Ειδικότερα δε όσον αφορά στον κλάδο της γεωργίας, οι ζωηρές σχέσεις δούναι και λαβείν που αναπτύχθηκαν ανάμεσα στο πολιτικό σύστημα και στα κάθε λογής πρόσωπα και ομάδες επιρροής του αγροτικού χώρου, οδήγησαν σε απόλυτη στρέβλωση κάθε παραγωγικής διαδικασίας. Έχοντας στη διάθεσή τους τον «κουμπαρά» των κοινοτικών ενισχύσεων για τη γεωργία, οι κρατούντες, είχαν κάθε φορά τον τρόπο, όχι απλά να επηρεάζουν αλλά να εξαγοράζουν στην κυριολεξία τη λαϊκή ψήφο στις αγροτικές περιοχές.
Το σύστημα ήταν και παραμένει καλά δομημένο και με πολλές διαβαθμίσεις. Προς αποφυγή μάλιστα κάθε παρεξήγησης, θα πρέπει να καταστεί σαφές ότι οι μεγάλες μάζες του αγροτικού πληθυσμού ελάχιστα ωφελήθηκαν από τη συγκεκριμένη διαδικασία. Αντίθετα, είναι σαφές ότι μακροπρόθεσμα αδικήθηκαν, καθώς, συνολικά ο χώρος, έμεινε εγκλωβισμένος σε χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης και υψηλό δανεισμό. Η μερίδα του λέοντος κατέληγε πάντοτε στους «ενδιάμεσους» και τους συνήθεις «καθοδηγητές» των τοπικών κοινωνιών, χωρίς οι τελικοί αποδέκτες να διατηρούν κατ’ ανάγκη θεσμικό ρόλο. Μια ματιά στο πίνακα κατανομής των δικαιωμάτων που δημοσιεύει σήμερα η Agrenda (σελ. 44) πείθει δια του λόγου το αληθές.
Γιάννης Πανάγος
