Σε όλη την Ευρώπη, η έλλειψη τέτοιων υπηρεσιών είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο οι νεότερες γενιές απομακρύνονται. Η μείωση του αγροτικού πληθυσμού, με τη σειρά της, αποδυναμώνει τις τοπικές οικονομίες και καθιστά τη γεωργία λιγότερο βιώσιμη. Η αντιμετώπιση αυτού του κύκλου σημαίνει επένδυση στον κοινωνικό ιστό των αγροτικών περιοχών, έτσι ώστε όσοι επιθυμούν να ασχοληθούν με τη γεωργία να μπορούν να χτίσουν τόσο τα προς το ζην όσο και τη ζωή τους.
Σε ανακοίνωση της η Κομισιόν αναφέρει ότι η στρατηγική της ΕΕ για την Ανανέωση των Γενεών στη Γεωργία θέτει αυτόν τον στόχο στο επίκεντρο του οράματός της, συνδέοντας την ανανέωση της γεωργίας με ευρύτερες προσπάθειες αναζωογόνησης των αγροτικών περιοχών μέσω του μακροπρόθεσμου οράματος της ΕΕ για τις αγροτικές περιοχές και του Αγροτικού Συμφώνου.
Γιατί οι αγροτικές υπηρεσίες έχουν σημασία
Οι ισχυρές αγροτικές κοινότητες αποτελούν το θεμέλιο της βιώσιμης γεωργίας. Όταν οι υπηρεσίες απουσιάζουν, οι αγρότες αντιμετωπίζουν υψηλότερο κόστος, μεγαλύτερες αποστάσεις και μειωμένες ευκαιρίες για τις οικογένειές τους. Η άνιση πρόσβαση σε υποδομές, από το ευρυζωνικό δίκτυο έως τη βασική υγειονομική περίθαλψη, μπορεί να δυσχεράνει άσκοπα την αγροτική ζωή, αποθαρρύνοντας τους νεοεισερχόμενους από το να εγκατασταθούν ή να μείνουν.
Η βελτίωση αυτών των συνθηκών σημαίνει περισσότερα από την απλή υποστήριξη των αγροτών: σημαίνει δημιουργία ζωντανών, χωρίς αποκλεισμούς αγροτικών κοινωνιών όπου άνθρωποι όλων των υποβάθρων μπορούν να εργαστούν, να καινοτομήσουν και να μεγαλώσουν οικογένειες. Η ποιότητα ζωής δεν είναι πολυτέλεια — είναι προϋπόθεση για την ανανέωση των γενεών.
Νέες λύσεις που διαμορφώνονται σε όλη την Ευρώπη
Η Αξιολόγηση των Στρατηγικών Ανανέωσης Γενεών σε όλα τα Κράτη Μέλη (2025) του Δικτύου EU CAP έχει χαρτογραφήσει εθνικές και περιφερειακές πρωτοβουλίες που ήδη βελτιώνουν τις συνθήκες διαβίωσης και την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες στις αγροτικές περιοχές. Οι επιτυχημένες προσεγγίσεις περιλαμβάνουν:
- Ολοκληρωμένους κόμβους αγροτικών υπηρεσιών που φέρνουν την υγειονομική περίθαλψη, τη φροντίδα των παιδιών, τις διοικητικές και κοινωνικές υπηρεσίες κάτω από μια στέγη, μειώνοντας την απομόνωση και τον χρόνο ταξιδιού για τους κατοίκους της υπαίθρου.
- Ψηφιακή καινοτομία και πρωτοβουλίες έξυπνων χωριών που ενισχύουν την πρόσβαση στο ευρυζωνικό δίκτυο, τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες και τις ευκαιρίες εξ αποστάσεως μάθησης για τις αγροτικές κοινότητες.
- Σχέδια αγροτικής στέγασης και κινητικότητας που διευκολύνουν τους νέους να εγκατασταθούν σε γεωργικές περιοχές και να συνδεθούν με κοντινά αστικά κέντρα.
- Έργα με βάση την κοινότητα που ενισχύουν την κοινωνική ένταξη, προωθούν πολιτιστικές δραστηριότητες και δημιουργούν χώρους για συνεργασία μεταξύ των γενεών.
Αυτές οι πρωτοβουλίες δείχνουν ότι η βελτίωση της ποιότητας ζωής δεν είναι ξεχωριστή από την υποστήριξη της γεωργίας. Αποτελεί μέρος της ίδιας στρατηγικής για να διατηρηθεί η αγροτική Ευρώπη δυναμική και ανθεκτική.
Μια ευρωπαϊκή στρατηγική για διαρκή αλλαγή
Η Στρατηγική της ΕΕ για την Ανανέωση των Γενεών στη Γεωργία βασίζεται σε αναλυτικό έργο και στοιχεία που συλλέχθηκαν από το Δίκτυο ΚΓΠ της ΕΕ σε όλα τα κράτη μέλη, ώστε να καταστεί η αγροτική ζωή πιο ελκυστική, δίκαιη και βιώσιμη. Η Στρατηγική προωθεί ένα μείγμα κοινωνικών, ψηφιακών και υποδομικών μέτρων που έχουν σχεδιαστεί για να διασφαλίσουν ότι οι νέοι αγρότες και οι οικογένειές τους μπορούν να ευδοκιμήσουν στην ύπαιθρο:
- Σύνδεση της αγροτικής ανανέωσης με το Μακροπρόθεσμο Όραμα της ΕΕ για τις Αγροτικές Περιοχές και το Αγροτικό Σύμφωνο, διασφαλίζοντας ότι η γεωργία συμβάλλει και επωφελείται από την αναζωογόνηση της υπαίθρου.
- Βελτίωση της πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης, της υγειονομικής περίθαλψης, της παιδικής φροντίδας και της κινητικότητας, μέσω συντονισμένων επενδύσεων σε όλα τα ταμεία της ΕΕ.
- Επέκταση ψηφιακών υποδομών και πρωτοβουλιών έξυπνων χωριών για την ενίσχυση της συνδεσιμότητας, της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας στις αγροτικές κοινότητες. Υποστήριξη της συμπεριληπτικής διακυβέρνησης μέσω της συμμετοχής νέων αγροτών, γυναικών και αγροτικών επιχειρηματιών στον τοπικό αναπτυξιακό σχεδιασμό.
- Προώθηση συνεργειών μεταξύ της ΚAΠ και της πολιτικής συνοχής, διασφαλίζοντας ότι τα γεωργικά και περιφερειακά προγράμματα βελτιώνουν από κοινού την ποιότητα ζωής στις αγροτικές περιοχές.
- Ενθάρρυνση της διαφοροποίησης και των τοπικών αλυσίδων αξίας, βοηθώντας τις αγροτικές οικονομίες να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και υπηρεσίες πέρα από τη γεωργία και μόνο.
Συνδυάζοντας αυτές τις δράσεις, η ΕΕ στοχεύει να καταστήσει τις αγροτικές περιοχές μέρη όπου οι άνθρωποι όχι μόνο εργάζονται, αλλά επιλέγουν να ζουν, διασφαλίζοντας ότι η γεωργία παραμένει ένα ανταποδοτικό, προσανατολισμένο στο μέλλον επάγγελμα που έχει τις ρίζες της σε ακμάζουσες κοινότητες.
Τουλάχιστον το 6% των γεωργικών δαπανών στην ανανέωση των γενεών
Να σημειωθεί ότι η Επιτροπή πρότεινε σε όλα τα κράτη μέλη να θεσπίσουν τη δική τους στρατηγική ανανέωσης των γενεών για τη γεωργία έως το 2028, στο πλαίσιο των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης τους, συνδυάζοντας δράσεις στο πλαίσιο της γεωργικής πολιτικής της ΕΕ, των εθνικών αγροτικών πολιτικών, καθώς και των δημοσιονομικών και κοινωνικών πλαισίων. Η Επιτροπή καλεί τα κράτη μέλη να προσαρμόσουν τα μέτρα στις συγκεκριμένες ανάγκες τους, αναγνωρίζοντας τα ποικίλα γεωργικά συστήματα, τους νόμους περί διαδοχής και φορολογίας, καθώς και τις αγροτικές πραγματικότητες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η επίτευξη των στόχων της στρατηγικής απαιτεί στενή συνεργασία μεταξύ των εθνικών και περιφερειακών αρχών και των αγροτών όλων των γενεών, με την υποστήριξη πολιτικής ηγεσίας, ειδικής χρηματοδότησης και μακροπρόθεσμης δέσμευσης από όλους τους παράγοντες.
Αυτοί οι παράγοντες είναι ζωτικής σημασίας για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών, ειδικών για το πλαίσιο παρεμβάσεων και για την αξιοποίηση του δυναμικού της επόμενης γενιάς. Συμπληρώνοντας αυτές τις προσπάθειες, η επικοινωνία, η προώθηση και η υποστήριξη της διαφοροποίησης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων αναδεικνύουν την εικόνα της γεωργίας ως ελκυστικής, ουσιαστικής και βιώσιμης σταδιοδρομίας, τονίζοντας παράλληλα την ευρύτερη κοινωνική σημασία της ανανέωσης των γενεών για το μέλλον των συστημάτων τροφίμων και των αγροτικών κοινοτήτων της Ευρώπης. Συνολικά, αυτά τα μέτρα αποτελούν το θεμέλιο για τη διαρκή ανανέωση των γενεών στην ευρωπαϊκή γεωργία. Αντανακλώντας αυτή τη φιλοδοξία και υποστηριζόμενη από την πρόταση για την ΚAΠ 2028–2034, η Στρατηγική θέτει έναν φιλόδοξο στόχο για την αύξηση έως το 2040 του τρέχοντος 12% του μεριδίου των νέων αγροτών στην ΕΕ, με στόχο το 24% όταν συμπεριληφθούν και οι νέοι αγρότες. Αυτό συνάδει με τη σύσταση της Επιτροπής να αφιερωθεί τουλάχιστον το 6% των γεωργικών δαπανών στην ανανέωση των γενεών, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό για τα κράτη μέλη που υστερούν σε αυτόν τον τομέα. Η Επιτροπή θα συνεχίσει τη συνεργασία της με τους νέους αγρότες και προβλέπει την αποτίμηση της προόδου κατά τη διάρκεια των διαλόγων πολιτικής για τη νεολαία, ιδίως εκείνου της άνοιξης του 2029, κατά το τελευταίο έτος της τρέχουσας θητείας του Σώματος των Επιτρόπων.
