του Νίκου Αναγνόπουλου*
Για να µπορέσει κάποιος να καταλήξει σε συγκεκριµένες προτάσεις στα πλαίσια της νέας Κ.Αλ.Π. και του Μεσοπρόθεσµου ∆ηµοσιονοµικού Πλαισίου (Μ.∆.Π.) 2028 – 2034, όπου έχει περιληφθεί και η αλιεία / υδατοκαλλιέργεια θα πρέπει να σκιαγραφήσει ποιά θα είναι η ταυτότητα και ο ρόλος των ψαράδων στο µέλλον (όραµα για το 2040) λαµβάνοντας υπόψη περιβαλλοντικούς και τεχνολογικούς παράγοντες, δηµογραφικές αλλαγές, τις νέες τάσεις των αγορών, τη διατήρηση των οικοσυστηµάτων και το θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασµό.
Ανάγκη για εθνική πολιτική
Για να µιλήσει κάποιος για τη νέα Κ.Αλ.Π. και το Μ.∆.Π. 2028 – 2034 και τις κατά συνέπεια αναγκαίες πιστώσεις για την αλιεία και υδατοκαλλιέργεια σ’ αυτό για τη χώρα µας, πρέπει πρώτα να υπάρχει εθνική αλιευτική πολιτική µέσω ενός Πολυετούς Στρατηγικού Σχεδίου για την ανάπτυξη της αλιείας. Να γίνει σαφές αν και ποιά επαγγελµατική αλιεία θέλουµε και τί επαγγελµατίες ψαράδες θέλουµε.
Με βάση την πολιτική αυτή θα προκύψει το τί πρέπει να ζητάει, τί να βάζει ως στόχους αναθεώρησης της Κ.Αλ.Π. η χώρα µε βάση το όραµα για την ελληνική αλιεία και υδατοκαλλιέργεια το 2040 και κατά συνέπεια το 2034. Μία τέτοια πολιτική πρέπει να έχει στοιχεία οράµατος, αλλά και ρεαλισµού, ώστε οι τεκµηριωµένες αποφάσεις να διασφαλίζουν ότι οι ψαράδες και οι υδατοκαλλιεργητές θα παραµείνουν κεντρικό στοιχείο µιας βιώσιµης γαλάζιας οικονοµίας στην Ε.Ε..
Ας δούµε όµως πώς διαµορφώνεται η κατάσταση διεθνώς στον αλιευτικό κλάδο για να κατανοήσουµε την πολυπλοκότητα των θεµάτων που πρέπει να συνεκτιµηθούν.
Ο κλάδος αντιµετωπίζει αυξηµένες πιέσεις από την κλιµατική αλλαγή, την απώλεια βιοποικιλότητας, τις γεωπολιτικές αλλαγές και τις οικονοµικές κρίσεις.
Θαλάσσιοι καύσωνες και ακραία / αιφνίδια κλιµατικά φαινόµενα θα ενταθούν οδηγώντας σε περαιτέρω διάβρωση των ακτών, άνοδο της στάθµης του νερού, απώλεια οικοτόπων, αλλαγή στη χηµική σύσταση νερών και τη σύνθεση των αλιευµάτων.
Αυτά θα οδηγήσουν σε αυστηρότερα µέτρα αλιείας (µείωση ποσοστώσεων, απαγορεύσεις αλιείας) και διαµάχες µεταξύ κρατών. Παράλληλα, οι αυξηµένες τιµές αλιευµάτων θα περιορίσουν τους δυνητικούς καταναλωτές ψαριών αλιευµένων στην Ε.Ε. και είναι ορατή η ενίσχυση της κατανάλωσης αλιευτικών προϊόντων τρίτων χωρών και εναλλακτικών πρωτεϊνών.
Έτσι, η συρρίκνωση του αλιευτικού εισοδήµατος θα οδηγήσει στην ανάγκη για εντατικοποίηση της δηµόσιας στήριξης, ενώ θα εντείνονται τα φαινόµενα παράλληλης ή συµπληρωµατικής απασχόλησης των επαγγελµατιών αλιέων.
Αναζητώντας τις εθνικές θέσεις για το θέµα, βρίσκουµε γενικόλογες αναφορές σχετικά µε:
(α) Εκσυγχρονισµό του στόλου
∆εν νοείται πραγµατικός εκσυγχρονισµός του στόλου χωρίς αξιοποίηση τόσο της αλιευτικής ικανότητας που απωλέσθηκε τα είκοσι τελευταία χρόνια, αλλά και µε αναθεώρηση της Ενωσιακής Πολιτικής για το θέµα αυτό, καθώς το απαιτούν η πολιτική της ενεργειακής µετάβασης και η πολιτική βελτίωσης των συνθηκών εργασίας και υγιεινής στα αλιευτικά σκάφη, ιδιαίτερα σε ένα πολύ γερασµένο στόλο, όπως ο ελληνικός. Η µυωπική Ενωσιακή πολιτική δεν επιτρέπει την οικονοµική στήριξη του εκσυγχρονισµού των σκαφών µε συσκευές και όργανα, παρά µε ίδια κεφάλαια των ψαράδων.!
(β) ∆ιασφάλιση ισότιµων όρων ανταγωνισµού µε Τρίτες χώρες
Χωρίς ουσιαστικό έλεγχο της παράνοµης αλιείας εντός των χωρικών µας υδάτων από σκάφη τρίτων χωρών και εφαρµογή του πλαισίου της Ε.Ε. για τα κοινά αποθέµατα στα διεθνή ύδατα, αλλά και χωρίς έλεγχο στα προϊόντα που εισάγονται στην ευρωπαϊκή αγορά ώστε να διέπονται από τα ίδια πρότυπα ελέγχου, συµµόρφωσης και ιχνηλασιµότητας µε τα Ενωσιακά, τούτο είναι αδύνατο. Η defacto κατάσταση στο Αιγαίο είναι συστηµατικές παραβιάσεις των χωρικών υδάτων από τουρκικά (και όχι µόνο) αλιευτικά, χωρίς καµµία αντίδραση των ελληνικών αρχών, την ίδια ώρα που στα ελληνικά αλιευτικά σκάφη προστίθενται νέες απαγορεύσεις.
(γ) ∆ηµιουργία νέων θαλάσσιων προστατευόµενων περιοχών
∆εν ξέρουµε γιατί πρέπει να είναι υπερήφανη η Πολιτεία για τα νέα πάρκα Αιγαίου / Κυκλάδες και Ιονίου, στα οποία θεσπίζονται οριζόντιες απαγορεύσεις αλιείας, ενώ η όλη διαδικασία έγινε χωρίς διαβούλευση µε τους ψαράδες; ∆εν πρέπει να υπάρχει καµµία απαγόρευση στα θαλάσσια πάρκα, σε περιοχές Natura και τα σχέδια λεκανών απορροής ποταµών, χωρίς επιστηµονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν την άµεση σχέση της δραστηριότητας µε τα προστατευτέα είδη και ενδιαιτήµατα κάθε περιοχής. Η τεκµηρίωση αυτή πρέπει να προέρχεται από δηµόσια ερευνητικά / πανεπιστηµιακά ιδρύµατα και όχι στην υποκατάστασή τους από ΜΚΟ και ιδιωτικά Ινστιτούτα.
Σε καµµία περίπτωση δεν µπορεί να είναι όραµα µια επαγγελµατική αλιεία, όπου παραγωγικά εργαλεία, όπως η µηχανότρατα και παραδοσιακά τµήµατα της µικρής παράκτιας αλιείας, όπως η βιντζότρατα οδηγούνται στην έξοδο, και να αποτελούν προτεραιότητα η ερασιτεχνική αλιεία (χωρίς µάλιστα σύγχρονο νοµοθετικό πλαίσιο) και ο αλιευτικός τουρισµός.
Έτσι είναι άξιο απορίας ποιός σχεδιασµός µπορεί να γίνει στα πλαίσια του Μεσοπρόθεσµου ∆ηµοσιονοµικού Πλαισίου για τον κλάδο χωρίς Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο µετά την 4.11.2026 που λήγει το ισχύον και χωρίς Π.Ο.Α.Υ.;
Η αλιεία και η υδατοκαλλιέργεια στην περίοδο 2028 – 2034
Εστιάζοντας στο Μεσοπρόθεσµο ∆ηµοσιονοµικό Πλαίσιο 2028 – 2034 και όσον αφορά την αλιεία – υδατοκαλλιέργεια, συµπεριλαµβανοµένης της µεταποίησης και προώθησης των προϊόντων, θεωρούµε ότι:
- Κύριο βάρος πρέπει να δοθεί στις παραγωγικές επενδύσεις σε όλο το φάσµα παραγωγής – τυποποίησης – µεταποίησης – εµπορίας και προβολής / προώθησης αλιευτικών προϊόντων.
- Να περιοριστεί δραστικά η διάθεση πιστώσεων για τον έλεγχο της αλιείας, καθώς, όπως έχει εφαρµοσθεί, µοιάζουν πιο πολύ ως δράσεις εδαφικής συνοχής, παρά Αλιείας.
- Να αφαιρεθούν οι δράσεις για προστασία της βιοποικιλότητας και να γίνει µεταφορά τους στο επιχειρησιακό Περιβάλλον.
- Να υπάρχει δραστικός περιορισµός των ενισχύσεων ΟΤ∆ για τη στρατηγική τοπικής ανάπτυξης, καθώς µε βάση την πολυετή εµπειρία οι παρεµβάσεις συνάδουν περισσότερο µε την κοινωνική συνοχή, παρά µε την Αλιεία.
- Να υπάρχει ισχυρή προώθηση µέτρων και δράσεων για την είσοδο νέων στο επάγγελµα, συµπεριλαµβανοµένων ισχυρών οικονοµικών κινήτρων για την αγορά νέου σκάφους.
- Να ενισχυθούν κατά προτεραιότητα η καινοτοµία, οι νέες τεχνολογίες και η εκπαίδευση αλιέων και υδατοκαλλιεργητών.
- Να υπάρχει πρόβλεψη αντισταθµιστικών µέτρων στους ψαράδες για κάθε προσωρινό ή µόνιµο µέτρο απαγόρευσης που θα κριθεί αναγκαίο.
Εννοείται ότι πρέπει να αυξηθεί δραστικά ο ελάχιστος εγγυηµένος προϋπολογισµός για την αλιεία / υδατοκαλλιέργεια σε σχέση µε το αρχικά προταθέν από την Ε. Επιτροπή ποσό των 2 δις ευρώ (για όλα τα κράτη µέλη).
*APC S.A.
