Ισχυρό πλήγμα στην παραγωγική και εμπορική ισχύ της ευρωπαϊκής γεωργίας καταγράφουν τα νεότερα στοιχεία της Farm Europe, της δεξαμενής σκέψης της ΕΕ, καθώς το πλεόνασμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο εμπόριο φυτικών προϊόντων έχει συρρικνωθεί κατά 53,9%, ενώ το πραγματικό αγροτικό εισόδημα μειώθηκε κατά 8,3% μέσα σε μόλις πέντε χρόνια. Την ίδια στιγμή, ο αριθμός των αγροτικών εκμεταλλεύσεων συνεχίζει να μειώνεται και η Ευρώπη εισάγει ολοένα περισσότερες ζωοτροφές για να στηρίξει την κτηνοτροφική της παραγωγή.
Η εικόνα που προκύπτει από την επικαιροποιημένη έκδοση του Radar για τη βιωσιμότητα και την κυριαρχία των συστημάτων τροφίμων της ΕΕ είναι αυτή μιας Ευρώπης που εξακολουθεί να αποτελεί μεγάλη αγροτική δύναμη, αλλά βλέπει τα παραδοσιακά παραγωγικά της πλεονεκτήματα να περιορίζονται με ταχύτητα. Το βασικό μήνυμα της Farm Europe είναι σαφές: τα εμπορικά πλεονάσματα που επί δεκαετίες αποτελούσαν χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής γεωργίας δεν αυξάνονται πλέον – συρρικνώνονται.
Ξεφυλλίστε σε υψηλή ανάλυση την εβδομαδιαία Agrenda
Κατά 53,9% μειώθηκε το πλεόνασμα στις καλλιέργειες
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Farm Europe, το εμπορικό πλεόνασμα της ΕΕ των 27 στα φυτικά προϊόντα μειώθηκε κατά 53,9% την περίοδο 2023-2025, σε σύγκριση με τον μέσο όρο της περιόδου 2020-2022.
Καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη αυτή διαδραματίζει η σημαντική πτώση των εξαγωγών σιτηρών, περιορίζοντας το αποτύπωμα της ευρωπαϊκής γεωργίας στις διεθνείς αγορές. Ανάλογη είναι η εικόνα και στην κτηνοτροφία. Το εμπορικό ισοζύγιο ζωικών προϊόντων υποχώρησε κατά 28,2%, κυρίως λόγω της μείωσης των πλεονασμάτων στο κρέας.
Την ίδια ώρα, το έλλειμμα της ΕΕ στο εμπόριο ζωοτροφών διευρύνθηκε κατά 11%. Η εξέλιξη αποτυπώνει μια κρίσιμη αντίφαση: η Ευρώπη εξάγει λιγότερα από όσα παράγει, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει την εξάρτησή της από εισαγωγές για την κάλυψη των αναγκών της κτηνοτροφίας.
Μείωση 8,3% στο πραγματικό αγροτικό εισόδημα
Η υποχώρηση της παραγωγικής ισχύος συνοδεύεται από επιδείνωση των κοινωνικοοικονομικών συνθηκών στον αγροτικό τομέα. Το πραγματικό αγροτικό εισόδημα μειώθηκε κατά 8,3% μεταξύ 2019 και 2024, ενώ ο αριθμός των αγροτικών εκμεταλλεύσεων μειώθηκε κατά 11,7% μόνο μεταξύ 2016 και 2020.
Πρόκειται για συνέχεια μιας μακροχρόνιας τάσης εγκατάλειψης της γεωργικής δραστηριότητας. Από το 2005, ο αριθμός των αγροτικών εκμεταλλεύσεων στην ΕΕ έχει μειωθεί κατά περισσότερο από ένα τρίτο.
Ξεφυλλίστε σε υψηλή ανάλυση το νέο τεύχος του Fresher
Παράλληλα, αυξάνεται το αγροτικό χρέος, την ώρα που τα εισοδήματα υποχωρούν. Η Farm Europe εκτιμά ότι η εξέλιξη αυτή δείχνει πως οι παραγωγοί αναγκάζονται να προσφεύγουν περισσότερο στον δανεισμό για να παραμείνουν ενεργοί ή για να ανταποκριθούν σε κανονιστικές απαιτήσεις που δεν συνδέονται άμεσα με την παραγωγή.
Αντίθετα, μειώνεται η δυνατότητα επενδύσεων στην παραγωγή, στη δημιουργία προστιθέμενης αξίας και στην ανάπτυξη νέων πηγών εισοδήματος.
Η περιβαλλοντική εικόνα: θετικοί δείκτες, αλλά απώλεια βοσκοτόπων
Οι περιβαλλοντικές επιδόσεις παρουσιάζουν διαφορετική εικόνα. Οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μειώθηκαν κατά 3,2%, ενώ οι πωλήσεις των πλέον επικίνδυνων δραστικών ουσιών φυτοπροστατευτικών προϊόντων υποχώρησαν κατά 9,7%.
Ωστόσο, η Farm Europe προειδοποιεί ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε βελτίωση της αποδοτικότητας, καθώς ενδέχεται να συνδέεται και με τη συρρίκνωση ενός οικονομικά πιεζόμενου αγροτικού τομέα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί, σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης, η επιτάχυνση της υποχώρησης της κτηνοτροφίας και η απώλεια μόνιμων βοσκοτόπων. Από το 2009 οι μόνιμοι βοσκότοποι έχουν μειωθεί κατά 8,4%, γεγονός που περιορίζει έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς μηχανισμούς δέσμευσης άνθρακα που διαθέτει η γεωργία.
Άνοδος στο βιοαέριο και τα βιοϋλικά
Στη βιοοικονομία, η εικόνα είναι περισσότερο θετική, αλλά όχι χωρίς προβλήματα. Το εμπόριο βιοϋλικών αυξήθηκε κατά 66%, ενώ η παραγωγή βιοαερίου ενισχύθηκε κατά 11,1%.
Ωστόσο, η Ευρώπη εξακολουθεί να παρουσιάζει πολύ υψηλή εξάρτηση από εισαγωγές στον τομέα της βιοενέργειας. Η Farm Europe υποστηρίζει ότι το συγκεκριμένο τμήμα της αγοράς παραμένει ουσιαστικά στάσιμο λόγω του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου.
Παράλληλα, επισημαίνει την παρουσία παράνομων εισαγωγών προηγμένων βιοκαυσίμων, τάση που, σύμφωνα με την ανάλυσή της, αποτυπώνεται στα δεδομένα των τελευταίων ετών.
Το στοίχημα της παραγωγικής επανεκκίνησης
Για τη Farm Europe, οι εξελίξεις δεν αποτελούν μεμονωμένα φαινόμενα. Αντανακλούν την πίεση που ασκούν η γεωπολιτική αστάθεια, η κλιματική μεταβλητότητα, οι διαρθρωτικές αλλαγές στην ευρωπαϊκή γεωργία και οι σωρευτικές επιπτώσεις των πρόσφατων πολιτικών επιλογών της ΕΕ.
Η δεξαμενή σκέψης θεωρεί πλέον επείγουσα την ανάγκη αντιστροφής της υποχώρησης της παραγωγικής ικανότητας της Ευρώπης.
Στο πλαίσιο αυτό, επαναφέρει την πρότασή της για ένα ουσιαστικό σχέδιο ανάκαμψης της ευρωπαϊκής γεωργίας, με επαρκείς δημοσιονομικούς πόρους και με ευθυγράμμιση όλων των ευρωπαϊκών πολιτικών που επηρεάζουν τη γεωργία γύρω από έναν κοινό στόχο: τη βιώσιμη επανεκκίνηση της παραγωγής.
Το διακύβευμα, σύμφωνα με τη Farm Europe, είναι να ανακοπεί η σημερινή τάση πριν τα ιστορικά πλεονεκτήματα της ευρωπαϊκής γεωργίας μετατραπούν σε μόνιμες αδυναμίες.
