Το τι µέλλει γενέσθαι για τους αγρότες που κατέχουν µεγάλο αριθµό δικαιωµάτων αλλά διαθέτουν περιορισµένη έκταση παραµένει ασαφές. Ειδικότερα, δεν έχει ακόµη ξεκαθαρίσει αν θα µπορούσαν να λάβουν κάποιο πρόσθετο ποσό, για παράδειγµα, µια µορφή «αποζηµίωσης κατάργησης», κατά το τελευταίο έτος εφαρµογής, το 2027, αξιοποιώντας τα επιπλέον κονδύλια που προκύπτουν ετησίως από το τσεκ. Για να αποκτήσει ρεαλιστικές πιθανότητες ένα τέτοιο σενάριο το οποίο θα µπορούσε να αποτελέσει ακόµη και βάση προεκλογικής πρότασης, απαιτείται η θέσπιση ενός ευρωπαϊκού µεταβατικού πλαισίου. Πρόκειται για αίτηµα που διατυπώνουν ήδη χώρες όπως η Ιρλανδία και η Γαλλία, οι οποίες εξακολουθούν να εφαρµόζουν το σύστηµα δικαιωµάτων για τη βασική ενίσχυση.
Ξεφυλλίστε σε υψηλή ανάλυση την εβδομαδιαία Agrenda
Γενικότερα, τα δικαιώµατα (συνολικά όχι µόνο τα λεγόµενα ιστορικά) θα έχουν πραγµατική οικονοµική αξία για δύο χρόνια ακόµη δηλαδή το 2026 και το 2027, εκτός φυσικά αν προκύψει κάτι διαφορετικό από τις διεργασίες που πραγµατοποιούνται στις Βρυξέλλες αυτή την περίοδο. Πάντως, ό,τι και να αποφασιστεί κοινοτικά, µοιάζει δεδοµένο ότι η Ελλάδα θα αφήσει πίσω της τον µηχανισµό δικαιωµάτων, κάτι που αναµένεται να αποτυπωθεί και στη Συνεδρίαση της ερχόµενης εβδοµάδας στην Αθήνα.
Τα βήµατα για το σχεδιασµό του φακέλου φθίνουσας ενίσχυσης
- Η Ελλάδα θα υπολογίσει την επιλέξιµη έκταση που θα µπορούσε να ενεργοποιεί επιδοτήσεις στις τρεις αγρονοµικές περιφέρειες: Αροτραίες, δενδρώδεις, βοσκοτόπους. Ο υπολογισµός θα γίνει µε βάση τα νέα δορυφορικά δεδοµένα (βλ. Σελ. 8) και τα διαχειριστικά σχέδια βόσκησης. Φυσικά θα ληφθούν υπόψη και τα πλέον επίκαιρα στοιχεία των δηλώσεων ΟΣ∆Ε του 2027.
- Από το παραπάνω βήµα θα προκύψει ένας αριθµός επιλέξιµων εκτάσεων, και η χώρα µας θα πρέπει να ορίσει τον συνολικό προϋπολογισµό της νέας εισοδηµατικής στήριξης που αντικαθιστά τα δικαιώµατα βασικής ενίσχυσης, την αναδιανεµητική και το πριµ νεαρών αγροτών: Την «Φθίνουσα Εισοδηµατική Στήριξη».
- Έτσι θα προκύψει ένα µέσο εθνικό ποσό, το οποίο δεν θα πρέπει να ξεπερνά τα 24 ευρώ το στρέµµα. Συγκριτικά, αθροιστικά στα τρία καθεστώτα (βασική, αναδιανεµητική, πριµ νεαρών) ο µέσος όρος ενίσχυσης στην τρέχουσα ΚΑΠ είναι 26,7 ευρώ το στρέµµα (στοιχεία 2023) στην Ελλάδα.
- Εφόσον η χώρα µας διατηρήσει τις τρεις αγρονοµικές περιφέρειες (αροτραίες, δενδρώδεις, βοσκοτόπια) που είναι και το πιο πιθανό, θα οριστεί ένα οριζόντιο ελάχιστο ποσό για κάθε µία από αυτές.
- Το οριζόντιο ελάχιστο ποσό ανά στρέµµα θα είναι εγγυηµένο για το κάθε φυσικό πρόσωπο ή νοµικό πρόσωπο που θα καθοριστεί ως «ενεργός αγρότης» µε βάση νέα κριτήρια που θα µπουν προς συζήτηση. Στα κριτήρια αυτά αναµένεται να συµπεριληφθεί η απόδειξη της παραγωγής.
- Η Ελλάδα θα πρέπει µετά να αποφασίσει σε ποιες κατηγορίες παραγωγών θα προσαυξήσει την φθίνουσα εισοδηµατική στήριξη. Υποχρεωτικό είναι να γίνει η προσαύξηση µόνο στους νεαρούς αγρότες. Οποιαδήποτε άλλη κατηγορία θα αποφασιστεί από το κράτος-µέλος και µπορεί να περιλαµβάνει γυναίκες, µικρούς καλλιεργητές, µικρές εκµεταλλεύσεις κ.λπ.χνολογία αιχµής που θα είναι η στήριξη 60%, θα είναι κλειστή η λίστα επενδύσεων.
Τι θα γίνει µε τις επιδοτήσεις στους συνταξιούχους
Ένα ακόµη κρίσιµο θέµα που αναµένεται να συζητηθεί σε αυτή την πρώτη διαβούλευση για την ΚΑΠ στην Ελλάδα, είναι η κατάργηση του τσεκ στους συνταξιούχους. Σηµειώνεται πως έως και το 50% των σηµερινών δικαιούχων ΟΣ∆Ε κινδυνεύει να χάσει την ενιαία ενίσχυση από το 2032, εφόσον τελικά ισχύσει η πρόταση της Κοµισιόν να αποκλείονται από τις επιδοτήσεις όσοι βρίσκονται σε ηλικία συνταξιοδότησης και λαµβάνουν ήδη σύνταξη. Συγκεκριµένα, στο Άρθρο 6 µε τίτλο «Φθίνουσα εκταρική ενίσχυση εισοδήµατος» της ΚΑΠ αναφέρονται τα εξής: «Τα κράτη µέλη διασφαλίζουν ότι το αργότερο έως το 2032 οι αιτούντες που συµπληρώνουν την ηλικία συνταξιοδότησης, η οποία καθορίζεται από την εθνική νοµοθεσία, και οι οποίοι λαµβάνουν σύνταξη γήρατος, δεν λαµβάνουν πλέον στήριξη βάσει του παρόντος άρθρου».
Άρα λοιπόν γίνονται σαφή τα εξής:
- Πρώτον, δεν αποκλείονται αυτόµατα όσοι φτάσουν την ηλικία των 67 ετών στην Ελλάδα, αλλά όσοι ταυτόχρονα λαµβάνουν σύνταξη γήρατος. ∆ηλαδή, θα υπάρχει το δίληµµα επιδότηση ή σύνταξη.
- ∆εύτερον, ο αποκλεισµός φαίνεται να αφορά αποκλειστικά τη «Φθίνουσα εκταρική ενίσχυση εισοδήµατος», δηλαδή τη νέα ενιαία επιδότηση (τσεκ) που ενσωµατώνει µέσα και την αναδιανεµητική. Aυτό σηµαίνει πως θα µπορούν να λαµβάνουν συνδεδεµένες και να συµµετέχουν σε αγροπεριβαλλοντικά προγράµµατα.
Για την εξισωτική αποζηµίωση δεν γίνεται σαφές στα κείµενα της νέας ΚΑΠ αν θα υπάρξει αποκλεισµός. Σηµειώνεται ωστόσο πως στην Ελλάδα, η εξισωτική αποζηµίωση δεν παρέχεται σε όσους είναι άνω των 67 ετών και λαµβάνουν σύνταξη, µε βάση το θεσµικό πλαίσιο που ισχύει την τρέχουσα περίοδο.
Τα χρήµατα που αντιστοιχούν στην Ελλάδα για την ΚΑΠ
Για την 7ετία 2028-2034 είναι δεσµευµένα για την ελληνική ΚΑΠ 14,63 δις ευρώ ή 2,09 δις ευρώ ετησίως. Στην τρέχουσα περίοδο το ποσό των 2,1 δις αντιστοιχεί ακριβώς στο ποσό των άµεσων ενισχύσεων που µοιράζει η Ελλάδα. Άρα πρέπει να αντλήσει η χώρα µας 700 εκατ. ευρώ περίπου ετησίως (το ποσό ουσιαστικά του ΠΑΑ) από το Ενιαίο Ταµείο (NRP), για να παραµείνει έστω σταθερό το ποσό των επιδοτήσεων. Σηµειώνεται πως για τη φθίνουσα εισοδηµατική στήριξη και τις συνδεδεµένες η εθνική συγχρηµατοδότηση είναι 0%. Για όλα τα υπόλοιπα καθεστώτα και παρεµβάσεις της ΚΑΠ είναι 30%, ποσοστό που θέτει ιδιαίτερο βάρος στα κρατικά ταµεία και θα επηρεάσει σαφώς τις αποφάσεις της Ελλάδας κυρίως για το ύψος των αγροπεριβαλλοντικών. Σηµειώνεται πως αν µία χώρα το επιθυµεί µπορεί να αφιερώσει επιπλέον κονδύλια από τα δεσµευµένα για την ΚΑΠ υπό προϋποθέσεις.
Έως μισό δις ενισχύσεις ανάλογα με παραγωγή
Οι συνδεδεµένες ενισχύσεις αναµένεται να αποκτήσουν ακόµη µεγαλύτερο προϋπολογισµό στην ερχόµενη ΚΑΠ, µε τη χώρα µας πλέον να έχει δικαίωµα να αφιερώσει σχεδόν µισό δις ευρώ. Ένα από τα προϊόντα που βρίσκεται συνήθως στο καλάθι των υποσχέσεων αλλά τελικώς δεν προχωράει η συµπερίληψή του στο καθεστώς, είναι η ελιά. Μάλιστα, για την προετοιµασία της περιόδου 2023-2027, είχε εξεταστεί έντονα το ενδεχόµενο να ενταχθεί στο καθεστώς τουλάχιστον η επιτραπέζια ελιά. Σηµειώνεται πως µόνο η Ισπανία από τις ελαιοπαραγωγικές χώρες της Ευρώπης, διατηρεί σήµερα συνδεδεµένη ενίσχυση στην ελιά.
Στην Ελλάδα ειδική επιδότηση για τους ελαιώνες δεν υπάρχει, πέρα από το πρόγραµµα για την Άµφισσα το οποίο αναµένεται να προκηρυχθεί εντός του έτους.
Ως εκ τούτου, η συζήτηση για την ένταξη των ελαιώνων στις συνδεδεµένες ενισχύσεις της ΚΑΠ µετά το 2028 αναµένεται να φουντώσει ξανά, καθώς τα προγράµµατα ΟΕΦ φυτοζωούν. Ζήτηµα που µόνο απλό δεν είναι καθώς θα πρέπει να αποδειχθεί πως χωρίς µία έξτρα επιδότηση, οι ελαιοπαραγωγοί γράφουν... ζηµιές. Φυσικά υπάρχουν τα λογιστικά τερτίπια που χρησιµοποιούν οι τεχνοκράτες για να υποστηρίξουν τις θέσεις τους προς την Κοµισιόν και να περνάνε οι συνδεδεµένες ενισχύσεις σε διάφορα προϊόντα που µόνο ζηµιογόνα δεν είναι.
Η µελισσοκοµία µπορεί πλέον να ενταχθεί στις συνδεδεµένες ενισχύσεις
Πάντως, στα ζωικά, φαίνεται να προστίθεται η δυνατότητα παροχής συνδεδεµένης και στη µελισσοκοµία. Γενικότερα δεν υπάρχουν ιδιαίτεροι περιορισµοί στους κλάδους που µπορεί το κάθε κράτος-µέλος να ενισχύσει, πέρα φυσικά από τον καπνό και τα οινάµπελα.
Σηµαντικό είναι εδώ πως τα κράτη-µέλη έχουν την υποχρέωση να καθορίσουν µία µέγιστη πυκνότητα ζώων σε περιοχές που έχουν πρόβληµα µε τα νιτρικά. ∆εν αποσαφηνίζεται εδώ αν µιλάµε για πυκνότητα βόσκησης (δηλαδή ΜΜΖ/εκτάριο κ.λπ). ή για πυκνότητα σταβλισµού.
Η κατάργηση των οικοσχηµάτων
Από το πρασίνισµα της περιόδου 2013-2022, πήγαµε στα οικολογικά σχήµατα του 2023-2027 και το 2028-2034 καταργείται αυτό το καθεστώς. Πλέον θα υπάρχουν µόνο οι αγροπεριβαλλοντικές ενισχύσεις, µε ετήσιες ή πολυετείς δεσµεύσεις. Τα κράτη-µέλη είναι υποχρεωµένα να παρέχουν τέτοια στήριξη σε Βιολογικά και εκτατική κτηνοτροφία. Κατά τα άλλα υπάρχει ελευθερία σχεδιασµού και δεν απαιτείται να αφιερώνεται κάποιο ελάχιστο ποσοστό προϋπολογισµού σε πράσινες ενισχύσεις. Το πώς αυτές θα διαµορφωθούν αναµένεται να µπει στη συζήτηση της Τρίτης 21 Απριλίου.
