Τα στοιχεία πρόσφατης μελέτης της Oxford Economics, στο πλαίσιο έκθεσης που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Bayer, είναι αποκαλυπτικά. Μεταξύ 2011 και 2023, η ευρωπαϊκή αγροτική παραγωγή αυξανόταν με μέσο ετήσιο ρυθμό μόλις 0,1%, έναντι 1% στις ΗΠΑ, 2% παγκοσμίως και 3,3% στη Βραζιλία. Πρόκειται για μια απόκλιση που δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στις διαφορετικές κλιματικές συνθήκες ή στο κόστος παραγωγής. Αντανακλά και τη διαφορετική ταχύτητα με την οποία η επιστημονική πρόοδος μετατρέπεται σε παραγωγικό πλεονέκτημα.
Η Ευρώπη διαθέτει ισχυρά ερευνητικά ιδρύματα, σημαντική τεχνογνωσία και υψηλού επιπέδου ανθρώπινο δυναμικό. Εκείνο που συχνά απουσιάζει είναι η θεσμική ευελιξία που θα επιτρέψει στις νέες τεχνολογίες να φτάσουν εγκαίρως στο χωράφι. Οι νέες γονιδιωματικές τεχνικές, η προηγμένη φυτοπροστασία, η γεωργία ακριβείας, η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη αποτελούν ήδη εργαλεία παραγωγής σε ανταγωνιστικές αγροτικές οικονομίες. Στην Ευρώπη, αντίθετα, η κανονιστική πολυπλοκότητα, οι χρονοβόρες εγκρίσεις και η περιορισμένη διάχυση της γνώσης επιβραδύνουν την αξιοποίησή τους.
Αυτό δεν σημαίνει υποχώρηση από τις απαιτήσεις ασφάλειας τροφίμων, προστασίας του περιβάλλοντος και διατήρησης υγιών οικοσυστημάτων. Σημαίνει ένα σύγχρονο, επιστημονικά τεκμηριωμένο θεσμικό πλαίσιο, που αξιολογεί αναλογικά τους πραγματικούς κινδύνους και τα οφέλη κάθε τεχνολογίας, χωρίς να μετατρέπει την προφύλαξη σε μόνιμη ακινησία.
Για την ελληνική γεωργία, ωστόσο, η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Στο ευρωπαϊκό τεχνολογικό έλλειμμα και την αργή ενσωμάτωση των διαθέσιμων λύσεων, προστίθεται η χρόνια αγροτική υστέρηση των εγχώριων εκμεταλλεύσεων. Παράλληλα με το μικρό μέγεθος των εκμεταλλεύσεων, η περιορισμένη συνεργασία μεταξύ παραγωγών, η ανεπαρκής τεχνική υποστήριξη και η απουσία σύγχρονης επιχειρηματικής διοίκησης δυσκολεύουν την υιοθέτηση καινοτόμων πρακτικών.
Ίσως εδώ ακριβώς να βρίσκεται μια μεγάλη αναπτυξιακή ευκαιρία. Η αξιοποίηση ψηφιακών δεδομένων, η χρήση υψηλής προστιθέμενης αξίας εισροών, οι νέες ποικιλίες και οι αυτοματισμοί μπορούν να περιορίσουν το κόστος ανά μονάδα προϊόντος, να βελτιώσουν τις αποδόσεις και να ενισχύσουν την ποιότητα.
Προϋπόθεση είναι να προηγηθεί η θεσμική απελευθέρωση της καινοτομίας και να ακολουθήσουν οι επενδύσεις της παραγωγικής αγοράς. Με χρηματοδοτικά εργαλεία, συνεργατικά σχήματα, διαμεσολαβητές γεωργικής συμβουλής και ουσιαστική εκπαίδευση των παραγωγών.
Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής γεωργίας δεν πρόκειται να ανακτηθεί με περισσότερες επιδοτήσεις και διαρκείς αποζημιώσεις. Θα ανακτηθεί όταν η τεχνολογία, η γνώση και η σύγχρονη οργάνωση γίνουν καθημερινή παραγωγική πρακτική.
