Tελικά τίποτα δεν είναι για…πέταμα, αφού όπως αποδεικνύεται και στην πράξη η λυματολάσπη (ιλύ) βιολογικού καθαρισμού μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ανόργανο λίπασμα στη γεωργία μειώνοντας μάλιστα σημαντικά το κόστος παραγωγής. Ήδη στην Λάρισα  εφαρμόζεται με ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα πιλοτικό πρόγραμμα εφαρμογής ιλύος σε καλλιέργειες βάμβακος. Ωστόσο το πείραμα θα ολοκληρωθεί με την συγκομιδή της παραγωγής το φθινόπωρο.

Συγκεκριμένα, τη λάσπη από τα αστικά λύματα, που παράγεται στη Μονάδα Βιολογικού Καθαρισμού Λάρισας χρησιμοποιούν – σε μια πιλοτική εφαρμογή για 6 χρόνια - οι παραγωγοί Νίκος Αγαπίου και Πασχάλης Ντιούδης σε 100 στρέμματα βαμβακοκαλλιέργειας.

Οι δύο παραγωγοί αποδέχθηκαν την πρόταση της Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης και Αποχέτευσης Λάρισας (ΔΕΥΑΛ) και του Εθνικού Ιδρύματος Αγροτικών Ερευνών (ΕΘΙΑΓΕ), για να χρησιμοποιήσουν στις βαμβακοκαλλιέργειές τους, αντί των παραδοσιακών λιπασμάτων, τη λυματολάσπη της περιοχής.

Το εγχείρημα άρχισε τις πρώτες ημέρες του Μαΐου, λίγο πριν τη σπορά, οπότε και οι δύο παραγωγοί ενσωμάτωσαν τη λυματολάσπη στο χωράφι. Σύμφωνα με τις οδηγίες των γεωπόνων του ΕΘΙΑΓΕ, το χωράφι των 100 στρεμμάτων χωρίστηκε σε λωρίδες, στις οποίες τοποθετήθηκε το υλικό, όχι όμως με την ίδια πυκνότητα παντού. Σε κάποια σημεία δεν χρησιμοποιήθηκε καθόλου λυματολάσπη, ενώ σε κάποια άλλα οι παραγωγοί – με την καθοδήγηση των ειδικών – έριξαν το δικό τους λίπασμα, όπως μας εξηγεί ο κ. Νίκος Αγαπίου, ένας εκ των δύο καλλιεργητών.

Τα αποτελέσματα δεν θα γίνουν γνωστά πριν τη συγκομιδή, η οποία τοποθετείται το πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου, καθώς η περιοχή είναι ελαφρά όψιμη. Ωστόσο, σύμφωνα με τους γεωπόνους του ΕΘΙΑΓΕ, τα πρώτα δείγματα από την εφαρμογή της ιλύος στα χωράφια με το βαμβάκι δεν θα είναι τα αναμενόμενα, ενώ οι ίδιοι ποντάρουν στις επόμενες χρονιές.    

Με βάση το πιλοτικό πρόγραμμα, οι δύο παραγωγοί δεν αντιμετωπίζουν μεγάλο ρίσκο, καθώς τους εξασφαλίζεται δωρεάν λίπασμα, αλλά και πληρωμή για ποσότητα παραγωγής 400 με 500 κιλά το στρέμμα, ανεξαρτήτως αποδόσεων του χωραφιού, με την τιμή που θα κοπεί στην αγορά για τη φετινή περίοδο.  

Η γεωργική χρήση της ιλύος αποτελεί μία από τις πλέον ορθολογικές επιλογές, που εφαρμόζονται σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο βιολογικό καθαρισμό της Λάρισας παράγονται κάθε μέρα περίπου 20 τόνοι ιλύος. Η λυματολάσπη προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα, γιατί το υλικό αυτό περιέχει συστατικά που βελτιώνουν τις φυσικές ιδιότητες του εδάφους και ενισχύουν σημαντικά τη γονιμότητά του. Συγκεκριμένα προσθέτει στο έδαφος σημαντικές ποσότητες οργανικής ουσίας, που λείπει από τα ελληνικά εδάφη, πολλά θρεπτικά στοιχεία, που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη των φυτών, όπως είναι το άζωτο, ο φωσφόρος, το κάλιο και πολλά μεταλλικά στοιχεία, όπως ο σίδηρος, ο ψευδάργυρος, το μαγγάνιο και ο χαλκός.

Το πρόγραμμα της Μονάδας

Η εκτεταμένη αυτή πιλοτική εφαρμογή διάθεσης της ιλύος των αστικών λυμάτων, που παράγεται στη Μονάδα Βιολογικού Καθαρισμού της Λάρισας, με βάση τα οριζόμενα στην κοινοτική και εθνική νομοθεσία, στοχεύει στο να δώσει απάντηση σε ένα σοβαρό πρόβλημα, με τρόπο επωφελή που θα αξιοποιεί τα υλικό αυτό αλλά και θα προστατεύει το περιβάλλον, σύμφωνα με τον προϊστάμενο της Εγκατάστασης Επεξεργασίας Λυμάτων Λάρισας, Αργύρη Παπακωνσταντίνου.

"Όλα τα βήματα έγιναν πολύ προσεκτικά, με τη μέγιστη τεκμηρίωση, ώστε διασφαλιστεί η επιτυχία του προγράμματος και η ποιότητα και ασφάλεια του λιπάσματος. Άλλωστε το επίπεδο γνώσεων για τη γεωργική αξιοποίηση της ιλύος είναι προωθημένο και τα ερευνητικά δεδομένα αρκετά", επισημαίνει.

Σύμφωνα με τον κ. Παπακωνσταντίνου, ο επόμενος στόχος για τη ΔΕΥΑΛ, μέσα στον επόμενο χρόνο είναι να προχωρήσει και σε πρόγραμμα κομποστοποίησης της βιολογικής ιλύος.

Στην έκταση που επιλέχθηκε να γίνει η πιλοτική εφαρμογή ιλύος σε καλλιέργεια βαμβακιού, εξετάζεται:

- Η επίδραση της σε σύγκριση με την ακολουθούμενη συνήθη πρακτική λίπανσης.

- Η τυχόν επίπτωση της προσθήκης ιλύος στο έδαφος,  στην ποιότητα του εδάφους και τη ρύπανση του υπεδάφιου υδροφόρου ορίζοντα.

Διαδεδομένη γεωργική πρακτική στην Ευρώπη όχι όμως και στη χώρα μας

Η γεωργική χρησιμοποίηση της ιλύος αποτελεί μία από τις πλέον ορθολογικές επιλογές, που εφαρμόζονται σε πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα γιατί το υλικό αυτό περιέχει συστατικά που βελτιώνουν τις φυσικές ιδιότητες του εδάφους και ενισχύουν σημαντικά τη γονιμότητά του, μπορεί να χρησιμοποιηθεί δηλαδή σαν λίπασμα. Συγκεκριμένα προσθέτει στο έδαφος σημαντικές ποσότητες οργανικής ουσίας, που λείπει από τα ελληνικά εδάφη, πολλά θρεπτικά στοιχεία, που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη των φυτών, όπως είναι το άζωτο, ο φωσφόρος, το κάλιο και πολλά μεταλλικά στοιχεία, όπως ο σίδηρος, ο ψευδάργυρος, το μαγγάνιο και ο χαλκός.

Το επίπεδο γνώσεων για τη γεωργική αξιοποίηση της ιλύος τόσο διεθνώς όσο και στη χώρα μας είναι προωθημένο και τα ερευνητικά δεδομένα αρκετά ώστε να μπορεί να γίνει η γεωργική χρησιμοποίηση της ιλύος με ασφαλή και αποτελεσματικό τρόπο.

Οι όροι χρησιμοποίησης της ιλύος περιγράφονται σαφώς σε ευρωπαϊκή οδηγία του 1986, που ενσωματώθηκε στο εθνικό δίκαιο το 1991. Με την οδηγία αυτή σε πολλές  χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης η ιλύς των αστικών λυμάτων χρησιμοποιείται σε μεγάλο ποσοστό στη γεωργία.

Για παράδειγμα στην Αγγλία το ποσοστό αυτό είναι 60% , ωστόσο στη χώρα μας η ανωτέρω οδηγία δεν έχει ακόμη εφαρμοσθεί.

Πρόσφατα, το 2008, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ) ως αρμόδιο για τα θέματα της γεωργικής παραγωγής προκειμένου να συμβάλει στην προώθηση της λύσης του εν λόγω προβλήματος εξέδωσε σχετικό Εγχειρίδιο, με θέμα την ορθή γεωργική πρακτική για την αξιοποίηση της ιλύος στην γεωργία. Η εφαρμογή αυτή πρέπει να ακολουθεί αυστηρά τους κανόνες που προβλέπει η σχετική νομοθεσία και οι οδηγίες του εγχειριδίου του ΥΠΑΑΤ, για να μην δημιουργηθεί οποιοδήποτε πρόβλημα τόσο στο έδαφος και στις καλλιέργειες όσο και στην δημόσια υγεία.