Σε γνώμη που εξέδωσε την Δευτέρα 9 Φεβρουαρίου, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) παρέχει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ τις ανεξάρτητες και εξειδικευμένες συμβουλές του σχετικά με τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Κοινή Αγροτική Πολιτική και την Κοινή Οργάνωση των Αγορών (ΚΟΑ). Το ΕΕΣ διατυπώνει παρατηρήσεις σχετικά με τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της μελλοντικής ΚΑΠ, με σκοπό τη διασφάλιση της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, της λογοδοσίας και της προστιθέμενης αξίας για την ΕΕ. Προειδοποιεί για αρκετούς κινδύνους που πηγάζουν από τις αβεβαιότητες και τις ασάφειες που επισημαίνει, και τονίζει ότι πρέπει να διασφαλιστεί η ιχνηλασιμότητα της χρηματοδότησης της ΕΕ.
Το 2025, η Επιτροπή πρότεινε τον προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, ή αλλιώς το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο (ΠΔΠ), συνολικού ύψους 2 τρισ. ευρώ. Με προϋπολογισμό που αγγίζει περίπου τα 865 δισ. ευρώ, το Ευρωπαϊκό Ταμείο θα αποτελεί το μεγαλύτερο ενιαίο μέρος του επόμενου ΠΔΠ. Σύμφωνα με την πρόταση, η ΚΑΠ, η οποία αποτελεί επί του παρόντος το μεγαλύτερο πρόγραμμα γεωργικών δαπανών της ΕΕ, θα χρηματοδοτείται από το νέο ενιαίο ταμείο βάσει εθνικών σχεδίων. Είναι η πρώτη φορά από τότε που δημιουργήθηκε η ΚΑΠ το 1962 που δεν θα υπάρχει ειδικό ταμείο για τη γεωργία. Η πρόταση της Επιτροπής σηματοδοτεί επίσης μια σημαντική διαρθρωτική αλλαγή, καθώς καταργεί την παραδοσιακή διάρθρωση της στήριξης της ΚΑΠ γύρω από δύο πυλώνες: έναν για τους γεωργούς και τον αγροδιατροφικό τομέα και έναν για την αγροτική ανάπτυξη.
Ξεφυλλίστε σε υψηλή ανάλυση την εβδομαδιαία Agrenda
Το ΕΕΣ διαπίστωσε ότι οι περίπλοκες ρυθμίσεις που διέπουν τον σχεδιασμό και τη διαδικασία έγκρισης των σχετικών σχεδίων, σε συνδυασμό με την πολυπλοκότερη νομική αρχιτεκτονική της ΚΑΠ, είναι επίφοβο να δημιουργήσουν αβεβαιότητα. Και η αβεβαιότητα αυτή θα μπορούσε να μειώσει τον βαθμό προβλεψιμότητας για τους δικαιούχους όπως και να καθυστερήσει την κατανομή των κονδυλίων, υπονομεύοντας εν τέλει τον στόχο της απλούστευσης. Σε συνέχεια της διοργανικής συμφωνίας μεταξύ των Προέδρων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Επιτροπής και της Προεδρίας του Συμβουλίου τον Νοέμβριο του 2025, με την οποία συμφωνήθηκε να μεταφερθούν ορισμένες διατάξεις από τον κανονισμό για το Ευρωπαϊκό Ταμείο στον κανονισμό για την ΚΑΠ, το ΕΕΣ θεωρεί ότι οι νομοθέτες της ΕΕ θα μπορούσαν να μεταφέρουν και άλλες σχετικές διατάξεις που θα πλαισίωναν πληρέστερα την πολιτική.
Η αβεβαιότητα βέβαια δεν θα εξαλειφόταν, καθώς η συνολική χρηματοδότηση της ΚΑΠ δεν θα γίνει γνωστή παρά μόνο αφού εγκριθούν τα εθνικά σχέδια στο πλαίσιο του ενιαίου ταμείου. Από τη μεριά τους, οι αποδέκτες των κονδυλίων είναι πιθανό να μην έχουν εικόνα του ύψους της χρηματοδότησης που έχουν λαμβάνειν, εξαιτίας της έλλειψης προβλεψιμότητας στο στάδιο του σχεδιασμού. Δυσκολίες μπορεί επίσης να παρατηρηθούν όσον αφορά τη σύγκριση των δαπανών της ΚΑΠ στο πλαίσιο του τρέχοντος ΠΔΠ με τα κονδύλια που αναμένεται να διατεθούν στο πλαίσιο του επόμενου ΠΔΠ.
Την αβεβαιότητα επιτείνει η έλλειψη σαφήνειας σχετικά με το ποιες παρεμβάσεις της ΚΑΠ θα πρέπει να βασίζονται στις εκροές και ποιες σε ορόσημα και σε τιμές-στόχο, κάτι που μπορεί να δημιουργήσει ασυνέπειες μεταξύ των χωρών της ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, το ΕΕΣ τονίζει ότι η λογοδοσία και η ιχνηλασιμότητα θα πρέπει να διασφαλίζονται και στις περιπτώσεις που οι παρεμβάσεις βασίζονται σε ορόσημα και τιμές-στόχο. Ειδικότερα, η ιχνηλασιμότητα καθ’ όλη την πορεία της χρηματοδότησης, από τους λογαριασμούς μέχρι και τους τελικούς δικαιούχους, όπως οι γεωργοί, αποτελεί για το ΕΕΣ αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεση προκειμένου να είναι σε θέση να εκπληρώσει τον ρόλο του.
Δεδομένης της έκτασης των προτεινόμενων αλλαγών και της ευελιξίας που παρέχεται στις χώρες της ΕΕ κατά την κατάρτιση των εθνικών σχεδίων τους, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί σε ρεαλιστική βάση ο αντίκτυπος που ενδέχεται να έχουν οι προτάσεις της Επιτροπής στην κατανομή των κονδυλίων σε εθνικό επίπεδο. Πέραν τούτου, η μεγαλύτερη ευελιξία που προσφέρεται στις χώρες της ΕΕ δεν θα πρέπει να θέτει σε κίνδυνο τους κοινούς στόχους της ΚΑΠ, όπως η διασφάλιση δίκαιου εισοδήματος για τους γεωργούς, η μέριμνα για το περιβάλλον και η δράση για το κλίμα, καθώς και η επισιτιστική ασφάλεια, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να δημιουργήσει άνισους όρους ανταγωνισμού για τους γεωργούς και να επηρεάσει αρνητικά τον θεμιτό ανταγωνισμό και τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Για να μετριάσει τον κίνδυνο αυτό, η Επιτροπή θα πρέπει να ασκήσει αποτελεσματικά τον ενισχυμένο ρόλο της.
Γενικές πληροφορίες
Με το Ευρωπαϊκό Ταμείο θα συγχωνευθούν ταμεία μέχρι σήμερα αποσυνδεδεμένα, ενώ η ενωσιακή χρηματοδότηση για διαφορετικές μακροχρόνιες πολιτικές θα χορηγείται βάσει ενός εθνικού σχεδίου ανά χώρα. Οι ενισχύσεις της ΚΓΠ προς τα κράτη μέλη μπορούν να βασίζονται είτε στις εκροές είτε στην επίτευξη ορόσημων και τιμών-στόχου. Η ΚΑΠ αναμένεται να λάβει την ελάχιστη κατανομή του προϋπολογισμού, ύψους 293,7 δισ. ευρώ, για την εισοδηματική στήριξη των γεωργών (το αναφερόμενο ως «οριοθετημένο» ποσό), ενώ άλλα μέτρα της ΚΓΠ, όπως το πρόγραμμα αγροτικής ανάπτυξης LEADER για την ενδυνάμωση των τοπικών κοινοτήτων, η στήριξη των εξόχως απόκεντρων περιοχών και το πρόγραμμα της ΕΕ για τα σχολεία, θα χρηματοδοτηθούν από το μη οριοθετημένο ποσό. Η διοργανική συμφωνία προτείνει τιμή-στόχο 10 % του μη οριοθετημένου ποσού για τις αγροτικές περιοχές (τουλάχιστον 48,7 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές). Επιπλέον, στο πλαίσιο της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur, η Επιτροπή πρότεινε οι χώρες της ΕΕ να έχουν επίσης πρόσβαση σε περίπου 45 δισ. ευρώ από το ποσό ευελιξίας ήδη από το 2028, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες των γεωργών και των αγροτικών κοινοτήτων.
Η σημερινή γνώμη εντάσσεται σε μια σειρά γνωμών σχετικά με τις προτάσεις για το ΠΔΠ. Είναι διαθέσιμη στον ιστότοπο του ΕΕΣ στα αγγλικά, σύντομα δε θα διατίθεται και στις υπόλοιπες γλώσσες της ΕΕ. Το ΕΕΣ εξέδωσε πρόσφατα γνώμες σχετικά με το προτεινόμενο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη», τον κανονισμό για το ΠΔΠ και τους ιδίους πόρους της ΕΕ. Σύντομα θα δημοσιευθούν και άλλες, μεταξύ των οποίων σχετικά με το Ευρωπαϊκό Ταμείο, το πλαίσιο επιδόσεων, τον μηχανισμό «Παγκόσμια Ευρώπη», τον μηχανισμό πολιτικής προστασίας και το Erasmus+. Το Συμβούλιο της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησαν από το ΕΕΣ να γνωμοδοτήσει σχετικά, προτού εξετάσουν τα ίδια τις εν λόγω προτάσεις.
