Οι νηματώδεις σκώληκες αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα ζωικής προέλευσης που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί στις καλλιέργειες τους στον αγρό αλλά και στα θερμοκήπια.

Είναι πολυφάγοι και προσβάλουν μεγάλη ποικιλία φυτικών ειδών όπως την πατάτα, τη ντομάτα, την  πιπεριά, τα ζαχαρότευτλα και τα ριζοματώδη λαχανικά. Τα σημαντικότερα γένη που δημιουργούν προβλήματα στη χώρα μας είναι οι νηματώδεις από τα γένη Globotera, Heterodera και Meloidogyne.

Οι φυτοπαρασιτικοί νηματώδεις, οι οποίοι είναι αυτοί που προκαλούν προβλήματα στις καλλιέργειες, αντιμετωπίζονται με δυσκολία καθώς οι επιλογές στη χημική καταπολέμηση είναι περιορισμένες. Για το λόγο αυτό συνιστάται να πραγματοποιείται έλεγχος για φυτοπαρασιτικούς νηματώδεις στο έδαφος, πριν από την εγκατάσταση των νέων φυτειών είτε πρόκειται για ετήσιες, είτε για πολυετείς καλλιέργειες.

Πραγματοποιώντας μια αντιπροσωπευτική δειγματοληψία από διάφορα σημεία του εδάφους του χωραφιού, αμέσως μετά τη συγκομιδή, στο ύψος που εκτεινόταν το ριζικό σύστημα της προηγούμενης καλλιέργειας, μπορούμε να αντλήσουμε πολύτιμα στοιχεία για το ποια είδη νηματωδών υπάρχουν στο χωράφι μας, καθώς και για τον πληθυσμό τους και αν αυτός μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στην επόμενη καλλιέργεια.

Το δείγμα θα πρέπει να λαμβάνεται από βάθος 30 έως 60 εκατ. ώστε να είναι αντιπροσωπευτικό και μετά να αποστέλλεται σε ειδικό εργαστήριο που πραγματοποιεί αναλύσεις εδάφους για νηματώδεις. Στη συνέχεια θα πρέπει να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα από έμπειρο προσωπικό ώστε να γίνει εκτίμηση της υπάρχουσας κατάστασης και να επιλεχθεί εάν θα πραγματοποιηθεί καταπολέμηση και με ποιο τρόπο. Κάθε καλλιέργεια χαρακτηρίζεται από ένα όριο οικονομικότητας, που καθιστά συμφέρουσα ή ασύμφορη τη χρήση χημικών σκευασμάτων για την αντιμετώπιση των νηματωδών και θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη από τον παραγωγό, προτού επιλέξει τον τρόπο επέμβασης.

Ανάμεσα στις επιλογές που υπάρχουν για την προστασία από τους νηματώδεις είναι η χρήση ανθεκτικών ποικιλιών αλλά και η αμειψισπορά με ανθεκτικά είδη και είδη που δεν μπορούν να προσβληθούν, για διάστημα τέτοιο που θα έχει ως αποτέλεσμα να καθαρίσει το χωράφι αφού δεν υπάρχει διαθέσιμη τροφή για τους νηματώδεις σε αυτό. Επίσης αποτελεσματικές, όταν χρησιμοποιηθούν σωστά μεμονωμένα ή σε συνδυασμό, είναι και οι μέθοδοι βιοαπολύμανσης όπως η χλωρά λίπανση με συγκεκριμένα φυτά και η ηλιοαπολύμανση.

Η ηλιοαπολύμανση αποτελεί μια πολύ αποτελεσματική μέθοδο μόνο όμως όταν εφαρμοστεί ορθά. Όταν το πρόβλημα εντοπίζεται στα ανώτερα στρώματα του εδάφους μέχρι και τα 30-40 εκατοστά βάθος, τότε η ηλιοαπολύμανση κατά τους καλοκαιρινούς μήνες για διάρκεια 45-60 ημέρες μπορεί να απαλλάξει το χωράφι από τους νηματώδεις σκώληκες. Αν όμως για παράδειγμα ο κύριος πληθυσμός τους βρίσκεται σε βάθος 60 εκατοστών, θα παραμείνει ανεπηρέαστος και αργότερα θα μεταναστεύσει στα ανώτερα στρώματα που θα υπάρχει το ριζικό σύστημα της καλλιέργειας και θα δημιουργήσει πάλι προβλήματα με προσβολές.

Βιολογική αντιμετώπιση

Στη χλωρά λίπανση χρησιμοποιείται κυρίως κάποιο είδος καλλιεργούμενου σιναπιού (Sinapis sp.), το οποίο σπέρνεται στο χωράφι και αναπτύσσεται εκεί για περίπου δυο μήνες. Πριν ανθοφορήσει κόβεται και ενσωματώνεται στο έδαφος όπου εκεί απελευθερώνει ισοθειοκυανικές ουσίες, οι οποίες έχουν απολυμαντικές ιδιότητες. Σημαντικό είναι το είδος του σιναπιού που θα χρησιμοποιηθεί να μην προσβάλλεται από τους νηματώδεις που θέλουμε να καταπολεμήσουμε, διότι τότε η μείωση του πληθυσμού θα είναι μικρή έως ασήμαντη.

Εάν είναι δύσκολο να καλλιεργηθεί και να ενσωματωθεί το σινάπι στο έδαφος, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η μέθοδος της χρήσης σιναπόσπορου ή υποπροϊόντος των εργοστασίων παραγωγής μουστάρδας ως απολυμαντικό, διασκορπίζοντας το στο έδαφος.