συνέντευξη στον Γιάννη Πανάγο
Δείτε εδώ ολόκληρη τη συνέντευξη
Πώς αισθάνεται ένας άνθρωπος που ξεκίνησε από το ΓΠΑ ως φοιτητής και έφτασε στην ανώτατη βαθµίδα του;
Πρώτα απ’ όλα θεωρώ τον εαυτό µου παιδί του Γεωπονικού. Είµαι απόφοιτος του Γεωπονικού, είµαι γεωπόνος και είναι µεγάλη µου χαρά αυτό. Πραγµατικά θεωρώ ότι είµαστε µια Πρυτανεία που όλοι µας, ο καθένας από ένα άλλο µετερίζι, µε ένα άλλο γνωστικό αντικείµενο και µε ένα δικό το όραµα, πονάµε αυτό το Πανεπιστήµιο. Ο βασικός µας στόχος είναι να το αναδείξουµε και να του δώσουµε το ρόλο που αξίζει. Προφανώς βοηθώντας ταυτόχρονα τον Έλληνα παραγωγό και τον αγροτικό κλάδο της χώρας µας. Αν µε ρωτήσετε ποια µέρα θυµάσαι καλύτερα στο Γεωπονικό, θα πω ότι ήταν η πρώτη µέρα που ήρθα να εγγραφώ πρωτοετής. Πραγµατικά ήταν η πρώτη µέρα µιας καινούργιας ζωής, µιας καινούργιας εµπειρίας.
Υπάρχει η αίσθηση ότι κάπου αυτό το Πανεπιστήµιο, που ήταν ο σηµατωρός της αγροτικής οικονοµίας της χώρας, έχασε την επαφή του µε την παραγωγή και την αγορά. Τι έφταιξε;
∆εν είναι εύκολο το ερώτηµά σας να απαντηθεί, γιατί πραγµατικά νοµίζω ότι αυτό ήταν ένα γενικότερο πρόβληµα. Βέβαια σε εµάς ίσως ήταν µεγαλύτερη ανάγκη, άρα και τα αρνητικά αποτελέσµατα πιο εµφανή. Αλλά αυτό θεωρώ ότι ήταν ένα γενικότερο πρόβληµα του Ελληνικού ∆ηµόσιου Πανεπιστηµίου, όπως αυτό εξελίχθηκε µε τη µεταπολίτευση, όπου όροι όπως η συνεργασία µε παραγωγικούς φορείς, η καινοτοµία, η επιχειρηµατικότητα, περάσαν πολλά χρόνια που δεν ήταν συµβατοί µε το ακαδηµαϊκό περιβάλλον. Άρα εκ φύσεως, η άµεση επαφή, µε παραγωγικούς φορείς, µε οτιδήποτε ασκεί οικονοµική δραστηριότητα έξω, δεν ήταν εύκολη µέσα στο Πανεπιστήµιο. Υπήρχαν φορές που έλεγαν ότι το Πανεπιστήµιο είναι εδώ για να κάνει βασική έρευνα.
Έχασε και λίγο την επαφή του µε την πολιτική διακυβέρνηση της χώρας;
∆εν θα έλεγα ότι το έχουµε χάσει, γιατί οι καθηγητές µας εµπλέκονται σε διάφορες διαδικασίες και παράγουν αποτελέσµατα πολιτικά και στρατηγικά για τον τοµέα, αλλά σίγουρα έχει υποχωρήσει αυτή η επιρροή. Και εκεί πολλές είναι οι αιτίες. Σίγουρα τα πράγµατα γίνανε πιο πολύπλοκα. Το Υπουργείο και αυτό έγινε πιο πολύπλοκο. Απέκτησε και άλλους φορείς, όπως ο ΕΛΓΟ ∆ήµητρα, που έκαναν εκπαίδευση, έρευνα και διαµόρφωση πολιτικής. ∆ηµιουργήθηκαν και άλλα πολλά τµήµατα γεωπονίας σε άλλα πανεπιστήµια. Άρα ξαφνικά το πεδίο της αγροτικής εκπαίδευσης, αλλά και έρευνας, έγινε πολύ πιο πολύπλοκο στην Ελλάδα. Λογικά, δηλαδή, ο ρόλος του Γεωπονικού εκ των πραγµάτων υποχώρησε. Παρ’ όλα αυτά παραµένουµε το µοναδικό Γεωπονικό Πανεπιστήµιο.
Αντιλαµβανόµαστε πιο πολύ την ανάγκη το πανεπιστήµιο να βοηθήσει το σχεδιασµό της αγροτικής πολιτικής και αυτή να έρθει να βοηθήσει την επανεκκίνηση της υπαίθρου και της αγροτικής οικονοµίας. Εφικτό;
Το είπατε πολύ σωστά, κύριε Πανάγο. ∆εν είναι απλά ένα θέµα που έχει να κάνει µε τη γεωργική παραγωγή. Είναι θέµα ζωής της υπαίθρου. Νοµίζω η ελληνική ύπαιθρος είναι απόλυτα συνυφασµένη µε την πρωτογενή παραγωγή και την µεταποίηση. Άρα, δίνοντας ζωή στο ένα, δίνουµε και στο άλλο ταυτόχρονα, κάτι που το έχει ανάγκη η ελληνική ύπαιθρος και νοµίζω παρότι λεγόµαστε ΓΠΑ, είµαστε ένα γεωπονικό πανεπιστήµιο όλης της Ελλάδας, που κυρίως κοιτάµε την ύπαιθρο. Η δουλειά µας είναι να φροντίζουµε την ύπαιθρο.
Πώς µπορεί να πείσει το ΓΠΑ το Υπουργείο Γεωργίας ότι µπορεί να του φανεί χρήσιµο στο σχεδιασµό της αγροτικής πολιτικής;
Αν δεν µπορεί το πανεπιστήµιο να είναι µέρος της λύσης, τότε αυτή δεν µπορεί να υπάρξει. Ζούµε σε δύσκολες εποχές, πολύπλοκες, µε πολλά προβλήµατα που συσσωρεύονται στον αγροτικό κόσµο (κλιµατική αλλαγή, γεωπολιτική αστάθεια,κλπ). Άρα, η λύση πρέπει να είναι σε πολλά επίπεδα. Η Ελλάδα βρίσκεται σε µια δύσκολη θέση αυτήν την περίοδο, για πολλούς και διαφορετικούς λόγους. Σε µια αντίστοιχη θέση που βρισκόταν επί Βενιζέλου, που έβγαινε από πολέµους. ∆εν είναι 100% συγκρίσιµες, αλλά είναι αντίστοιχες προσκλήσεις, όπου τότε έγινε η προσπάθεια, που ήταν και πετυχηµένη όπως φάνηκε στην πορεία, και η ανασύσταση του αγροτικού τοµέα έγινε µέσα από την εκπαίδευση και τη γνώση. Νοµίζουµε ότι και τώρα πρέπει η εκπαίδευση, η τεχνολογία και η παροχέτευση γνώσης και τεχνολογίας στους παραγωγικούς µας φορείς, να είναι µέρος της λύσης, αν όχι αρχή της λύσης. Στα χρόνια της παρακµής, που ήταν και χρόνια εσωστρέφειας, δεν εξελίχθηκαν οι παραγωγοί µας. ∆υστυχώς στην Ελλάδα έχουµε ένα από τα χαµηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης των παραγωγών µας σε σχέση µε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Με ευθύνη φυσικά των θεσµών του κράτους. Αυτό δηµιουργεί προβλήµατα στην εξέλιξή τους, στην ενσωµάτωση νέων καλλιεργειών, νέων τεχνολογιών, που θα ρίξουν το κόστος παραγωγής, θα κάνουν τη σοδειά πιο ανθεκτική στην κλιµατική αλλαγή και την ξηρασία.
Βρεθήκαµε πριν από λίγες µέρες εδώ σε µια έκθεση αγροτικής καινοτοµίας, που είχε στήσει το ΓΠΑ. Είδαµε ότι υπάρχει ένα «εργαστήρι» στο οποίο παράγεται και γνώση και τεχνολογικές λύσεις ψηφιακής εποχής µε άµεσο και ζωτικό ενδιαφέρον για την αγροτική παραγωγή. Από εκεί και ύστερα;
Η έκθεση καινοτοµίας είναι κάτι που µας κάνει πολύ χαρούµενους. Πέρασαν αρκετά χρόνια για να µπορεί το Πανεπιστήµιο να βγαίνει και να λέει ότι εδώ παράγουµε τεχνολογία και γνώση εκπαιδεύοντας φοιτητές και γεωπόνους. ∆εν µπορεί να οριστεί Πανεπιστήµιο που δεν παράγει τεχνολογία και γνώση. Η εκπαίδευση είναι ο πρώτος σου στόχος, αλλά ταυτόχρονα παράγεις την τεχνολογία την οποία δίνεις στους αποφοίτους. Αν δεν το κάνεις αυτό, δεν είσαι Πανεπιστήµιο. Το Γεωπονικό είναι ένα µεσαίο Πανεπιστήµιο στην Ελλάδα, αλλά είναι ένα από τα κορυφαία. Κατατασσόµαστε πάντα δεύτερο ή τρίτο σε παραγωγή έρευνας, σε χρηµατοδοτήσεις. Αυτό δείχνει ότι παράγει τεχνολογία. Τα εργαστήριά του παράγουν λύσεις. Το ερώτηµα είναι πώς αυτά φτάνουν στον παραγωγό. Τα προηγούµενα χρόνια αν έλεγες ότι στο πανεπιστήµιο θα κάνεις κάτι τέτοιο, ήταν σχεδόν απαγορευτικό. Αυτά τα φοβερά αποτελέσµατα είναι δηµιουργήµατα των φοιτητών µας, µιας νέας γενιάς που σε τέτοιες δραστηριότητες είναι παρούσα, θέλει να βγει, να δηµιουργήσει, να φτιάξει νεοφυείς επιχειρήσεις, να παράγει οικονοµικό αποτέλεσµα. Από εκεί και πέρα πρέπει να φτιάξουµε όλο αυτό το µηχανισµό που αυτά τα αποτελέσµατα θα µπορέσει να τα φέρει στους παραγωγούς µε οικονοµικούς όρους ώστε πραγµατικά να τον βοηθήσουν.
Πώς αντιλαµβάνεστε την εκπαίδευση των συντελεστών της παραγωγής;
Τα πανεπιστήµια έχουν φτιαχτεί και έχουν δηµιουργήσει τις δοµές τους όλα αυτά τα χρόνια για να εκπαιδεύουν φοιτητές. Τώρα καλούνται να διευρύνουν αυτό το ρόλο τους, δηλαδή να διαδραµατήσουν, µαζί µε άλλους φορείς και συντελεστές της παραγωγής, ένα ρόλο στην διάχυση της γνώσης ευρύτερα στους παραγωγικούς µας φορείς, στους αγρότες µας. Εκεί, λοιπόν, επιτέλους και στην Ελλάδα, αρχίζει και γίνεται µια συγκροτηµένη προσπάθεια µέσα και από την Εθνική Επιτροπή AKIS, που άρχισε να λειτουργεί τα τελευταία χρόνια, κάτι που στις χώρες τις πιο αναπτυγµένες γεωργικά γίνεται πολλά χρόνια. Αυτό σηµαίνει ότι γίνεται µια συγκροτηµένη προσπάθεια από την πολιτεία να βάλει µαζί σε ένα τραπέζι όλους τους φορείς που ασχολούνται µε την τεχνολογία, την παραγωγή γνώσης, την µεταφορά τεχνολογίας στον αγροτικό τοµέα: Τα πανεπιστήµια, τα ερευνητικά ινστιτούτα, το ΓΕΩΤΕΕ, τον ΕΛΓΟ ∆ήµητρα, τους συµβούλους και όλους τους φορείς που µπορούν να παίξουν ένα ρόλο σε αυτό, όλοι να σχεδιάσουν την επόµενη µέρα της γεωργικής εκπαίδευσης στους αγρότες ανα περιφέρεια, καλλιέργεια, ηλικία, µορφωτικό επίπεδο.
Πότε θα ξεκινήσει ο νέος κύκλος εκπαίδευσης των συντελεστών της αγροτικής παραγωγής;
∆εν είναι µακριά, γιατί τα επιµέρους συστήµατα υπάρχουν στην Ελλάδα. Το πρόβληµα είναι ότι δεν συνεργάζονταν. Αν καταφέρουµε και τα βάλουµε να συνεργαστούν, και φτιάξουµε εµείς ένα οδικό χάρτη για τη γεωργική εκπαίδευση, ποιο θα είναι το περιεχόµενο, σε ποιους θα απευθύνεται, ποια πιστοποίηση θα παίρνουν και σε τι αυτή θα τους εξυπηρετεί. Γιατί αν δεν υπάρχουν κίνητρα, ώστε να πείσεις τον παραγωγό δεν θα πάει µπροστά. Πρέπει να πας στον αγρότη να τον εκπαιδεύσεις, δεν µπορείς να τον φέρεις απλά στην Αθήνα. Έχουµε και εµείς και άλλοι φορείς επιδεικτικούς αγρούς σε όλη την Ελλάδα. Πρέπει ο παραγωγός να δει το αποτέλεσµα, την τεχνολογία, να την κοροϊδέψει και λίγο στην αρχή ίσως, αλλά να δει το όφελος. Όχι απλά να περάσει µια µέρα να το δει, αλλά να µετέχει στην παραγωγή. ∆ηλαδή να είναι εκεί, να πούµε έναν όρο που δεν είναι πολύ γνωστός, αυτό που λέµε γενικότερα και στην Ευρώπη σαν living labs (ζωντανά εργαστήρια), όπου θα πηγαίνουν οι παραγωγοί και θα βλέπουν σε διαφορετικές εποχές, διάφορα στάδια της παραγωγής, και ποιο είναι το όφελος από τη νέα τεχνολογία, όταν χρησιµοποιηθεί σωστά µε οικονοµικούς όρους.
Έχω την αίσθηση ότι µαζί µε την παρακµή της αγροτικής παραγωγής στην Ελλάδα, ήρθε και η έλλειψη ενδιαφέροντος για σπουδές στις γεωπονικές επιστήµες. Τι σκέφτεστε;
Είναι ένα εκρηκτικό πρόβληµα, που θεωρώ ότι είναι και υπαρξιακό. Υπάρχει το δηµογραφικό πρόβληµα, πρώτα απ’ όλα. Άµα µελετήσει κανείς τις γεννήσεις από το 2008, που ξεκίνησε η κρίση και µετά, θα βρει τραγικά πράγµατα. Έχουµε πέσει σχεδόν στο µισό τα τελευταία χρόνια, άρα είναι λιγότεροι οι φοιτητές. Φταίµε κι εµείς. ∆εν έχουµε ενηµερώσει όσο θα έπρεπε, κι αυτό είναι ένα από τα βασικά στοιχήµατα που έχουµε βάλει στη νέα Πρυτανεία να βγούµε δυναµικά έξω και να ενηµερώσουµε την ελληνική οικογένεια και τα παιδιά που θα έρθουν, τι είναι ο σύγχρονος γεωπόνος. Ο σύγχρονος γεωπόνος είναι ο µηχανικός της υπαίθρου. Το είδατε κι εσείς στην έκθεση καινοτοµίας, ο σύγχρονος γεωπόνος θα ασχοληθεί µε ροµποτική, µε drones, µε AI. ∆ηλαδή είναι ένας επιστήµονας, ένας βιοτεχνολόγος, που δεν έχει τίποτα να ζηλέψει σε βάθος γνώσεις και ελκυστικότητα της επιστήµης από ένα µηχανικό.
Μέσα από τις σπουδές στο ΓΠΑ µπορεί να βρει λύσεις στην αγορά εργασίας;
Οι απόφοιτοί µας, και το έχουν δείξει όλες οι µελέτες µας, δουλεύουν σε πολλά διαφορετικά αντικείµενα: Από φαρµακευτικές εταιρείες µέχρι εργοστάσια τροφίµων, συνεταιρισµούς. Ένας γεωπόνος δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από οποιοδήποτε άλλο επιστήµονα. Ένας ίσως άλλος λόγος που συνέβαλε στα προηγούµενα χρόνια να υποχωρήσει η ελκυστικότητα του επαγγέλµατος ήταν ότι, µέχρι πρόσφατα θεωρούσαµε την επισιτιστική ασφάλεια ως αυτονόητη. Τα τρόφιµα ήτανε στα ράφια των σούπερ µάρκετ και δεν σκεφτήκαµε ποτέ πώς παράγονται αυτά. Νοµίζω η εποχή ήρθε να µας ρίξει ένα γερό χτύπηµα και να µας κάνει να συνειδητοποιήσουµε ότι τίποτα από αυτά δεν είναι βεβαιωµένα. Όσο το συνειδητοποιούµε, θεωρώ ότι το επάγγελµα του γεωτεχνικού και του γεωπόνου µε όλες τις σύγχρονες εκφάνσεις θα ξανάρθει στο προσκήνιο.
Τι δείχνει στο ΓΠΑ το κεφάλαιο συνεργασίας µε ξένα πανεπιστήµια;
Είµαστε µέρος συµµαχιών ευρωπαϊκών πανεπιστηµίων, συµπράξεων, που σκοπός τους είναι να οικοδοµήσουν αυτό το µέλλον που έχουµε στο µυαλό µας όλοι σαν ένα ευρωπαϊκό πια πανεπιστήµιο που θα περνάει τα εθνικά σύνορα και θα οµογενοποιεί τα εκπαιδευτικά συστήµατα για να δώσει κοινές λύσεις σε κοινά προβλήµατα. Πρόσφατα, είχα τη χαρά να είµαι στη Γαλλία σε µια συνάντηση υπό την αιγίδα και του Υπουργείου µας µε γαλλικά πανεπιστήµια, όπου θα εντυπωσιαστείτε άµα δείτε πόσα παρόµοια πανεπιστήµια ή σχολές υπάρχουν στη Γαλλία µε τη δοµή του Γεωπονικού. Πόση εµπειρία, γνώση και καλές πρακτικές µπορούµε να αντλήσουµε από µια χώρα - από τις ναυαρχίδες της αγροτικής παραγωγής στην Ευρώπη - όπου έχει κοινά προβλήµατα µε εµάς.Έχουµε πολλά να µάθουµε αλλά και πολλά να τους µάθουµε.
Ποιο το µήνυµα για τους νέους που έχουν κατά νου το θέµα γεωπονία;
Σπουδάζοντας στο Γεωπονικό µπορούν να γίνουν πολλά διαφορετικά πράγµατα. Να έρθουν σε επαφή µε υψηλή τεχνολογία, να µπορέσουν οι ίδιοι να φτιάξουν τις δικές τους επιχειρήσεις και δουλειές σε ένα κλάδο δυναµικό στην καρδιά της ελληνικής οικονοµίας. Νοµίζω πάντως, ότι οι πολιτικοί πια καταλαβαίνουν ότι για να δώσουν λύσεις σε προβλήµατα χρειάζονται και τα πανεπιστήµια. Τα πανεπιστήµια από την πλευρά τους θα πρέπει να καταλάβουν καλύτερα ότι θα πρέπει να βγουν ίσως από το προστατευµένο ακαδηµαϊκό περιβάλλον, να είναι πιο κοντά στα προβλήµατα της κοινωνίας, να τα κατανοούν. Να µιλάνε τη γλώσσα και της παραγωγής για να µπορέσουν να προτείνουν λύσεις.
