Αλλά ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, χιλιάδες μίλια μακριά από την Ευρώπη, είναι αυτός που έχει σχεδόν διαλύσει το 76χρονο μπλοκ και απειλεί να το αφήσει στην πιο αδύναμη κατάστασή του από τη δημιουργία του, όπως αναφέρουν στο Reuters αναλυτές και διπλωμάτες.
Ο Τραμπ, εξοργισμένος που οι ευρωπαϊκές χώρες αρνήθηκαν να στείλουν τα ναυτικά τους για να ανοίξουν το Στενό του Ορμούζ στην παγκόσμια ναυτιλία μετά το ξέσπασμα του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, ανακοίνωσε πρόσφατα ότι εξετάζει το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη συμμαχία.
"Δεν θα το κάνατε αν ήσασταν στη θέση μου;" ρώτησε ο Τραμπ το Reuters σε μια συνέντευξη την Τετάρτη.
Σε ομιλία του την Τετάρτη το βράδυ, ο Τραμπ επέκρινε τους συμμάχους των ΗΠΑ, αλλά δεν καταδίκασε το ΝΑΤΟ, όπως περίμεναν πολλοί ειδικοί.
Αλλά σε συνδυασμό με άλλες επιθέσεις του Αμερικανού προέδρου κατά των Ευρωπαίων τις τελευταίες εβδομάδες, τα σχόλια του Τραμπ έχουν προκαλέσει πρωτοφανή ανησυχία ότι οι ΗΠΑ δεν θα βοηθήσουν τους Ευρωπαίους συμμάχους σε περίπτωση επίθεσης, ανεξάρτητα από το αν η Ουάσινγκτον αποχωρήσει επίσημα ή όχι.
Το αποτέλεσμα, λένε αναλυτές και διπλωμάτες, είναι ότι η συμμαχία που δημιουργήθηκε την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου και η οποία εδώ και καιρό αποτελεί τον βασικό ιστό της ευρωπαϊκής ασφάλειας, δείχνει πλέον σημάδια αποδυνάμωσης, ενώ η συμφωνία αμοιβαίας άμυνας που βρίσκεται στον πυρήνα της δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.
"Αυτή είναι η χειρότερη θέση που έχει βρεθεί (το ΝΑΤΟ) από την ίδρυσή του", αναφέρει ο Μαξ Μπέργκμαν, πρώην αξιωματούχος του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο οποίος τώρα ηγείται του Προγράμματος Ευρώπης, Ρωσίας και Ευρασίας στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών στην Ουάσινγκτον.
"Είναι πραγματικά δύσκολο να σκεφτεί κανείς κάτι που να πλησιάζει έστω και κατά διάνοια", προσθέτει.
Οι Ευρωπαίοι, οι οποίοι υπολογίζουν στο ΝΑΤΟ ως προπύργιο ενάντια σε μια ολοένα και πιο εχθρική Ρωσία, το συνειδητοποιούν αυτό ολοένα και περισσότερο.
Μόλις τον Φεβρουάριο, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, είχε απορρίψει την ιδέα μιας ευρωπαϊκής αμυντικής ομπρέλας χωρίς τις ΗΠΑ ως "ανόητη σκέψη". Πλέον, αυτό αποτελεί μια βασική εκτίμηση για πολλούς αξιωματούχους και διπλωμάτες.
"Το ΝΑΤΟ παραμένει απαραίτητο, αλλά πρέπει να είμαστε σε θέση να σκεφτόμαστε το ΝΑΤΟ χωρίς τους Αμερικανούς", δήλωσε ο στρατηγός Φρανσουά Λεκουάντρ, ο οποίος διετέλεσε αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της Γαλλίας από το 2017 έως το 2021.
"Το αν θα πρέπει καν να συνεχίσει να ονομάζεται ΝΑΤΟ - Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου - είναι ένα βάσιμο ερώτημα", πρόσθεσε.
Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι, δήλωσε: "Ο πρόεδρος Τραμπ έχει καταστήσει σαφή την απογοήτευσή του με το ΝΑΤΟ και άλλους συμμάχους και, όπως τόνισε ο πρόεδρος, 'οι Ηνωμένες Πολιτείες θα το θυμούνται'".
Ένας εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό.
Το ΝΑΤΟ έχει αμφισβητηθεί και στο παρελθόν, όχι μόνο κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ από το 2017 έως το 2021, όταν και πάλι είχε εξετάσει το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη συμμαχία.
Αλλά ενώ πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι μέχρι πρόσφατα πίστευαν ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να διατηρηθεί στην ομάδα μέσω "επιθέσεων" κολακείας, λιγότεροι πλέον υιοθετούν αυτή την άποψη, σημειώνει το Reuters επικαλούμενο συνομιλίες με δεκάδες πρώην και νυν Αμερικανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους.
Ο Τραμπ και οι αξιωματούχοι του έχουν εκφράσει την απογοήτευσή τους για αυτό που θεωρούν απροθυμία του ΝΑΤΟ να βοηθήσει τις ΗΠΑ σε μια περίοδο ανάγκης. Αυτό αφορά τόσο την άρνηση για την παροχή βοήθειας στο Στενό του Ορμούζ, όσο και με τους περιορισμούς στη χρήση ορισμένων αεροδρομίων και του εναέριου χώρου από τις ΗΠΑ.
Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να είναι "μονόδρομος".
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αντιτείνουν ότι δεν έχουν λάβει αιτήματα από τις ΗΠΑ για συγκεκριμένα αεροδρόμια ή για μια αποστολή που θα έχει στόχο να ανοίξει το Στενό του Ορμούζ. Αναφέρουν ακόμη ότι η Ουάσινγκτον δεν μπόρεσε να δώσει συγκεκριμένες λεπτομέρειες για το αν μια τέτοια αποστολή θα λειτουργούσε κατά τη διάρκεια ή μετά τον πόλεμο.
"Είναι μια τρομερή κατάσταση για το ΝΑΤΟ", δήλωσε ο Jamie Shea, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ, ο οποίος τώρα είναι ανώτερος συνεργάτης στο think tank Friends of Europe.
"Είναι ένα πλήγμα για τους συμμάχους που, από τότε που ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, έχουν εργαστεί σκληρά για να δείξουν ότι είναι πρόθυμοι και ικανοί να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη (για τη δική τους άμυνα)."
Τα τελευταία σχόλια του Τραμπ ακολουθούν και άλλα σημάδια μιας ολοένα και πιο ασταθούς συμμαχίας. Αυτά περιλαμβάνουν τις αυξημένες απειλές του Τραμπ τον Ιανουάριο να αποσπάσει τη Γροιλανδία από τη Δανία και τις πρόσφατες κινήσεις των ΗΠΑ απέναντι στη Ρωσία, τις οποίες οι Ευρωπαίοι θεωρούν ιδιαίτερα ευνοϊκές.
Η αμερικανική κυβέρνηση παρέμεινε ουσιαστικά σιωπηλή εν μέσω αναφορών ότι η Μόσχα δίνει δεδομένα στόχευσης στο Ιράν για να επιτεθεί σε αμερικανικές βάσεις στη Μέση Ανατολή, ενώ έχει άρει τις κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο σε μια προσπάθεια να μειώσει τις παγκόσμιες τιμές ενέργειας που έχουν εκτοξευθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Σε συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της G7 κοντά στο Παρίσι την περασμένη εβδομάδα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, και η Κάγια Κάλλας, επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είχαν μια τεταμένη ανταλλαγή απόψεων, σημειώνει το Reuters επικαλούμενο πέντε άτομα που γνωρίζουν το θέμα.
Ο Κάλλας ρώτησε πότε θα εξαντληθεί η υπομονή των ΗΠΑ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν σχετικά με τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία, ωθώντας τον Ρούμπιο να απαντήσει με εκνευρισμό ότι οι ΗΠΑ προσπαθούσαν να τερματίσουν τον πόλεμο παρέχοντας ταυτόχρονα υποστήριξη στην Ουκρανία, αλλά η ΕΕ είναι ευπρόσδεκτη να μεσολαβήσει, αν το επιθυμεί.
Ο ρόλος της Γερουσίας
Νομικά, ο Τραμπ μπορεί να μην έχει την εξουσία να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με νόμο που ψηφίστηκε το 2023, ένας πρόεδρος των ΗΠΑ δεν μπορεί να αποχωρήσει από τη συμμαχία χωρίς τη συγκατάθεση των δύο τρίτων της Γερουσίας των ΗΠΑ, ένα σχεδόν αδύνατο όριο.
Ωστόσο, οι αναλυτές λένε ότι, ως αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, ο Τραμπ μπορεί να αποφασίσει αν ο αμερικανικός στρατός θα υπερασπιστεί άλλα μέλη του ΝΑΤΟ. Η άρνησή του να το κάνει θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη συμμαχία, ακόμα και χωρίς επίσημη αποχώρηση.
Βεβαίως, δεν βλέπουν όλοι την τρέχουσα κρίση ως υπαρξιακή. Ένας Γάλλος διπλωμάτης περιέγραψε τη ρητορική του προέδρου ως ένα ξέσπασμα θυμού.
Ο Τραμπ έχει αλλάξει τη θέση του για το ΝΑΤΟ και στο παρελθόν.
Το 2024, δήλωσε κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας ότι θα ενθάρρυνε τον Πούτιν να επιτεθεί στα μέλη του ΝΑΤΟ που δεν πληρώνουν το μερίδιό τους στην άμυνα. Μέχρι την τελευταία ετήσια σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, τον Ιούνιο του 2025, η συμμαχία είχε την εύνοιά του, με τον Τραμπ να εκφωνεί μια ομιλία επαινώντας με ενθουσιασμό τους Ευρωπαίους ηγέτες ως ανθρώπους που "αγαπούν τις χώρες τους".
Την επόμενη εβδομάδα, ο Ρούτε, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, ο οποίος έχει μια ισχυρή σχέση με τον Τραμπ, πρόκειται να επισκεφθεί την Ουάσινγκτον σε μια προσπάθεια να αλλάξει για άλλη μια φορά την άποψη του Τραμπ.
Οι αναλυτές λένε ότι τα ευρωπαϊκά έθνη έχουν βάσιμους λόγους να κρατήσουν "ζωντανή" την εμπλοκή των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, παρά τις αμφιβολίες για το αν ο Τραμπ θα τους υπερασπιστεί. Μεταξύ άλλων λόγων, ο αμερικανικός στρατός παρέχει μια σειρά από δυνατότητες που το ΝΑΤΟ δεν μπορεί εύκολα να αντικαταστήσει, όπως η δορυφορική κάλυψη.
Ακόμα κι αν ο Τραμπ και οι Ευρωπαίοι βρουν έναν τρόπο να παραμείνουν μαζί στο ΝΑΤΟ, λένε διπλωμάτες, αναλυτές και αξιωματούχοι, η διατλαντική συμμαχία που ήταν κεντρικής σημασίας για την παγκόσμια τάξη από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο μπορεί να μην είναι ποτέ η ίδια.
"Νομίζω ότι γυρίζουμε σελίδα μετά από 80 χρόνια συνεργασίας", δήλωσε η Τζούλιαν Σμιθ, πρέσβειρα των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ υπό τον Δημοκρατικό Πρόεδρο Τζο Μπάιντεν.
"Δεν νομίζω ότι αυτό σημαίνει το τέλος της διατλαντικής σχέσης, αλλά βρισκόμαστε στα πρόθυρα κάτι που θα έχει διαφορετική εμφάνιση και αίσθηση".
Πηγή: Capital.gr
