H απορία είναι εύλογη, όμως η απάντηση βρίσκεται στο περίφημο άρθρο 123 της Συνθήκης της Λισσαβόνας το οποίο ρητά απαγορεύει στην ΕΚΤ να πράξει κάτι τέτοιο. Αντ’ αυτού, η κεντρική νομισματική αρχή μπορεί να δανείζει τις τράπεζες των κρατών-μελών με ενέχυρο τα ομόλογα των κρατών αυτών. Στη συνέχεια οι τράπεζες δανείζουν τις δημόσιες αρχές με υψηλότερο-φυσικά-επιτόκιο ώστε να αποκομίσουν κέρδος από τη διαδικασία.
Η επίσημη εξήγηση ήταν ότι η ΕΚΤ έπρεπε να είναι ανεξάρτητη από τις κυβερνήσεις. Το επιχείρημα δε στερείται βάσης, ωστόσο είναι περισσότερο αληθές ότι η «παραχώρηση» αυτή αποτέλεσε μια μεγάλη κατάκτηση του τραπεζικού λόμπι απέναντι στους πολιτικούς. Δίνοντας στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα τη δυνατότητα να λειτουργούν ως μεσάζοντες μεταξύ της ΕΚΤ και των κρατών-μελών, οι Βρυξέλλες στην πραγματικότητα δημιουργούσαν μια νέα αγορά όπου τζιράρονταν και εξακολουθούν να τζιράρονται καθημερινά δισεκατομμύρια ευρώ. Όμως με τα δεδομένα που έχουμε σήμερα μπορούμε να πούμε ότι με την απόφαση αυτή άνοιγαν παράλληλα μια ακόμα Κερκόπορτα για την επέλαση της κρίση χρέους που ακολουθούσε: Με το άρθρο 123 η ΕΚΤ ουσιαστικά απεμπολούσε τη δυνατότητα να ελέγχει η ίδια το αξιόχρεο των κρατών-μελών και, έτσι, να παρεμβαίνει εγκαίρως όταν η κατάσταση σε κάποια από αυτά (π.χ. Ελλάδα) δεν απείχε πολύ από το να …ξεφύγει. Το έργο επαφιόταν στην κρίση των ίδιων των τραπεζών οι οποίες, όμως, προσελκύονταν από τις υψηλές αποδόσεις των ομολόγων των «άτακτων» μελών. Κάπως έτσι, όταν η κρίση ξέσπασε τα πιστωτικά ιδρύματα βρέθηκαν με πλήθος ομολόγων –«σκουπιδιών» και η ΕΚΤ αναγκάστηκε –με τα έκτακτα μέτρα ρευστότηταςνα τα αγοράσει προκειμένου να μην διακοπεί τελείως η ροή χρηματοδότησης προς το ευρω-σύστημα.
Το μάθημα από το παραπάνω «πάθημα» θα ήταν ότι η Ευρώπη πρέπει να εξετάσει άμεσα την αναθεώρηση του άρθρου 123. Το ερώτημα είναι κατά πόσο οι Βρυξέλλες και, κυρίως, το Βερολίνο είναι διατεθειμένοι να το πράξουν.
Τσατσάκης Γιάννης
