Το βασικό ζητούμενο για τις αγορές τους επόμενους μήνες , σύμφωνα με διεθνείς αναλυτές που μιλούν στο Reuters, είναι εάν η προσφορά θα μπορέσει να ανταποκριθεί στην αυξημένη ζήτηση, χωρίς νέες μεγάλες διαταραχές στην παραγωγή και στις μεταφορές. Για τους αγρότες, οι υψηλότερες τιμές πώλησης δεν συνεπάγονται απαραίτητα αντίστοιχη αύξηση του εισοδήματος, καθώς η ενέργεια, τα λιπάσματα, οι μεταφορές και οι υπόλοιπες εισροές παραμένουν ακριβές. Για τις βιομηχανίες τροφίμων, η πρόκληση είναι η εξασφάλιση επαρκών πρώτων υλών με βιώσιμο κόστος. Για τους καταναλωτές, ιδίως στα πιο ευάλωτα νοικοκυριά, το διακύβευμα είναι η πρόσβαση σε βασικά αγαθά χωρίς νέες απώλειες αγοραστικής δύναμης.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reuters, η πίεση στις αγορές ενισχύεται από έναν συνδυασμό παραγόντων: τις επιθέσεις σε υποδομές σιτηρών στη Μαύρη Θάλασσα, την ανασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα, τις διαταραχές στις εξαγωγές λιπασμάτων μέσω των Στενών του Ορμούζ και τις επιπτώσεις του El Niño, το οποίο αυξάνει τον κίνδυνο ξηρασίας σε σημαντικές παραγωγικές περιοχές της Ασίας. Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας για παραγωγούς, μεταποιητές, εισαγωγείς και καταναλωτές, την ώρα που τα υψηλά αποθέματα των προηγούμενων περιόδων αρχίζουν να χάνουν μέρος της προστατευτικής τους λειτουργίας.
Σιτάρι πάνω από 30% ακριβότερο μέσα στο 2026
Οι διεθνείς τιμές του σιταριού έχουν αυξηθεί περισσότερο από 30% μέσα στο 2026, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το Reuters. Παράλληλα, οι τιμές του ρυζιού σε βασικές ασιατικές εξαγωγικές χώρες έχουν ενισχυθεί κατά 10% έως 13%, παρά τα σημαντικά διαθέσιμα αποθέματα. Η άνοδος αποτυπώνει την αυξανόμενη ευαισθησία των αγορών στις διαταραχές της προσφοράς. Οι επιθέσεις στις υποδομές σιτηρών της Μαύρης Θάλασσας δυσχεραίνουν τις εξαγωγές σιταριού, αναγκάζοντας μεγάλους εισαγωγείς, όπως η Αίγυπτος και η Ινδονησία, να αναζητούν εναλλακτικές πηγές προμήθειας.
Την ίδια στιγμή, η ανασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα οδηγεί πλοία σε μεγαλύτερες διαδρομές γύρω από την Αφρική, αυξάνοντας το κόστος και τον χρόνο μεταφοράς. Σε ορισμένες βασικές εμπορικές διαδρομές, όπως εκείνη από τη Μαύρη Θάλασσα προς τη Νοτιοανατολική Ασία, οι ναύλοι έχουν αυξηθεί περίπου 50%.
Οι ανατιμήσεις αυτές δεν επιβαρύνουν μόνο το εμπόριο των αγροτικών προϊόντων. Μεταφέρονται σταδιακά και στις βιομηχανίες τροφίμων, οι οποίες ανανεώνουν συμβόλαια προμήθειας πρώτων υλών με υψηλότερες τιμές, ενώ σε ορισμένες χώρες η εξασθένηση του εθνικού νομίσματος ενισχύει ακόμη περισσότερο το κόστος των εισαγωγών.
Τα αποθέματα δημητριακών δεν επαρκούν πλέον ως ανάχωμα
Η ενίσχυση της ζήτησης από μεγάλες εισαγωγικές αγορές ενδέχεται να αποτελέσει τον επόμενο καταλύτη για τις τιμές. Χώρες της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής, οι οποίες είχαν περιορίσει τις αγορές τους μετά από καλές εγχώριες συγκομιδές, αναμένεται να επιστρέψουν στις διεθνείς αγορές για να καλύψουν τις ανάγκες τους.
Ο Alexander Karavaytsev, ανώτερος οικονομολόγος του διεθνούς Συμβουλίου Δημητριακών (ΙGC) εκτιμά ότι μέσα στους επόμενους μήνες μπορεί να εκδηλωθεί ένα σημαντικό νέο κύμα ζήτησης από εισαγωγείς που θα επανέλθουν στην αγορά.
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής οικονομολόγος του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), Máximo Torero, προειδοποιεί ότι τα αποθέματα και οι καλές συγκομιδές προηγούμενων περιόδων, που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν ως προστατευτικό μαξιλάρι, δέχονται πλέον αυξανόμενη πίεση. Εφόσον η τάση αυτή συνεχιστεί, οι αυξήσεις στις τιμές των αγροτικών εμπορευμάτων μπορεί να γίνουν εντονότερες. Παράλληλα, η επίδραση του υψηλότερου κόστους πρώτων υλών αναμένεται να γίνει πιο ορατή στα τελικά προϊόντα, καθώς οι επιχειρήσεις μεταποίησης ανανεώνουν τις συμβάσεις τους, συνήθως διάρκειας τριών έως έξι μηνών, σε ακριβότερα επίπεδα.
Το El Niño απειλεί την παραγωγή στην Ασία
Στην πλευρά της προσφοράς, ο καιρικός παράγοντας προσθέτει έναν ακόμη κίνδυνο. Οι προβλέψεις για ξηρότερες συνθήκες και καθυστερημένες βροχοπτώσεις εντείνουν την ανησυχία για την παραγωγή ρυζιού και άλλων βασικών αγροτικών προϊόντων στην Ινδία και τη Νοτιοανατολική Ασία.
Στην Ινδία, οι τιμές της ζάχαρης, των κρεμμυδιών και των οσπρίων αυξήθηκαν πάνω από 10% τον Σεπτέμβριο σε σύγκριση με τον προηγούμενο μήνα, εξαιτίας ελλείψεων στην παραγωγή. Οι τιμές του ρυζιού στην Ινδονησία έχουν ήδη φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, εν μέσω ανησυχιών για την εξέλιξη των βροχοπτώσεων.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στα δημητριακά. Παρότι η Ινδονησία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός φοινικέλαιου παγκοσμίως, οι τιμές των φυτικών ελαίων στη χώρα έχουν αυξηθεί κατά 7% από την αρχή του έτους. Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το κόστος του μαγειρικού ελαίου έχει ενισχυθεί περίπου 40%.
Την ίδια ώρα, οι τιμές των λιπασμάτων παραμένουν αυξημένες, παρά την υποχώρησή τους από τα υψηλά επίπεδα που καταγράφηκαν νωρίτερα κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν. Το ακριβότερο πετρέλαιο και οι δυσκολίες στις εξαγωγές μέσω των Στενών του Ορμούζ επιβαρύνουν το κόστος των αγροτικών εισροών, δημιουργώντας πρόσθετες πιέσεις στα περιθώρια κέρδους των παραγωγών.
Από τα χρηματιστήρια εμπορευμάτων οι αυξήσεις τιμών περνούν στο ράφι
Η αύξηση των διεθνών τιμών περνά σταδιακά στην καθημερινότητα των καταναλωτών. Στην Αίγυπτο, η τιμή του μη επιδοτούμενου ψωμιού έχει αυξηθεί περίπου κατά 25% σε σχέση με τον Ιούλιο, φτάνοντας περίπου τις 5 αιγυπτιακές λίρες για ένα μεγάλο καρβέλι, από 4 λίρες προηγουμένως.
Στο Κάιρο, αρτοποιοί επισημαίνουν ότι δεν αυξάνεται μόνο το κόστος του αλευριού, αλλά και οι δαπάνες για ηλεκτρική ενέργεια, νερό, μαγιά, υλικά και εργατικό δυναμικό. Οι αυξήσεις αυτές συμπιέζουν την οικονομική αντοχή των επιχειρήσεων, ενώ περιορίζουν την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.
Η εικόνα είναι ανάλογη στην Ινδονησία, όπου οι ανατιμήσεις στα βασικά τρόφιμα αναγκάζουν χαμηλόμισθους εργαζομένους να περιορίζουν ακόμη και τα γεύματά τους. Η επιβάρυνση είναι ιδιαίτερα έντονη στις οικονομίες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπου τα τρόφιμα καταλαμβάνουν μεγαλύτερο ποσοστό των οικογενειακών προϋπολογισμών.
Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, κατά το τρίτο τρίμηνο οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν ταχύτερα από τον γενικό πληθωρισμό στο 22% των 150 χωρών που εξετάστηκαν, έναντι 14% το προηγούμενο τρίμηνο. Παράλληλα, ο δείκτης τιμών τροφίμων του FAO διαμορφώθηκε τον Σεπτέμβριο στις 136 μονάδες, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Νοέμβριο του 2022.
Ο κίνδυνος νέων περιορισμών στις εξαγωγές
Η περαιτέρω άνοδος των τιμών δημιουργεί και έναν πρόσθετο κίνδυνο για τη λειτουργία των διεθνών αγορών: την επιβολή απαγορεύσεων ή περιορισμών στις εξαγωγές από χώρες που επιδιώκουν να προστατεύσουν την εγχώρια επάρκεια τροφίμων. Τέτοιες κινήσεις, σύμφωνα με τους διεθνείς αναλυτές, θα μπορούσαν να περιορίσουν ακόμη περισσότερο τη διαθέσιμη προσφορά στη διεθνή αγορά, ενισχύοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ εισαγωγέων και επιτείνοντας τις ανατιμήσεις. Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές σιτηρών, ζωοτροφών και άλλων βασικών αγροτικών προϊόντων.
Ήδη, στην Ινδονησία, οι αφίξεις σιταριού μειώθηκαν κατά 41% τον Σεπτέμβριο σε ετήσια βάση, στους 491.000 μετρικούς τόνους, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler. Αντίθετα, τα αποθέματα σόγιας και καλαμποκιού παραμένουν προς το παρόν επαρκή. Ωστόσο, η πορεία των μελλοντικών προμηθειών θα εξαρτηθεί από τις συγκομιδές στις ΗΠΑ και τη Νότια Αμερική. Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου στηρίζουν επίσης τη ζήτηση για τα δύο προϊόντα, λόγω της αυξανόμενης χρήσης τους στην παραγωγή βιοκαυσίμων.
Για το σιτάρι, οι ευνοϊκές συγκομιδές στο νότιο ημισφαίριο θα μπορούσαν να λειτουργήσουν εξισορροπητικά. Αντίθετα, τυχόν αρνητικές αποκλίσεις στην παραγωγή μεγάλων εξαγωγέων, όπως η Αυστραλία και η Αργεντινή, θα προσέθεταν νέο ανοδικό παράγοντα στις τιμές.
