Μετά τη διαμάχη για τις ονομασίες των φυτικών υποκατάστατων κρέατος, ένα νέο πεδίο αντιπαράθεσης ανοίγει στην Ευρωπαϊκή Ένωση: η φορολόγησή τους. Παρά τις προσπάθειες προώθησης πιο βιώσιμων διατροφικών επιλογών, τα φυτικά προϊόντα εξακολουθούν σε αρκετά κράτη-μέλη να επιβαρύνονται με υψηλότερους φορολογικούς συντελεστές σε σύγκριση με τα αντίστοιχα ζωικής προέλευσης.
Το ζήτημα αναδεικνύει νέα μελέτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης Χορτοφάγων (European Vegetarian Union), η οποία στρέφει πλέον την προσοχή της από τις εμπορικές ονομασίες των προϊόντων στη φορολογική τους μεταχείριση. Η έρευνα καταγράφει σημαντικές ανισότητες, με την Ουγγαρία και την Κροατία να βρίσκονται μεταξύ των χωρών με τις μεγαλύτερες αποκλίσεις.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Ουγγαρίας, όπου, σύμφωνα με την έκθεση, τα φυτικά ροφήματα από σόγια, βρώμη ή αμύγδαλο επιβαρύνονται με ΦΠΑ 27%, την ώρα που το αγελαδινό γάλα φορολογείται με τον μειωμένο συντελεστή του 5%. Αντίστοιχη φορολογική επιβάρυνση ισχύει και για τα φυτικά υποκατάστατα κρέατος και ψαριού.
Ο Ραφαέλ Πίντο, υπεύθυνος πολιτικής της οργάνωσης, αμφισβητεί την πολιτική επιχειρηματολογία περί ελευθερίας των καταναλωτών να επιλέγουν τη διατροφή τους, επισημαίνοντας ότι οι φορολογικές διαφορές επηρεάζουν άμεσα τις τελικές επιλογές στην αγορά.
«Όταν μια φυτική πρωτεΐνη φορολογείται κατά 20 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από την αντίστοιχη ζωική, η επιλογή έχει ήδη γίνει πριν το προϊόν φτάσει στα ράφια των σούπερ μάρκετ», δήλωσε στο Rapporteur, ζητώντας από την ΕΕ να θεσπίσει κοινές κατευθυντήριες γραμμές, ώστε να διασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού.
Στο επίκεντρο τα φυτικά ροφήματα και τα υποκατάστατα τροφίμων
Σύμφωνα με τη μελέτη, σε 12 από τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ τουλάχιστον ένα φυτικό προϊόν φορολογείται με υψηλότερο συντελεστή από το αντίστοιχο ζωικής προέλευσης.
Η έρευνα δεν περιλαμβάνει τα φρούτα και τα λαχανικά, τα οποία απολαμβάνουν μειωμένους φορολογικούς συντελεστές στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Εξετάζει, ωστόσο, κατηγορίες όπως τα όσπρια, το τόφου και οι πρωτεΐνες σόγιας, καθώς και νεότερα υποκατάστατα κρέατος, γαλακτοκομικών και ψαριών.
Η Ουγγαρία, η Κροατία και η Πολωνία καταγράφουν τις περισσότερες περιπτώσεις φορολογικών αποκλίσεων. Στην Πολωνία, πάντως, οι διαφορές είναι σχετικά περιορισμένες, ενώ στη Σλοβακία, παρά τον μικρότερο αριθμό περιπτώσεων, οι φορολογικές επιβαρύνσεις είναι εντονότερες.
Τη μεγαλύτερη ανισότητα αντιμετωπίζουν τα φυτικά ροφήματα, τα οποία φορολογούνται με υψηλότερους συντελεστές σε οκτώ χώρες.
Την ίδια στιγμή, ορισμένα κράτη-μέλη έχουν ήδη προχωρήσει σε διορθωτικές κινήσεις. Το Βέλγιο, η Τσεχία και η Πορτογαλία, μεταξύ άλλων, εναρμόνισαν πρόσφατα τη φορολόγηση των φυτικών ροφημάτων με εκείνη του αγελαδινού γάλακτος, λαμβάνοντας υπόψη και ζητήματα δημόσιας υγείας, όπως η δυσανεξία στη λακτόζη και η αλλεργία στις πρωτεΐνες του γάλακτος.
Η διαφορά μαργαρίνης και βουτύρου και το ζήτημα των μεταποιημένων προϊόντων
Μία από τις παλαιότερες περιπτώσεις άνισης φορολογικής μεταχείρισης αφορά τη μαργαρίνη και το βούτυρο. Η συγκεκριμένη διαφοροποίηση στον ΦΠΑ προϋπήρχε της εμφάνισης νεότερων φυτικών προϊόντων, όπως τα υποκατάστατα θαλασσινών.
Βασική αιτία των φορολογικών αποκλίσεων είναι ότι πολλά φυτικά προϊόντα κατατάσσονται στην κατηγορία των μεταποιημένων τροφίμων, με αποτέλεσμα να υπόκεινται σε διαφορετικούς φορολογικούς κανόνες από τα αντίστοιχα ζωικής προέλευσης.
Η μελέτη δεν εντόπισε περιπτώσεις αντίστροφης φορολογικής διάκρισης, δηλαδή χαμηλότερης φορολόγησης των φυτικών προϊόντων έναντι των ζωικών, όταν πρόκειται για άμεσα συγκρίσιμες κατηγορίες. Διαφοροποιήσεις καταγράφονται μόνο σε περιπτώσεις μη συγκρίσιμων προϊόντων. Ενδεικτικά, στην Ισπανία τα αποξηραμένα όσπρια φορολογούνται με 4%, ενώ το νωπό κρέας με 10%.
Η ευρωπαϊκή πρόκληση της επάρκειας πρωτεϊνών
Το ζήτημα της φορολόγησης των φυτικών τροφίμων συνδέεται και με μια ευρύτερη πρόκληση για την ευρωπαϊκή αγροδιατροφική πολιτική: την περιορισμένη παραγωγή πρωτεϊνούχων καλλιεργειών.
Η ΕΕ δεν παράγει επαρκείς ποσότητες φυτικών πρωτεϊνών για να καλύψει τις ανάγκες τόσο της ανθρώπινης διατροφής όσο και της κτηνοτροφίας. Ως αποτέλεσμα, εξακολουθεί να εξαρτάται από εισαγωγές τρίτων χωρών, μεταξύ των οποίων η Βραζιλία και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Το καλοκαίρι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε σχέδιο για την αντιμετώπιση του προβλήματος και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγής πρωτεϊνών. Ωστόσο, απέφυγε να προτείνει ευρείας κλίμακας μέτρα που θα επηρέαζαν άμεσα τις καταναλωτικές επιλογές.
Η φορολογική μεταχείριση των φυτικών προϊόντων αναδεικνύεται έτσι σε ένα ακόμη κρίσιμο πεδίο της ευρωπαϊκής συζήτησης για τη βιωσιμότητα της διατροφής, την ανταγωνιστικότητα της αγροδιατροφικής βιομηχανίας και τη διαμόρφωση πιο ισότιμων συνθηκών στην αγορά τροφίμων.
Πηγή: Με πληροφορίες από Rapporteur
