Το έδαφος δεν είναι ένα αδρανές υπόστρωµα που συγκρατεί µόνο τις ρίζες των φυτών. Αλλά είναι ένα πολύπλοκο οικοσύστηµα, αποτελούµενο από στερεά υλικά που διαµορφώνουν τη µηχανική και χηµική δοµή (ανόργανα και οργανικά υλικά), αέρα, νερό.
Επίσης φιλοξενεί εκατοµµύρια µικροοργανισµούς. Η αλληλοεπίδραση όλων αυτών και η ισορροπία αυτού συστήµατος διαµορφώνει τη γονιµότητα, τη διαθεσιµότητα των θρεπτικών στοιχείων, την ανάπτυξη του ριζικού συστήµατος, τη διακίνηση του νερού και του οξυγόνου, που διαµορφώνουν το τελικό γεωργικό προϊόν ποσοτικά και ποιοτικά.
Οι επιπτώσεις από τη διατάραξη της ισορροπίας του εδαφικού συστήµατος δεν γίνονται άµεσα αντιληπτές. Αλλά εµφανίζονται σταδιακά. Εκδηλώνονται σταδιακά µε αρνητικά αποτελέσµατα στην παραγωγή όπως η αργή ανάπτυξη των φυτών, οι χαµηλότερες αποδόσεις, οι αυξηµένες ανάγκες σε λιπάσµατα και νερό, επίσης η αυξηµένη ευαισθησία σε βιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες. Αυτό οδηγεί σε εξάρτηση από αυξηµένες εισροές και συνεχώς σε αυξανόµενο κόστος παραγωγής.
Επιπτώσεις της εντατικής γεωργίας και της µονοκαλλιέργειας
Στις προηγούµενες δεκαετίες ‘80-’90, η βαµβακοκαλλιέργεια ήταν από τις πιο αποδοτικές καλλιέργειας οικονοµικά για τον παραγωγό, η οποία κυριαρχούσε στη Θεσσαλία. Έτσι, σε πολλές περιοχές της χώρας, ιδιαίτερα στη Θεσσαλία, η βαµβακοκαλλιέργεια κυριαρχούσε ως µονοκαλλιέργεια. Η πρακτική αυτή, σε συνδυασµό µε την έντονη κατεργασία του εδάφους και τη µακροχρόνια χρήση υπερβολικών ποσοτήτων χηµικών προϊόντων, έχει οδηγήσει σε σηµαντικές αλλαγές τόσο στη φυσική όσο και στη βιολογική δοµή του εδάφους.
Έτσι, τα τελευταία χρόνια παρατηρούνται ολοένα συχνότερα προβλήµατα στο έδαφος όπως: µείωση της οργανικής ουσίας, συµπίεση των εδαφών, περιορισµός της µικροβιακής δραστηριότητας, µεταβολές στο PH σε αρκετές περιοχές. Αυτά οδηγούν σε χαµηλότερη αξιοποίηση των λιπασµάτων και περιορισµό του όγκου της ριζόσφαιρας για αξιοποίηση θρεπτικών στοιχείων και νερού. Αποτέλεσµα όλων αυτών να χάνεται σταδιακά τη γονιµότητά του εδάφους, ακόµη και όταν εφαρµόζονται µεγαλύτερες ποσότητες λιπασµάτων και νερού. Σηµειώνεται πως η υποβάθµιση αυτή δεν αποτελεί πλέον θεωρητική ανησυχία.
Είναι µια πραγµατικότητα που πολλοί παραγωγοί διαπιστώνουν καθηµερινά στα χωράφια τους. Η µονοκαλλιέργεια του βαµβακιού, πέρα από τη µείωση της οργανικής ύλης, οδηγεί στην αύξηση των λεπτών εδαφικών σωµατιδίων (<0,1mm) και µείωση των σωµατιδίων µεγάλου µεγέθους, επηρεάζοντας αρνητικά τη δοµή του εδάφους (συµπίεση ή δηµιουργία αδιαπέρατου εδαφικού υποστρώµατος).
Ανάγκη αποκατάστασης του εδάφους και στροφή στην αναγεννητική γεωργία
Στην πραγµατικότητα όταν διαταραχθεί η φυσική, χηµική και βιολογική ισορροπία του εδάφους, η λύση δεν βρίσκεται στην αύξηση των ποσοτήτων των χηµικών εισροών, αλλά στην αποκατάσταση της λειτουργίας ή της ισορροπίας του εδάφους.
H προτεινόµενη σήµερα εισαγωγή της αναγεννητικής γεωργίας βασίζεται ακριβώς σε αυτή τη φιλοσοφία. Στόχος της δεν είναι µόνο η µέγιστη παραγωγή, αλλά η σταδιακή αποκατάσταση της γονιµότητας µε αύξηση της µικροβιακής δραστηριότητα και της οργανικής και η βελτίωση της δοµής του εδάφους. Έτσι µόνο µπορούµε να πετύχουµε την παραγωγή που επιθυµούµε και συγχρόνως να διατηρήσουµε το έδαφος σε καλύτερη κατάσταση για το µέλλον των επόµενων γενεών.
Ένα ισορροπηµένο και ζωντανό έδαφος παρέχει καλύτερα αποτελέσµατα για τον παραγωγό. ∆ιότι, σε ένα τέτοιο έδαφος βελτιώνεται η κυκλοφορία του αέρα (οξυγόνο) και η διακίνηση του νερού προς τη ρίζα, µειώνεται η απώλεια λιπασµάτων και απελευθερώνονται τα δεσµευµένα στο έδαφος θρεπτικά στοιχεία.
Έτσι, αξιοποιείται αποτελεσµατικότερα η λίπανση, συγχρόνως µειώνεται η ανάγκη σε αυξηµένη χρήση λιπασµάτων και τέλος δηµιουργείται ένα πιο ανθεκτικό περιβάλλον για την ανάπτυξη της καλλιέργειας. Αυτό σηµαίνει καλύτερη παραγωγή µε χαµηλότερες εισροές και κόστος παραγωγής.
Η αναγεννητική γεωργία ως προτεινόµενο µοντέλο παραγωγής εστιάζεται στη µείωση εισροών µε υιοθέτηση νέων περιβαλλοντικών συστηµάτων µειωµένης κατεργασίας του εδάφους, όπως π.χ. το strip tillage, η εδαφοκάλυψη και άλλα περιβαλλοντικά συστήµατα. Η αύξηση του µικροβιακού φορτίου και της οργανικής ύλης στοχεύουν στην αναγέννηση των υποβαθµισµένων εδαφών.
Μέτρα µείωσης εισροών και εφαρµογές για στήριξη της βαµβακοκαλλιέργεια
Λαµβάνοντας υπόψη τις νέες κατευθύνσεις στην παραγωγή και τα παραπάνω προβλήµατα που σχετίζονται µε τη διαχείριση της καλλιέργειας και του εδάφους, ξεκινήσαµε ως Leader Farmar Hellas και πήραµε δυο πρωτοβουλίες για εισαγωγή ενός µοντέλου στη διαχείριση της βαµβακοκαλλιέργειας, µε χρήση των φυσικών βιοτεχνολογικών προϊόντων, που είναι στα γενικά πλαίσια της αναγεννητικής γεωργίας και µε χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας.
Πρώτη εφαρµογή
Η εφαρµογή αυτή αφορά χρήση φυσικών βιοτεχνολογικών προϊόντων. Ο σκοπός της πρώτης είναι η µείωση χηµικών εισροών και κόστους παραγωγής, αλλά και η αναγέννηση και η βελτίωση του εδάφους µε αύξηση του µικροβιακού φορτίου και της οργανικής ύλης. Έτσι, ξεκινήσαµε την εισαγωγή στη βαµβακοκαλλιέργεια τα παρακάτω βιοτεχνολογικά φυσικά προϊόντα:
- Το UNIKER, το οποίο περιέχει ζωντανά βακτήρια που αποδοµούν τα υπολείµµατα των καλλιεργειών αυξάνοντας την οργανική ύλη. Έτσι, ευνοείται η χαλάρωση του εδάφους (αποσυµπίεση) που θα συµβάλλει στον καλύτερο αερισµό του εδάφους και αύξηση της υδατοϊκανότητας.
- Το UNISTART, το οποίο περιέχει επίσης ζωντανά βακτήρια που απελευθερώνουν τα δεσµευµένα θρεπτικά στοιχεία στο έδαφος και τα µετατρέπουν σε αφοµοιώσιµη µορφή για την καλλιέργεια φυτά. Συγχρόνως, αποτρέπουν τη δηµιουργία κρούστας και αλατότητας στο έδαφος, οι οποίες περιορίζουν τον αερισµό της ρίζας, τη διακίνηση του νερού και τη διαθεσιµότητα των θρεπτικών στοιχείων. Έτσι, ο συνδυασµός των δυο προϊόντων αυξάνει την αποτελεσµατικότητα της λίπανσης µε µειωµένη ποσότητα.
- Το AMIKSOL σε συνδυασµό µε το SLAVOL περιέχουν αζωτοβακτήρια, αµινοξέα, φυτοορµόνες και φωσφοροδιαλύτες. Αυτά χρησιµοποιούνται διαφυλλικά κατά την βλαστική ανάπτυξη, ενισχύουν την καρπόδεση ή καρποφορία, αυξάνουν το δείκτη της φυλλικής επιφάνειας, συνεπώς και της φωτοσυνθετικής δραστηριότητας. Επίσης, αυξάνουν την αντοχή στο stress που προκαλείται από ακραίες καιρικές συνθήκες (καύσωνες και άλλες καιρικές δυσκολίες).
∆εύτερη εφαρµογή
Αυτή αφορά τη χρήση της νέας ψηφιακής τεχνολογίας στη διαχείριση της καλλιέργεια (άρδευση, λίπανση, φυτοπροστασία). Η ψηφιακή τεχνολογία είναι ένα εργαλείο µέσω του οποίου µπορεί να µειωθούν οι εισροές. Έτσι ξεκινήσαµε την εισαγωγή στη διαχείριση της βαµβακοκαλλιέργειας σύγχρονων ψηφιακών µετεωρολογικών σταθµών (εικόνα 2), που παρέχουν όλες τις περιβαλλοντικές διαστάσεις, µε αισθητήρες εδαφικής υγρασίας σε διάφορα βάθη, που παρέχουν συστάσεις για άρδευση (χρόνος και ποσότητα). Επίσης χρησιµοποιούµε ψηφιακές παγίδες (εικόνα 3) εφοδιασµένες µε κάµερα υψηλής ψηφιακής ανάλυσης, για αναγνώριση των εντόµων, οι οποίες παρέχουν πρόταση για αναγκαίους ψεκασµούς. Τέλος εισάγουµε τη χρήση φορητών οργάνων Ψηφιακής φασµατοσκοπικής ανάλυσης εδάφους (εικόνα 4), που γίνεται σε ελάχιστο χρόνο απευθείας στον αγρό και δίνουν προτάσεις λίπανσης (τύπος- ποσότητα και στάδιο εφαρµογής). Όλα αυτά τα τεχνολογικά εργαλεία συνδέονται µε το κινητό.
Στα παραπάνω πλαίσια χρησιµοποιούµε ένα ολοκληρωµένο µοντέλο διαχείρισης του εδάφους και της καλλιέργειας, όπου οι τεχνολογίες λειτουργούν συµπληρωµατικά, δηµιουργώντας ένα ολοκληρωµένο σύστηµα λήψης αποφάσεων που µειώνει το κόστος παραγωγής, περιορίζει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και αυξάνει την αποδοτικότητα κάθε καλλιεργητικής επέµβασης.
