Σαφές μήνυμα για την ανάγκη αυστηρότερων ελέγχων στη διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, συμπεριλαμβανομένων των πόρων που κατευθύνονται στον αγροτικό τομέα, στέλνει το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) στην ετήσια έκθεσή του για το οικονομικό έτος 2025. Το μεγαλύτερο ποσοστό σφάλματος στις παραδοσιακές δαπάνες της ΕΕ εντοπίζεται στην πολιτική συνοχής, ωστόσο ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η επιδείνωση της εικόνας στις δαπάνες για τη γεωργία και το περιβάλλον, όπου το ποσοστό σφάλματος αυξήθηκε κατά 1,3 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε έναν χρόνο.
Οι ελεγκτές εντόπισαν ως βασικές αιτίες χρηματοδοτήσεις μη επιλέξιμων έργων ή δαπανών και παραβιάσεις των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις. Τα ευρήματα αφορούν τη νομιμότητα και την κανονικότητα των δαπανών και δεν συνιστούν από μόνα τους απόδειξη απάτης ή κατασπατάλησης πόρων. Ωστόσο, αναδεικνύουν την ανάγκη να διασφαλίζεται ότι τα ευρωπαϊκά κονδύλια κατευθύνονται στους δικαιούχους και στις δράσεις που πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Στο επίκεντρο οι έλεγχοι και ο νέος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός
Σε συνολικό επίπεδο, το εκτιμώμενο ποσοστό σφάλματος στις δαπάνες της ΕΕ αυξήθηκε στο 3,8% το 2025, έναντι 3,6% το 2024, παραμένοντας σημαντικά πάνω από το όριο του 2% που χρησιμοποιεί το ΕΕΣ για την αξιολόγηση της ουσιώδους σημασίας των σφαλμάτων. Για έβδομη συνεχόμενη χρονιά, το Συνέδριο διατύπωσε αρνητική γνώμη για τις δαπάνες του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Παράλληλα, η έκθεση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις για τον πολυετή δημοσιονομικό προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034. Το ΕΕΣ ζητά να αξιοποιηθούν τα συμπεράσματα από την εφαρμογή του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, επισημαίνοντας ότι το νέο μοντέλο χρηματοδότησης δεν θα πρέπει να αναπαράγει τις αδυναμίες που έχουν ήδη καταγραφεί.
Ο πρόεδρος του ΕΕΣ, Tony Murphy, υπογράμμισε ότι οι φιλόδοξοι προϋπολογισμοί χρειάζονται αντίστοιχα ισχυρές εγγυήσεις, ώστε τα ευρωπαϊκά κονδύλια να αποδίδουν τα αποτελέσματα για τα οποία προορίζονται.
Στην ίδια έκθεση, το Συνέδριο προειδοποιεί ότι η αύξηση του δανειακού βάρους της ΕΕ ενδέχεται να περιορίσει τα περιθώρια χρηματοδότησης μελλοντικών πολιτικών. Χωρίς συμφωνία για νέες πηγές εσόδων, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με δύσκολες επιλογές, όπως η αύξηση των εθνικών συνεισφορών ή ο περιορισμός των δημοσιονομικών φιλοδοξιών.
Αναλυτικά η ανακοίνωση του Ελεγκτικού Συνεδρίου της ΕΕ
Στην ετήσια έκθεσή του που δημοσίευσε στις 8 Οκτωβρίου, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) προειδοποιεί ότι το εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος στις δαπάνες της ΕΕ παραμένει υπερβολικά υψηλό. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο για τους πολίτες όσο και για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής. Η επάρκεια των ελέγχων των δαπανών παρέχει στους πρώτους την ασφάλεια ότι τα κονδύλια διατίθενται σε επιλέξιμα έργα και αποφέρουν τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα. Τα στοιχεία περί του επιπέδου σφάλματος είναι σημαντικά για τους δεύτερους, καθώς οι διαπραγματεύσεις για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034 είναι ακόμη σε εξέλιξη. Το ΕΕΣ μάλιστα τους καλεί να διασφαλίσουν ότι το νέο μοντέλο προϋπολογισμού που βρίσκεται υπό συζήτηση δεν θα διαιωνίσει τις αδυναμίες που εντοπίστηκαν στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας (ΜΑΑ), που ήταν ο κύριος πυλώνας της δέσμης μέτρων της ΕΕ για την ανάκαμψη από την πανδημία. Το νέο μοντέλο θα αντικατοπτρίζει σε μεγάλο βαθμό τον ΜΑΑ. Το ΕΕΣ προειδοποιεί επίσης ότι το αυξανόμενο χρέος της ΕΕ θα μπορούσε να εντείνει την πίεση στους μελλοντικούς προϋπολογισμούς και στις μελλοντικές επιλογές πολιτικής.
Οι ελεγκτές και ελέγκτριες του ΕΕΣ καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι λογαριασμοί της ΕΕ για το οικονομικό έτος 2025 απεικονίζουν εύλογα την οικονομική κατάστασή της και ότι οι πράξεις εσόδων δεν περιέχουν σφάλματα. Ωστόσο, το εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος στις δαπάνες της αυξήθηκε σε 3,8 %, από 3,6 % το 2024. Εντόπισαν επίσης παρατυπίες στα 45,4 δισ. ευρώ που δαπανήθηκαν στο πλαίσιο του ΜΑΑ.
«Οι φιλόδοξοι προϋπολογισμοί απαιτούν εξίσου φιλόδοξες εγγυήσεις», δήλωσε ο Tony Murphy, Πρόεδρος του ΕΕΣ. «Εάν η ΕΕ μεταβεί σε ένα νέο μοντέλο προϋπολογισμού, με τη χρηματοδότηση να μη συνδέεται πλέον με τις δαπάνες, οφείλουμε να μάθουμε από την εμπειρία του παρελθόντος και να διορθώσουμε τα κακώς κείμενα, ώστε τα ενωσιακά κονδύλια να αποφέρουν τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα προς όφελος των πολιτών.»
Το 2025 ήταν το προτελευταίο έτος εφαρμογής του ΜΑΑ. Στο πλαίσιο του μηχανισμού, οι χώρες της ΕΕ λαμβάνουν χρηματοδότηση εφόσον επιτύχουν προκαθορισμένα ορόσημα και τιμές-στόχο. Έως το τέλος του 2025 είχαν εκταμιευθεί 237,5 δισ. ευρώ από τα 359,9 δισ. ευρώ που είχαν δεσμευθεί σχετικά, με αποτέλεσμα, κατά το τελευταίο έτος εφαρμογής του ΜΑΑ, να μένει να καταβληθεί το ένα τρίτο των διαθέσιμων κονδυλίων για επιχορηγήσεις, δηλαδή πάνω από 122 δισ. ευρώ. Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά το ύψος των χρησιμοποιηθέντων κονδυλίων για επιχορηγήσεις του ΜΑΑ: μόνο τρεις από τις 27 χώρες είχαν εκταμιεύσει τουλάχιστον το 80 % των διατιθέμενων πόρων.
Από τις 37 πληρωμές επιχορηγήσεων του ΜΑΑ που καταβλήθηκαν στα κράτη μέλη το 2025, εννέα δεν συμμορφώνονταν με τους προβλεπόμενους κανόνες και όρους. Για παράδειγμα, οι ελεγκτές και ελέγκτριες διαπίστωσαν τη μη ικανοποιητική εκπλήρωση ορόσημων και τιμών-στόχου, παραβιάσεις των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις και παρατυπίες σε σχέση με κρατικές ενισχύσεις. Εντόπισαν επίσης αδυναμίες στον σχεδιασμό ορόσημων και τιμών-στόχου, κενά στην από μέρους της Επιτροπής παρακολούθηση και επίμονα προβλήματα όσον αφορά την αξιοπιστία των συστημάτων δικλίδων των κρατών μελών. Ως εκ τούτου, το ΕΕΣ διατύπωσε γνώμη με επιφύλαξη σχετικά με τις δαπάνες του ΜΑΑ. Επιπλέον, σε ορισμένες περιπτώσεις, επιτράπηκε στις χώρες της ΕΕ να διευκολύνουν την τήρηση των δεσμεύσεών τους στο πλαίσιο του οικείου σχεδίου ανάκαμψης ή και να τις περιορίσουν, χωρίς οι λόγοι που επικαλέστηκαν και τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία να είναι πειστικά. Μάλιστα, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, οι τροποποιήσεις έγιναν αφού η χώρα είχε υποβάλει το σχετικό αίτημα πληρωμής στην Επιτροπή. Αυτό ενέχει τον κίνδυνο ορισμένες χώρες να λάβουν ενωσιακή χρηματοδότηση χωρίς να επιτύχουν όλα όσα είχαν υποσχεθεί αρχικά.
Όσον αφορά τις παραδοσιακές δαπάνες από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, το ΕΕΣ διαπίστωσε ότι τα σφάλματα ήταν σημαντικά και διάχυτα. Διατύπωσε επομένως αρνητική γνώμη σχετικά με τις δαπάνες της ΕΕ για έβδομο συναπτό έτος. Τα υψηλότερα ποσοστά σφάλματος εντοπίστηκαν στη χρηματοδότηση της πολιτικής συνοχής, η οποία στηρίζει την απασχόληση, την οικονομική μεγέθυνση και την περιφερειακή ανάπτυξη, καθώς και στις δαπάνες για τη γεωργία και το περιβάλλον, με το ποσοστό σφάλματος να αυξάνεται από 5,7 % το 2024 σε 6,6 % το 2025 στην περίπτωση των δαπανών συνοχής και από 2,6 % σε 3,9 %, αντίστοιχα, στις δαπάνες για τη γεωργία και το περιβάλλον. Τα συνηθέστερα προβλήματα ήταν η χρηματοδότηση μη επιλέξιμων έργων ή δαπανών και η μη τήρηση των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις.
Το ΕΕΣ κρούει επίσης τον κώδωνα του κινδύνου σε σχέση με το γεγονός ότι το αυξανόμενο δανειακό βάρος της ΕΕ ενδέχεται να ασκήσει σημαντική πίεση στους μελλοντικούς προϋπολογισμούς. Το ύψος των δανείων της ΕΕ θα μπορούσε να φτάσει το 1 τρισ. ευρώ μέχρι το 2027, κυρίως λόγω του NGEU, ενώ το κόστος των τόκων και μόνο για τη μη επιστρεπτέα στήριξη του NGEU κατά την περίοδο 2028-2034 ενδέχεται να ανέλθει σε έως και 93 δισ. ευρώ. Βάσει των προτάσεων της Επιτροπής για τον επόμενο προϋπολογισμό, θα υπάρχει επίσης η δυνατότητα νέας εκτεταμένης δανειοληψίας για τη στήριξη της Ουκρανίας, των εθνικών σχεδίων των κρατών μελών, καθώς και της πιθανής ενεργοποίησης του μηχανισμού αντιμετώπισης σοβαρών κρίσεων. Τα σχετικά ποσά θα μπορούσαν να αποδειχθούν σημαντικά. Για παράδειγμα, το ύψος των δανείων προς την Ουκρανία που είχαν εγκριθεί ή συνομολογηθεί από το 2014, συμπεριλαμβανομένου του δανείου των 90 δισ. ευρώ για την παροχή συνδρομής προς τη συγκεκριμένη χώρα που αποφασίστηκε στις αρχές του 2026, έφτασε συνολικά τα 170,1 δισ. ευρώ, από τα οποία, μέχρι το τέλος του 2025, είχαν εκταμιευθεί 70,3 δισ. ευρώ.
Ως εκ τούτου, το ΕΕΣ καλεί σε επίδειξη σύνεσης σε ό,τι αφορά τους μελλοντικούς προϋπολογισμούς: εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία για νέες πηγές εσόδων, ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα μπορούσε να εμφανίσει σημαντικό έλλειμμα, με αποτέλεσμα να χρειαστεί να γίνουν δύσκολες επιλογές, όπως η αύξηση των εθνικών συνεισφορών και η μείωση των φιλοδοξιών.
Γενικές πληροφορίες
Κάθε χρόνο, το ΕΕΣ ελέγχει τα έσοδα και τις δαπάνες της ΕΕ, εξετάζοντας αν οι ετήσιοι λογαριασμοί είναι αξιόπιστοι και κατά πόσον οι υποκείμενες πράξεις συμμορφώνονται με τους ισχύοντες κανόνες. Το εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος συγκρίνεται με το όριο του 2 %, όριο πάνω από το οποίο παράτυπες δαπάνες θεωρούνται ουσιώδεις.
Το εκτιμώμενο επίπεδο σφάλματος δεν υποδηλώνει απάτη, μη αποδοτικότητα των δαπανών ή διασπάθιση πόρων, αλλά αποτελεί εκτίμηση των ποσών που δεν χρησιμοποιήθηκαν σύμφωνα με την ενωσιακή και την εθνική νομοθεσία. Στο πλαίσιο των εργασιών του, το ΕΕΣ εντόπισε επίσης 17 περιπτώσεις εικαζόμενης απάτης, τις οποίες διαβίβασε στις αρμόδιες αρχές της ΕΕ.
«Αρνητική» γνώμη σημαίνει ότι το ΕΕΣ εντόπισε γενικευμένα προβλήματα, ενώ «γνώμη με επιφύλαξη» ότι εντοπίστηκαν προβλήματα που όμως δεν ήταν διάχυτα.
Εάν δεν λάβουμε υπόψη τα 40,1 δισ. ευρώ που δόθηκαν ως επιχορηγήσεις του ΜΑΑ, οι δαπάνες από τον προϋπολογισμό της ΕΕ το 2025 ανήλθαν συνολικά σε 176,3 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχούσε στο 1,9 % των συνολικών δαπανών γενικής κυβέρνησης των κρατών μελών της και στο 1 % του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματός τους.
