Οι χώρες που δεν θα μπορούν να συγχρηματοδοτήσουν τέτοιες αυξήσεις στις δαπάνες των διαρθρωτικών προγραμμάτων, θα αναγκαστούν να τις περιορίσουν. Δηλαδή μπορεί στην Ελλάδα ένας νέος αγρότης να λάβει πριμ εγκατάστασης 30.000 ευρώ και σε μία άλλη χώρα που μπορεί να «σηκώσει» ένα τέτοιο πρόγραμμα το 10πλάσιο. Ή ακόμη η ίδρυση μίας Οργάνωσης Παραγωγών να επιδοτηθεί με 100.000 ευρώ στην Ελλάδα και στην Αυστρία με τα διπλάσια. Αντίστοιχα παραδείγματα μπορούν να γίνουν για Σχέδια Βελτίωσης, Leader, Μεταποίηση κ.λπ
Στον βωμό της λεγόμενης «ευελιξίας» θυσιάζονται πλέον και οι οποίες περιβαλλοντικές ευαισθησίες υπήρξαν στις περασμένες προγραμματικές περιόδους, και κορυφώθηκαν με τα οικολογικά σχήματα της τρέχουσας ΚΑΠ. Συγκεκριμένα, όχι μόνο θα πρέπει τα κράτη-μέλη να συγχρηματοδοτούν τα πράσινα προγράμματα με εθνικά κονδύλια, αλλά μπορούν να καταργήσουν κάθε έννοια «αιρεσιμότητας» περιβαλλοντικής ή κοινωνικής. Με λίγα λόγια κάποια κυβέρνηση μπορεί να αποφασίσει να επιβάλλει περισσότερες υποχρεώσεις προς τον παραγωγό, κάποια άλλη πολύ λιγότερες, δημιουργώντας ένα καθεστώς επιδοτήσεων πολλών ταχυτήτων.
Φυσικά, για την Ελλάδα και τους αγρότες της, η επανεθνικοποίηση θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε αποκλίσεις στις ενισχύσεις, σε στρεβλώσεις ανταγωνισμού και σε άνισους όρους σε σχέση με τους Ευρωπαίους συναδέλφους τους, γιατί, προφανώς όλα τα κράτη-μέλη δεν ξεκινούν από την ίδια οικονομική και δημοσιονομική αφετηρία.
Αυτή είναι η μία πλευρά της επανεθνικοποίησης. Η άλλη αφορά τα χρήματα. Για την επόμενη περίοδο, η πρόταση της Κομισιόν προβλέπει περίπου 300 δισ. ευρώ προστατευμένων πόρων για εισοδηματική στήριξη και αντιμετώπιση κρίσεων. Η Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή εκτιμά ότι, εάν συνυπολογιστούν και πρόσθετες δαπάνες αγροτικής ανάπτυξης, το ελάχιστο συνολικό ποσό θα μπορούσε να φτάσει τα 325,7 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 16% χαμηλότερα από την τρέχουσα περίοδο.
Το ζήτημα αναδεικνύεται ενόψει της Συνόδου Κορυφής στα τέλη Νοεμβρίου που θα πραγματοποιηθεί στις Βρυξέλλες, όπου οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να εξετάσουν όχι μόνο το ύψος του νέου προϋπολογισμού, αλλά και τις συνέπειες της προτεινόμενης αρχιτεκτονικής για τον κοινό χαρακτήρα της ΚΑΠ.
Πέρα από το ύψος των διαθέσιμων κονδυλίων και την άνιση δυνατότητα των κρατών-μελών να στηρίξουν τους παραγωγούς τους, η συζήτηση για την επανεθνικοποίηση της ΚΑΠ αγγίζει και ένα ακόμη βαθύτερο ζήτημα, που είναι ο ίδιος ο ρόλος των ευρωπαϊκών θεσμών. Η ΚΑΠ αποτελεί μία από τις βασικές κοινές πολιτικές της ΕΕ, με ενιαίο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο, κοινές προτεραιότητες και χρηματοδότηση. Η αποδυνάμωση αυτού του κοινού χαρακτήρα και η μεταφορά μεγαλύτερου μέρους των αποφάσεων στα κράτη-μέλη ενδέχεται να περιορίσουν το πεδίο ουσιαστικής παρέμβασης των ευρωπαϊκών θεσμών, συμπεριλαμβανομένου του Ευρωκοινοβουλίου, καθιστώντας το ρόλο του «διακοσμητικό».
Η κριτική παράλληλα που διατυπώνεται είναι ότι οι πολιτικές ηγεσίες συχνά προσεγγίζουν τέτοιες αποφάσεις με ορίζοντα την κυβερνητική τους θητεία και τον εκλογικό κύκλο της τετραετίας, χωρίς να υπολογίζουν επαρκώς τις μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ευρωπαϊκή γεωργία.
Τρεις διαφορετικές πηγές χρηματοδότησης
Το πρόβλημα της επανεθνικοποίησης αναδεικνύει σε πρόσφατη ανάλυσή του ο καθηγητής Alan Matthews, στο άρθρο του με τίτλο «Ο ρόλος των Κρατών Μελών στη χρηματοδότηση της ΚΑΠ μετά το 2027», επισημαίνοντας ότι η συζήτηση για τον προϋπολογισμό της νέας ΚΑΠ δεν μπορεί να περιορίζεται στο ποσό που θα δεσμεύσει η Ευρωπαϊκή Ένωση για την αγροτική πολιτική.
Όπως εξηγεί, οι συνολικοί πόροι που θα είναι τελικά διαθέσιμοι για τη γεωργία θα εξαρτηθούν από τρεις διαφορετικές αποφάσεις. Πρώτον, από το ύψος των ευρωπαϊκών κονδυλίων που θα παραμείνουν δεσμευμένα για την ΚΑΠ. Δεύτερον, από το ποσοστό των πρόσθετων πόρων του νέου Ταμείου Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων (NRPP) που θα επιλέξει κάθε κράτος να κατευθύνει στη γεωργία, πέρα από το ελάχιστο προστατευμένο ποσό. Και τρίτον, από το ύψος της πρόσθετης εθνικής χρηματοδότησης που θα αποφασίσει να διαθέσει κάθε κυβέρνηση, πέρα από την υποχρεωτική συγχρηματοδότηση.
Η εμπειρία της τρέχουσας περιόδου δείχνει ότι τα κράτη-μέλη διαθέτουν σημαντικά πρόσθετα ποσά για την αγροτική τους οικονομία, τόσο μέσω των εθνικών τους προϋπολογισμών όσο και μέσω των κρατικών ενισχύσεων. Η δυνατότητα, όμως, να συνεχίσουν να το κάνουν δεν είναι ίδια για όλους, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η δημοσιονομική κατάσταση αρκετών ευρωπαϊκών χωρών έχει επιδεινωθεί.
