Δύο γνωμοδοτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών, οι οποίες δημοσιεύθηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 26 Οκτωβρίου, αναδεικνύουν την ανάγκη για επαρκή χρηματοδότηση της γεωργίας και ειδικά μέτρα για την ανανέωση των γενεών.
Δείτε εδώ τη σχετική γνωμοδότηση
Οι προτάσεις αφορούν τόσο τον σχεδιασμό της νέας ΚΑΠ όσο και τα εργαλεία που απαιτούνται για την προσέλκυση νέων παραγωγών, σε μια περίοδο κατά την οποία η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού αποτελεί σημαντική πρόκληση για την ευρωπαϊκή γεωργία. Οι γνωμοδοτήσεις δεν συνιστούν οριστικές αποφάσεις για το ύψος και την κατανομή των μελλοντικών ενισχύσεων, καταθέτουν όμως συγκεκριμένες κατευθύνσεις για τη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών πολιτικών.
Ισχυρή χρηματοδότηση και δικαιότερη κατανομή των ενισχύσεων
Στη γνωμοδότηση C/2026/5141 για τη νέα ΚΑΠ, η Επιτροπή των Περιφερειών ζητά επαρκείς χρηματοδοτικούς πόρους και προβλέψιμη στήριξη για τους γεωργούς. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι πρέπει να διασφαλιστούν τα ελάχιστα επίπεδα ενίσχυσης, χωρίς η χρηματοδότηση του αγροτικού εισοδήματος να αποβαίνει σε βάρος των επενδύσεων στην αγροτική ανάπτυξη και της πολιτικής συνοχής. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη δικαιότερη κατανομή των κοινοτικών πόρων. Η γνωμοδότηση υποστηρίζει τη φθίνουσα εισοδηματική στήριξη με βάση την έκταση των εκμεταλλεύσεων, επισημαίνοντας παράλληλα την ανάγκη προσεκτικού σχεδιασμού και αξιολόγησης των επιπτώσεων από την προοδευτική μείωση των ενισχύσεων και την εφαρμογή ανώτατων ορίων.
Στο ίδιο πλαίσιο, ζητείται σαφέστερος ορισμός του «ενεργού γεωργού», ώστε οι παρεμβάσεις να ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες των νέων παραγωγών, των μικρών και μεσαίων οικογενειακών εκμεταλλεύσεων, καθώς και των αγροτικών περιοχών που αντιμετωπίζουν φυσικούς περιορισμούς.
Ενεργότερος ρόλος για τις περιφέρειες
Σημαντικό ζήτημα αποτελεί και η συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών στον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την παρακολούθηση των παρεμβάσεων της νέας ΚΑΠ. Η Επιτροπή των Περιφερειών διεκδικεί ουσιαστικό ρόλο στη λήψη των σχετικών αποφάσεων, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων των τοπικών και περιφερειακών αρχών. Την ίδια στιγμή, επισημαίνει ότι η απλούστευση των διαδικασιών δεν θα πρέπει να υπονομεύει τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και τον έλεγχο των γεωργικών δαπανών.
Μόλις 11,9% των αγροτών στην ΕΕ είναι κάτω των 40 ετών
Το δημογραφικό πρόβλημα του αγροτικού τομέα αναδεικνύεται στη δεύτερη γνωμοδότηση, με αριθμό C/2026/5132, η οποία επικεντρώνεται στην ανανέωση των γενεών. Τα στοιχεία που παρατίθενται αποτυπώνουν την έκταση της πρόκλησης: το 2020, μόλις το 11,9% των αγροτών στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν κάτω των 40 ετών, ενώ το 57,6% των διαχειριστών γεωργικών εκμεταλλεύσεων ήταν ηλικίας τουλάχιστον 55 ετών.
Για την αντιμετώπιση της ανισορροπίας, προτείνεται η πρόβλεψη ειδικού ελάχιστου προϋπολογισμού για τους νέους γεωργούς, της τάξης του 10% του συνολικού προϋπολογισμού της ΚΑΠ. Η στήριξη προτείνεται να δώσει έμφαση στους νεοεισερχόμενους στον κλάδο, στις μικρότερες εκμεταλλεύσεις και σε βιώσιμα μοντέλα παραγωγής.
Γη, χρηματοδότηση και εισόδημα τα βασικά εμπόδια για τους νέους
Η οικονομική ενίσχυση για την εγκατάσταση νέων αγροτών δεν θεωρείται από μόνη της επαρκής για την ανανέωση του παραγωγικού δυναμικού. Το υψηλό κόστος απόκτησης ή μίσθωσης γης, η δυσκολία πρόσβασης σε δανεισμό, η αστάθεια του αγροτικού εισοδήματος και οι ελλείψεις βασικών υπηρεσιών εξακολουθούν να λειτουργούν αποτρεπτικά για όσους θέλουν να εισέλθουν στον πρωτογενή τομέα.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνονται οργανωμένες και σταδιακές μεταβιβάσεις γεωργικών εκμεταλλεύσεων, σχήματα κοινής διαχείρισης και προγράμματα καθοδήγησης νέων παραγωγών από έμπειρους αγρότες. Παράλληλα, αναδεικνύεται ο ρόλος των προγραμμάτων πρόωρης συνταξιοδότησης, υπό την προϋπόθεση ότι θα διασφαλίζουν οικονομική ασφάλεια στους αγρότες που αποχωρούν από την ενεργό παραγωγή.
Η ομαλή διαδοχή στις εκμεταλλεύσεις αντιμετωπίζεται, επομένως, ως ζήτημα που συνδέει την είσοδο νέων παραγωγών με τη δυνατότητα των μεγαλύτερων σε ηλικία αγροτών να μεταβιβάσουν τη δραστηριότητά τους με οργανωμένο τρόπο.
Εθνικές στρατηγικές ενόψει του 2028
Η γνωμοδότηση ζητά επίσης την κατάρτιση εθνικών στρατηγικών ανανέωσης των γενεών ενόψει της νέας προγραμματικής περιόδου, με τη συμμετοχή της αυτοδιοίκησης, των κλαδικών φορέων και των ίδιων των νέων αγροτών. Στις προτεραιότητες περιλαμβάνονται η επαγγελματική κατάρτιση, η ψηφιοποίηση των εκμεταλλεύσεων, η καλύτερη διαχείριση των κινδύνων και η άρση των εμποδίων που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες κατά την είσοδο και την παραμονή τους στον αγροτικό τομέα.
Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι η ανανέωση των γενεών δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις αγροτικές ενισχύσεις. Η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης, οι μεταφορές και οι υποδομές φροντίδας αποτελούν επίσης κρίσιμους παράγοντες για την εγκατάσταση και την παραμονή νέων ανθρώπων στην ύπαιθρο.
Ο ρόλος των συνεταιρισμών
Ξεχωριστή θέση στις προτάσεις καταλαμβάνουν οι συνεταιρισμοί, οι οποίοι μπορούν να διευκολύνουν την πρόσβαση των νέων παραγωγών σε χρηματοδότηση, να συγκεντρώνουν επενδυτικούς πόρους και να παρέχουν κοινές υπηρεσίες. Μέσω της συλλογικής οργάνωσης, μπορούν επίσης να περιορίζουν το αρχικό κόστος εγκατάστασης και να διευκολύνουν την πρόσβαση σε μέσα παραγωγής και τεχνογνωσία.
