Οι συστάσεις για τη γεωργία έρχονται ακριβώς τη στιγμή που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει νέες πολιτικές που θα μπορούσαν να ενσωματωθούν στον νέο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό του μπλοκ και στην επερχόμενη αναθεώρηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής έως μια σειρά από νέες πράσινες νομοθετικές διατάξεις για την επίτευξη του κλιματικού στόχου του 2040 και του σχεδίου για την αύξηση της ανθεκτικότητας στις κλιματικές καταστροφές.
Ολόκληρο το ρεπορτάζ στην Agrenda που κυκλοφορεί
Σε μια έκθεση 350 σελίδων που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη 13 Μαρτίου, η Ευρωπαϊκή Επιστημονική Συμβουλευτική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή καλεί επίσης την ΕΕ να καταργήσει τις γεωργικές επιδοτήσεις για πρακτικές που καταστρέφουν το κλίμα, υποστηρίζοντας ότι είναι απαραίτητα εκτεταμένα μέτρα για τη μείωση της συμβολής της γεωργίας στην υπερθέρμανση του πλανήτη.
Για να βοηθήσουν τους αγρότες, προτείνουν κλιμάκωση της οικονομικής στήριξης για να τους βοηθήσουν να μεταβούν σε πιο πράσινες εναλλακτικές λύσεις, καθώς και της βοήθειας για την αντιμετώπιση των αυξανόμενων ξηρασιών και των κλιματικών καταστροφών.
Ωστόσο, οι περιβαλλοντικές πολιτικές που αγγίζουν ακόμη και τη γεωργία έχουν γίνει πολιτικά τοξικές τα τελευταία χρόνια, με τις Βρυξέλλες και τις πρωτεύουσες της ΕΕ να διστάζουν να αντιμετωπίσουν τις εκπομπές αερίων από τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις υπό το φόβο κλιμάκωσης διαμαρτυριών με τρακτέρ και των έντονων εκστρατειών άσκησης πίεσης.
Ωστόσο, η διατήρηση της συνήθους πρακτικής δεν αποτελεί επιλογή, δήλωσε ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου, Ότμαρ Έντενχοφερ. «Προκειμένου να επιτευχθεί ουδετερότητα άνθρακα έως το 2050 εντός της ΕΕ, ο τομέας πρέπει να συμβάλει στη μείωση των εκπομπών», είπε. «Και αν το κάνουμε αυτό με έξυπνο τρόπο κατά τη διάρκεια της διαδικασίας μετάβασης, με σταδιακό τρόπο, τιμολογώντας τις εκπομπές αλλά και χρησιμοποιώντας τα έσοδα για να υποστηρίξουμε τη μετάβαση... Νομίζω ότι αυτή είναι μια ευεργετική πορεία για ολόκληρο τον τομέα και για ολόκληρη την κοινωνία».
Αν και πολιτικά ευαίσθητες, οι συστάσεις του διοικητικού συμβουλίου δεν είναι επαναστατικές, σχολιάζει το Politco.
Πολλοί επιστήμονες, ακόμη και η Παγκόσμια Τράπεζα, έχουν τα τελευταία χρόνια προτρέψει τις κυβερνήσεις να διασφαλίσουν ότι οι πολίτες τους τρώνε λιγότερο κρέας και να μειώσουν τις περιβαλλοντικά επιβλαβείς επιδοτήσεις, προκειμένου να περιορίσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τα τρόφιμα, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο της συνολικής ρύπανσης που προκαλεί την υπερθέρμανση του πλανήτη.
Και η Δανία βρίσκεται σε καλό δρόμο για να γίνει η πρώτη χώρα που θα φορολογήσει τη γεωργική ρύπανση, μετά την συμφωνία της Κοπεγχάγης και των ενώσεων αγροτών το 2024 για την επιβολή τιμής άνθρακα στις εκπομπές των ζώων από το 2030.
Ωστόσο, οι εκθέσεις του συμβουλίου έχουν βαρύτητα. Η ανεξάρτητη κοινοπραξία επιστημόνων έχει αναλάβει από την ενωσιακή νομοθεσία την παροχή καθοδήγησης σχετικά με την κλιματική πολιτική. Οι προηγούμενες συστάσεις έχουν αποδειχθεί επιδραστικές, με τη συμβουλή του συμβουλίου για το 2023 σχετικά με τον καθορισμό ενός στόχου μείωσης των εκπομπών τουλάχιστον 90% έως το 2040 να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην οδήγηση της ΕΕ να κατοχυρώσει αυτόν τον στόχο στο νόμο την περασμένη εβδομάδα.
Περιορισμός των πληρωμών της ΚΑΠ
Η Κοινή Αγροτική Πολιτική, ένας γίγαντας που απορροφά περίπου το ένα τρίτο του προϋπολογισμού της ΕΕ, αποτελεί βασικό στόχο της έκθεσης. Το τρέχον πλαίσιο περιέχει διατάξεις σχετικά με το κλίμα και τη βιοποικιλότητα, αλλά δεν έχει καταφέρει να μειώσει επαρκώς τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Ολόκληρο το σύστημα τροφίμων, από τη γεωργία έως την κατανάλωση και τη διαχείριση των αποβλήτων, παράγει το 31% των εκπομπών του μπλοκ.
Η ΚΑΠ, προειδοποιούν οι επιστήμονες, εξακολουθεί να παρέχει κίνητρα για πρακτικές που βλάπτουν το κλίμα μέσω του τεράστιου συστήματος επιδοτήσεων. Συνεπώς, η ΕΕ θα πρέπει να καταργήσει σταδιακά τις πληρωμές που συνδέονται με την κτηνοτροφία, ένα είδος στήριξης εισοδήματος για τους αγρότες που καταναλώνει το 5% του τρέχοντος προϋπολογισμού της ΚΑΠ, λένε.
Στην πραγματικότητα, προσθέτουν, η ΕΕ θα πρέπει να επανεξετάσει ολόκληρη την ιδέα των επιδοτήσεων που βασίζονται στο μέγεθος της γεωργικής γης, αξίας 39% του προϋπολογισμού της ΚΑΠ ή άνω των 100 δισεκατομμυρίων ευρώ, καθώς «δίνουν κίνητρα για τη γεωργική παραγωγή έναντι άλλων χρήσεων γης» όπως η δασοκομία, και έτσι αυξάνουν τις εκπομπές.
Εκτός από τη μεταρρύθμιση της ΚΑΠ, η ΕΕ θα πρέπει να εισαγάγει έναν μηχανισμό τιμολόγησης άνθρακα που θα καλύπτει τη γεωργία, βασιζόμενο στην αρχιτεκτονική του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών που έχει μειώσει με επιτυχία στο μισό τη ρύπανση από τη βιομηχανία και τους σταθμούς παραγωγής ενέργειας, λένε οι επιστήμονες.
Υποστηρίζουν όμως ότι η τιμολόγηση του γεωργικού άνθρακα θα πρέπει να αποτελείται από τρία ξεχωριστά συστήματα - ένα για τις εκπομπές από τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις που σχετίζονται με την ενέργεια, τη ρύπανση που δεν προέρχεται από CO2, όπως το μεθάνιο, και τις εκπομπές από τις γεωργικές εκπομπές και τις απορροφήσεις διοξειδίου του άνθρακα από τη γη.
Η ΕΕ πρέπει επίσης να αντιμετωπίσει τη ζήτηση των καταναλωτών για την αντιμετώπιση των εκπομπών τροφίμων, λέει το συμβούλιο. Συγκεκριμένα, οι Ευρωπαίοι τρώνε υπερβολικά πολύ κόκκινο κρέας, αυξάνοντας τη ρύπανση από μεθάνιο.
Οι επιστήμονες συνιστούν στην ΕΕ να θεσπίσει εθνικές κατευθυντήριες γραμμές για φιλικές προς το κλίμα δίαιτες και να ορίσει υποχρεωτικά πρότυπα για την εμπορία και την επισήμανση βιωσιμότητας των τροφίμων, ώστε να ωθήσει τους καταναλωτές προς πιο οικολογικές επιλογές.
Αγροκτήματα που προστατεύουν το κλίμα
Για να βελτιωθεί η συμφωνία για τους αγρότες, το διοικητικό συμβούλιο προτείνει ότι με τα χρήματα που θα εξοικονομηθούν από μια μεταρρυθμισμένη ΚΑΠ και θα προκύψουν μέσω της τιμολόγησης του άνθρακα, η ΕΕ θα πρέπει να τους υποστηρίξει στη μετάβαση προς φιλικές προς το κλίμα πρακτικές και στην προσαρμογή σε έναν θερμότερο κόσμο.
Είναι αβέβαιο, σχολιάζει το Politico, αν η υπόσχεση χρηματοδότησης θα ήταν αρκετή για να κατευνάσει τα αγροτικά λόμπι που ξεκινούν μαζικές διαμαρτυρίες για τα τρακτέρ σε όλη την Ευρώπη σε οποιαδήποτε ένδειξη πρόσθετων επιβαρύνσεων για τους αγρότες. Η πολιτική όρεξη για πράσινη νομοθεσία έχει επίσης μειωθεί τόσο στις Βρυξέλλες όσο και στις πρωτεύουσες εν μέσω μιας στροφής προς πολιτικές που επικεντρώνονται στη βιομηχανία και την ασφάλεια.
Στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε το 2020 μια Στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» που σχεδιάστηκε για να κάνει το σύστημα τροφίμων της ένωσης πιο φιλικό προς το περιβάλλον. Το σχέδιο, ωστόσο, ουσιαστικά εγκαταλείφθηκε μετά από αντιδράσεις από ομάδες λόμπι και συντηρητικούς πολιτικούς. Επίσης, πριν από λίγες ημέρες, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ κατέληξαν σε συμφωνία για την απαγόρευση της χρήσης ορισμένων όρων που σχετίζονται με το κρέας σε χορτοφαγικά προϊόντα.
Ωστόσο, ο Edenhofer πιστεύει ότι υπάρχει πολιτικός χώρος για την εφαρμογή των συστάσεων του συμβουλίου, αναφέροντας ως ελπιδοφόρο παράδειγμα την τριμερή συμφωνία της Δανίας που θεσπίζει φόρο άνθρακα — μια συμφωνία μεταξύ της κυβέρνησης, των αγροτών και των περιβαλλοντικών ομάδων. «Αναγνωρίζουμε ότι αυτό είναι πολύ περίπλοκο, αλλά... χρειαζόμαστε ένα ρυθμιστικό σύστημα που να παρέχει κίνητρα για μειώσεις εκπομπών στο αγροδιατροφικό σύστημα», επέμεινε ο Edenhofer.
