Ωστόσο, η τάση είναι ξεκάθαρη να τείνει προς ένα περιβάλλον όπου κάθε αγροτική δήλωση θα «διαβάζεται» και θα ελέγχεται σε σχέση µε το κτηµατολογικό υπόβαθρο, µε όρους ακρίβειας και θεσµικής συνέπειας που δεν υπήρχαν στο παρελθόν. Στο σχεδιασµό το Κτηµατολόγιο, το ΟΣ∆Ε και τα υπόλοιπα πληροφοριακά συστήµατα του ∆ηµοσίου να λειτουργούν πάνω σε κοινή γεωχωρική βάση δεδοµένων. Ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη η υλοποίηση του Ενιαίου Κόµβου Ακινήτων, η οποία θα συγκεντρώνει για πρώτη φορά, σε ένα µοναδικό σηµείο, όλα τα δεδοµένα που αφορούν κάθε ιδιοκτησία στην Ελλάδα. Σύµφωνα µε τον κ. Λίπα «το Κτηµατολόγιο δεν είναι απλώς ένα Νοµικό Πρόσωπο ∆ηµοσίου ∆ικαίου. Είναι µία κρίσιµη υποδοµή ανάπτυξης της χώρας», ως εκ τούτου το όραµα του συνοψίζεται σε τρεις βασικούς άξονες: στην ολοκλήρωση της κτηµατογράφησης στο σύνολο της επικράτειας, στην πλήρη ψηφιοποίηση των συναλλαγών και διαδικασιών και στην ενίσχυση του ρόλου του φορέα ως εργαλείου ανάπτυξης, ιδιαίτερα για την οικονοµία της υπαίθρου, τις επενδύσεις και τη διαχείριση της γης.
Συνέντευξη στον: Γιάννη Πανάγο
Τι σηµαίνει η ολοκλήρωση του Κτηµατολογίου στην Ελλάδα και πώς οραµατίζεστε την αξιοποίηση αυτής της δουλειάς σε ένα ευρύτερο φάσµα αναγκών του πολίτη;
Η ολοκλήρωση του Κτηµατολογίου σηµατοδοτεί µια ιστορική αλλαγή για τη χώρα. Για πρώτη φορά η Ελλάδα αποκτά ένα ενιαίο, ψηφιακό και αξιόπιστο σύστηµα καταγραφής της ακίνητης περιουσίας. Για τον πολίτη αυτό σηµαίνει µεγαλύτερη ασφάλεια στις συναλλαγές, λιγότερη γραφειοκρατία και ταχύτερη εξυπηρέτηση. Για την οικονοµία σηµαίνει ένα πιο σταθερό και διαφανές περιβάλλον για επενδύσεις και καλύτερη αξιοποίηση της γης. Πέρα όµως από τον ρόλο του ως µητρώο ιδιοκτησίας, το Κτηµατολόγιο εξελίσσεται σε µια κρίσιµη εθνική υποδοµή γεωχωρικών δεδοµένων. Πάνω σε αυτή µπορούν να στηριχθούν πολιτικές για τη χωροταξία, την προστασία του περιβάλλοντος, τη διαχείριση των φυσικών πόρων και την αγροτική ανάπτυξη.
Προς το παρόν, πάντως, υπάρχουν αρκετά λάθη ή αποκλίσεις στην αποτύπωση των ακινήτων και ειδικά των αγροτεµαχίων. Ποιο είναι το µέγεθος του προβλήµατος και πώς σκοπεύετε να το αντιµετωπίσετε;
Οι αποκλίσεις που επισηµαίνετε εντοπίζονται κυρίως στις πρώτες φάσεις της κτηµατογράφησης, όταν χρησιµοποιήθηκαν διαφορετικά χαρτογραφικά υπόβαθρα και τεχνικές προδιαγραφές από αυτές που εφαρµόζονται σήµερα. ∆εν πρόκειται για συνολική αδυναµία του συστήµατος, αλλά για συγκεκριµένες περιπτώσεις που εντοπίζονται και αντιµετωπίζονται σταδιακά. Η στρατηγική µας βασίζεται στη συνεχή αναβάθµιση των χαρτογραφικών δεδοµένων, στην αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων όπου αυτό είναι εφικτό και στη στενή συνεργασία µε µηχανικούς και δικηγόρους, ώστε η ακρίβεια των εγγραφών να βελτιώνεται διαρκώς.
Η ενηµέρωσή µας λέει ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι πολίτες δυσκολεύονται να βρουν το δίκιο τους, ακόµα και σε «πρόδηλα», όπως τα λέτε εσείς, σφάλµατα.
Είναι γεγονός ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι πολίτες αντιµετωπίζουν δυσκολίες ακόµη και σε περιπτώσεις που θεωρούν πως πρόκειται για πρόδηλα σφάλµατα. Ωστόσο, ο όρος αυτός έχει συγκεκριµένο νοµικό και τεχνικό περιεχόµενο και δεν καλύπτει κάθε µορφή ανακρίβειας. Στην πράξη, ακόµη και ένα φαινοµενικά απλό λάθος µπορεί να επηρεάζει δικαιώµατα τρίτων, να συνδέεται µε παλαιότερες εγγραφές ή να απαιτεί πρόσθετη τεκµηρίωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν µπορεί να υπάρξει αυτοµατοποιηµένη διόρθωση, καθώς προτεραιότητά µας είναι η διασφάλιση της ασφάλειας δικαίου. Παράλληλα, αναγνωρίζουµε ότι υπάρχουν περιθώρια βελτίωσης τόσο στην ταχύτητα όσο και στην οµοιόµορφη εφαρµογή των διαδικασιών. Προς αυτή την κατεύθυνση προχωρούµε σε ψηφιακές απλοποιήσεις και στην ενίσχυση της διοικητικής λειτουργίας των υπηρεσιών µας. Η βασική αρχή παραµένει σταθερή: η εµπιστοσύνη στο Κτηµατολόγιο στηρίζεται στην ασφάλεια των συναλλαγών.
Υπάρχει µια ξεκάθαρη διαδικασία για τη διόρθωση των γεωµετρικών και ιδιοκτησιακών σφαλµάτων που έχουν εντοπιστεί στο Κτηµατολόγιο;
Βεβαίως. Το θεσµικό πλαίσιο προβλέπει διαφορετικές διαδικασίες, ανάλογα µε το είδος και τη βαρύτητα του σφάλµατος. Κατά τη διάρκεια της ανάρτησης οι διορθώσεις µπορούν να γίνουν µε σχετικά απλές διαδικασίες. Για τα πρόδηλα σφάλµατα προβλέπεται διοικητική διόρθωση, ενώ στις πιο σύνθετες περιπτώσεις, όπου τίθενται ζητήµατα ιδιοκτησιακών δικαιωµάτων, απαιτείται η έκδοση δικαστικής απόφασης. Το σηµαντικό είναι ότι υπάρχει σαφές θεσµικό πλαίσιο, το οποίο διασφαλίζει τόσο τα δικαιώµατα των πολιτών όσο και την αξιοπιστία του Κτηµατολογίου.
Θα µπορέσουν δηλαδή οι αγρότες να διορθώνουν τελικά τα στοιχεία των αγροτεµαχίων τους αποφεύγοντας τις χρονοβόρες δικαστικές διαδικασίες;
Αυτή είναι η κατεύθυνση στην οποία εργαζόµαστε. Στόχος µας είναι να περιοριστεί στο ελάχιστο η ανάγκη προσφυγής στη ∆ικαιοσύνη για ζητήµατα που µπορούν να επιλυθούν διοικητικά. Ήδη, µέσα από την ψηφιοποίηση των διαδικασιών, τη βελτίωση των χαρτογραφικών υποβάθρων και την αξιοποίηση αεροφωτογραφιών, δορυφορικών δεδοµένων και δηλώσεων ιδιοκτησίας, δηµιουργούνται οι προϋποθέσεις για ταχύτερες και καλύτερα τεκµηριωµένες διορθώσεις. Παράλληλα, έχει ενισχυθεί η διοικητική διαδικασία εξέτασης των ενστάσεων, ώστε όσο το δυνατόν περισσότερες υποθέσεις να επιλύονται σε επίπεδο υπηρεσιών. Η δικαστική οδός, ωστόσο, παραµένει αναγκαία στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν ουσιαστικές ιδιοκτησιακές διαφορές µεταξύ ιδιωτών. Το Κτηµατολόγιο καταγράφει και τεκµηριώνει τα δικαιώµατα· δεν απονέµει δικαιοσύνη.
Ξέρετε ότι εκτός των άλλων, οι «διαφορές» µε το Κτηµατολόγιο στερούν από τους αγρότες και ένα σηµαντικό µέρος των κοινοτικών ενισχύσεων.
Το Κτηµατολόγιο δεν εµπλέκεται στη διαδικασία καταβολής των κοινοτικών ενισχύσεων ούτε καθορίζει τους σχετικούς ελέγχους. Ο ρόλος του είναι διαφορετικός αλλά εξίσου κρίσιµος: να παρέχει ένα αξιόπιστο και ενιαίο γεωχωρικό υπόβαθρο, πάνω στο οποίο µπορούν να βασίζονται τα πληροφοριακά συστήµατα του ∆ηµοσίου. Όσο πιο ακριβή είναι τα δεδοµένα, τόσο περιορίζονται οι αποκλίσεις και δηµιουργούνται καλύτερες προϋποθέσεις για ασφαλέστερους ελέγχους και λιγότερες αστοχίες.
Σε ποιο βαθµό λοιπόν τα στοιχεία του Κτηµατολογίου και οι δηλώσεις ΟΣ∆Ε θα µπορούν στο µέλλον να «συνοµιλούν» µεταξύ τους;
Πρόκειται για δύο διαφορετικά πληροφοριακά συστήµατα µε διαφορετικό σκοπό και διαφορετικές αρµοδιότητες. Το ζητούµενο δεν είναι η συγχώνευσή τους, αλλά η δυνατότητα να «µιλούν» την ίδια γεωχωρική γλώσσα. Αυτό σηµαίνει ότι οι δηλώσεις ΟΣ∆Ε θα µπορούν να ελέγχονται µε βάση τα δεδοµένα του Κτηµατολογίου, χωρίς να αλλοιώνεται ο διακριτός ρόλος κάθε συστήµατος. Αυτό ακριβώς είναι το νόηµα της ψηφιακής µετάβασης: όχι η ενοποίηση διαφορετικών µητρώων, αλλά η διασύνδεση αξιόπιστων δεδοµένων προς όφελος της ∆ηµόσιας ∆ιοίκησης, της αγροτικής οικονοµίας και των πολιτών.
Πώς µπορεί η ακριβής γεωχωρική αποτύπωση να µειώσει τις περικοπές και τις κυρώσεις στις κοινοτικές ενισχύσεις;
Όσο ακριβέστερη είναι η αποτύπωση της γης, τόσο µικρότερες είναι οι αποκλίσεις µεταξύ της πραγµατικής και της δηλωµένης έκτασης. Η αξιοποίηση σύγχρονων γεωχωρικών δεδοµένων και δορυφορικών ελέγχων επιτρέπει σταδιακά τη µετάβαση από δειγµατοληπτικούς σε πιο στοχευµένους και προληπτικούς ελέγχους, περιορίζοντας τα λάθη και τις αδικαιολόγητες περικοπές.
Τι ακριβώς είναι το σύστηµα ΜΙ∆Α και ποιος θα είναι ο ρόλος του στη διαχείριση και επικαιροποίηση των γεωχωρικών δεδοµένων της χώρας;
Το ΜΙ∆Α αποτελεί έργο αρµοδιότητας της ΑΑ∆Ε, εποµένως δεν θα ήταν σωστό να υπεισέλθω στον σχεδιασµό και την υλοποίησή του. Σε γενικές γραµµές, πρόκειται για µια ενιαία ψηφιακή πλατφόρµα που θα συγκεντρώνει δεδοµένα από διαφορετικά µητρώα ακινήτων, διευκολύνοντας τις διασταυρώσεις και προσφέροντας πληρέστερη εικόνα της ακίνητης περιουσίας στη χώρα.
Υπάρχει σχεδιασµός ώστε το Κτηµατολόγιο, το ΟΣ∆Ε και τα υπόλοιπα πληροφοριακά συστήµατα του ∆ηµοσίου να λειτουργούν πάνω σε κοινή γεωχωρική βάση δεδοµένων;
Ναι, και ήδη υλοποιείται ο Ενιαίος Κόµβος Ακινήτων, µία από τις σηµαντικότερες ψηφιακές µεταρρυθµίσεις που προωθεί η Κυβέρνηση στον τοµέα της δηµόσιας διοίκησης. Πρόκειται για έργο που σχεδιάστηκε από το Υπουργείο Ψηφιακής ∆ιακυβέρνησης και Τεχνητής Νοηµοσύνης και στο οποίο το Ελληνικό Κτηµατολόγιο έχει κοµβικό ρόλο. Ο Ενιαίος Κόµβος Ακινήτων θα συγκεντρώνει για πρώτη φορά, σε ένα σηµείο, όλα τα διαθέσιµα στοιχεία που αφορούν κάθε ακίνητο. Θα λειτουργεί ως ένας ολοκληρωµένος ψηφιακός φάκελος, διασυνδέοντας σε πραγµατικό χρόνο το Κτηµατολόγιο, την ΑΑ∆Ε, τις Πολεοδοµίες, τους ∆ήµους, τον ∆Ε∆∆ΗΕ και άλλους αρµόδιους φορείς. Έτσι, θα περιοριστεί σηµαντικά η γραφειοκρατία, θα εντοπίζονται άµεσα αποκλίσεις µεταξύ διαφορετικών µητρώων — όπως διαφορετικά τετραγωνικά στο Ε9 και στον ∆ήµο — και θα ενισχυθούν η διαφάνεια, η ασφάλεια των συναλλαγών και η αποτελεσµατικότητα της ∆ηµόσιας ∆ιοίκησης.
Πότε εκτιµάτε ότι η εικόνα των αγροτεµαχίων στο Κτηµατολόγιο θα αντανακλά µε µεγάλη ακρίβεια την πραγµατική κατάσταση στο έδαφος;
Η ακρίβεια των δεδοµένων βελτιώνεται διαρκώς. Στις αστικές περιοχές έχει ήδη επιτευχθεί σε πολύ υψηλό επίπεδο, ενώ στις αγροτικές περιοχές η διαδικασία συνεχίζεται µέσα από συνεχείς επικαιροποιήσεις και βελτιώσεις των γεωχωρικών δεδοµένων. Είναι σηµαντικό να γίνει κατανοητό ότι το Κτηµατολόγιο δεν είναι ένα έργο που ολοκληρώνεται και παραµένει στατικό. Αντίθετα, λειτουργεί ως µια ζωντανή εθνική υποδοµή, η οποία ενηµερώνεται συνεχώς µέσα από τις συναλλαγές, τις νέες µετρήσεις και τις µεταβολές που καταγράφονται στην ακίνητη περιουσία. Με αυτή τη λογική, η εικόνα των αγροτεµαχίων θα γίνεται ολοένα και πιο ακριβής, αντανακλώντας µε ολοένα µεγαλύτερη πιστότητα την πραγµατική κατάσταση στο έδαφος.
Πόσο κοντά είµαστε σε µια πλήρως ψηφιακή διαδικασία µεταβίβασης αγροτικής γης, από το συµβόλαιο µέχρι την ενηµέρωση των δικαιωµάτων ενίσχυσης;
Σήµερα η διαδικασία µεταβίβασης εµπράγµατων δικαιωµάτων έχει εκσυγχρονιστεί σε σηµαντικό βαθµό. Η ηλεκτρονική υποβολή και επεξεργασία των συµβολαιογραφικών πράξεων επεκτείνεται συνεχώς, επιταχύνοντας σηµαντικά τους χρόνους καταχώρισης και ενισχύοντας την ασφάλεια των συναλλαγών. Βεβαίως, η συµβολαιογραφική πράξη εξακολουθεί να αποτελεί το θεµέλιο κάθε µεταβίβασης και, λόγω του θεσµικού της χαρακτήρα, απαιτεί πλήρη νοµικό έλεγχο και τις προβλεπόµενες εγγυήσεις νοµιµότητας. Η κατεύθυνση, ωστόσο, είναι ξεκάθαρη: ολοένα περισσότερα στάδια της διαδικασίας πραγµατοποιούνται ψηφιακά, µε στόχο οι συναλλαγές να γίνονται γρηγορότερα, µε µεγαλύτερη διαφάνεια και λιγότερη ταλαιπωρία για τους πολίτες και τους επαγγελµατίες.
Ποια είναι τα βασικά εµπόδια που εξακολουθούν να δυσκολεύουν τις µεταβιβάσεις αγροτικής γης στην Ελλάδα;
Η σηµαντικότερη προϋπόθεση είναι η πλήρης και ποιοτική ολοκλήρωση του Κτηµατολογίου. Για να µπορεί µια µεταβίβαση να πραγµατοποιείται γρήγορα και µε ασφάλεια, πρέπει να υπάρχει σαφής νοµική και τεχνική εικόνα για κάθε ακίνητο. Παρότι η χώρα βρίσκεται πλέον πολύ κοντά στην ολοκλήρωση της κτηµατογράφησης, εξακολουθούν να υπάρχουν περιπτώσεις µε ελλιπή στοιχεία, ασαφή όρια ή εκκρεµότητες ως προς τα ιδιοκτησιακά δικαιώµατα. Η δική µας προσπάθεια επικεντρώνεται στη µείωση αυτής της αβεβαιότητας, µέσα από την ολοκλήρωση της κτηµατογράφησης, την πλήρη ψηφιοποίηση των διαδικασιών και τη διαλειτουργικότητα µε τα υπόλοιπα µητρώα του ∆ηµοσίου. Αυτό είναι το θεµέλιο για πιο γρήγορες, ασφαλείς και διαφανείς συναλλαγές.
Πώς µπορεί το HEPOS να συµβάλει στην ακριβέστερη οριοθέτηση των αγροτεµαχίων και στην αποφυγή επικαλύψεων µεταξύ γειτονικών ιδιοκτησιών;
Το HEPOS είναι η εθνική υποδοµή δορυφορικού εντοπισµού του Ελληνικού Κτηµατολογίου. Μέσω ενός δικτύου 98 µόνιµων σταθµών αναφοράς σε όλη τη χώρα, παρέχει εξαιρετικά υψηλή ακρίβεια στον προσδιορισµό της γεωγραφικής θέσης. Στην πράξη, αυτό σηµαίνει ότι οι µηχανικοί και οι υπόλοιποι χρήστες του συστήµατος µπορούν να πραγµατοποιούν αποτυπώσεις µε κοινό γεωδαιτικό πλαίσιο αναφοράς, περιορίζοντας στο ελάχιστο τις αποκλίσεις που στο παρελθόν προέκυπταν από διαφορετικές µεθοδολογίες µέτρησης. Το αποτέλεσµα είναι λιγότερες επικαλύψεις µεταξύ όµορων ιδιοκτησιών, µεγαλύτερη ακρίβεια στις εγγραφές και σηµαντική ενίσχυση της ασφάλειας των συναλλαγών. Το HEPOS δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό εργαλείο. Είναι µία από τις βασικές υποδοµές που επιτρέπουν στο Ελληνικό Κτηµατολόγιο να λειτουργεί µε µεγαλύτερη αξιοπιστία, ακρίβεια και διαφάνεια.
Τι εντυπώσεις αποκοµίζει ο Θάνος Λίπας από τη µέχρι σήµερα εµπλοκή του στη διοίκηση του φορέα Ελληνικό Κτηµατολόγιο και ποιο είναι το όραµά του;
Η συµµετοχή µου στο ∆ιοικητικό Συµβούλιο και, στη συνέχεια, η ανάληψη της Προεδρίας του Ελληνικού Κτηµατολογίου µού έδωσαν την ευκαιρία να γνωρίσω από κοντά έναν οργανισµό µε καθοριστικό ρόλο για τη λειτουργία του κράτους και της οικονοµίας. Αυτό που διαπιστώνω καθηµερινά είναι ότι το Κτηµατολόγιο βρίσκεται σε µια ιστορική φάση µετάβασης. Από ένα έργο που για δεκαετίες παρέµενε ανολοκλήρωτο, µετατρέπεται πλέον σε µια σύγχρονη ψηφιακή υποδοµή µε διαρκή αξία για τη χώρα. Η πρόοδος αυτή δεν είναι τυχαία. Εντάσσεται στον συνολικό σχεδιασµό της κυβέρνησης του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για τον ψηφιακό µετασχηµατισµό της ∆ηµόσιας ∆ιοίκησης, τον οποίο υλοποιεί το Υπουργείο Ψηφιακής ∆ιακυβέρνησης και Τεχνητής Νοηµοσύνης, υπό τον Υπουργό ∆ηµήτρη Παπαστεργίου, µε την καθοριστική συµβολή του Υφυπουργού Χρήστου ∆ερµεντζόπουλου. Το δικό µου όραµα είναι το Ελληνικό Κτηµατολόγιο να ολοκληρώσει τη µετάβασή του σε έναν πλήρως ψηφιακό, σύγχρονο και φιλικό προς τον πολίτη οργανισµό. Έναν οργανισµό που δεν θα περιορίζεται στην καταγραφή της ακίνητης περιουσίας, αλλά θα αποτελεί θεµέλιο για τη λειτουργία της ∆ηµόσιας ∆ιοίκησης, την ανάπτυξη της οικονοµίας, την προσέλκυση επενδύσεων και τη βιώσιµη διαχείριση της γης. Το Κτηµατολόγιο ήταν για δεκαετίες µια µεγάλη εκκρεµότητα για τη χώρα. Σήµερα έχει εξελιχθεί σε µία από τις σηµαντικότερες εθνικές ψηφιακές υποδοµές. Η ευθύνη όλων µας είναι να διασφαλίσουµε ότι θα συνεχίσει να λειτουργεί µε αξιοπιστία, διαφάνεια και διαρκή προστιθέµενη αξία για τους πολίτες.
Βιογραφικό
Ο Θάνος Λίπας είναι Αγρονόµος και Τοπογράφος Μηχανικός, απόφοιτος της Πολυτεχνικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης και κάτοχος µελετητικού πτυχίου στις κατηγορίες Τοπογραφικά και Υδραυλικά. Από το 1998 δραστηριοποιείται ενεργά στον χώρο της τοπογραφίας, της πολεοδοµίας και των κτηµατολογικών µελετών, έχοντας εργαστεί αρχικά ως µηχανικός σε εταιρεία κτηµατογράφησης και στη συνέχεια ως Μηχανικός Πολεοδοµίας. Από το 2003 έως σήµερα εργάζεται ως ελεύθερος επαγγελµατίας, µε εξειδίκευση στην κατασκευή ιδιωτικών οικοδοµικών έργων, τη σύνταξη τοπογραφικών µελετών και εφαρµογών για ιδιωτικούς και δηµόσιους φορείς. Παράλληλα έχει αναλάβει σηµαντικούς διοικητικούς ρόλους, όπως Αντιπρόεδρος του ∆.Σ. της ΤΕΜΑΚ Α.Ε, µέλος του ∆.Σ.
του Ελληνικού Κτηµατολογίου, Πρόεδρος της Επιτροπής Παρακολούθησης, Επίβλεψης
και Παραλαβής Τοπικών Πολεοδοµικών Σχεδίων
του ∆ήµου Τρικκαίων.
