Το κράτος, αξιοποιώντας επιστηµονικά δεδοµένα για το έδαφος, το µικροκλίµα, τους υδατικούς πόρους, τις υφιστάµενες υποδοµές και τη µεταποιητική δραστηριότητα, µπορεί να προσδιορίσει περιοχές όπου συγκεκριµένες καλλιέργειες εµφανίζουν σαφές παραγωγικό και οικονοµικό πλεονέκτηµα. Η ένταξη µιας περιοχής σε µια τέτοια ζώνη δεν θα συνεπαγόταν απαγόρευση άλλων καλλιεργειών, αλλά θα µπορούσε να συνοδεύεται από στοχευµένα κίνητρα, όπως επενδυτικές ενισχύσεις, φορολογικά οφέλη, προτεραιότητα σε αρδευτικά έργα, εξειδικευµένη γεωτεχνική υποστήριξη ή αυξηµένη χρηµατοδότηση για συλλογικές υποδοµές και δράσεις προώθησης.
Η προσέγγιση αυτή δεν αποτελεί ελληνική πρωτοτυπία. Η Γαλλία έχει διαχρονικά οργανώσει γεωγραφικές ζώνες παραγωγής και ισχυρές τοπικές αλυσίδες αξίας, ιδιαίτερα στους αµπελώνες και τα τυροκοµικά προϊόντα. Η Ιταλία έχει συνδέσει πολλές περιφέρειες µε καλλιέργειες και προϊόντα υψηλής προστιθέµενης αξίας, ενώ η Ισπανία έχει αξιοποιήσει εξειδικευµένες περιοχές για το ελαιόλαδο, τα οπωροκηπευτικά και τα αµπελουργικά προϊόντα. Αντίστοιχα, η Ολλανδία έχει αναπτύξει περιφερειακά αγροδιατροφικά συµπλέγµατα, όπου η παραγωγή, η έρευνα, η µεταποίηση και οι εξαγωγές λειτουργούν ως ενιαίο οικοσύστηµα.
Οικονοµίες κλίµακας
Όταν σε µια περιοχή συγκεντρώνεται κρίσιµη µάζα παραγωγών του ίδιου προϊόντος, καθίσταται ευκολότερη η ίδρυση οργανώσεων παραγωγών, η δηµιουργία κοινών εγκαταστάσεων, η ανάπτυξη εξειδικευµένων υπηρεσιών, ακόµη και η προσέλκυση µεταποιητικών µονάδων. Παράλληλα, µειώνεται το κόστος παραγωγής και µεταφοράς, ενώ διευκολύνεται η εφαρµογή κοινών προτύπων ποιότητας και ιχνηλασιµότητας. Το σηµαντικότερο όφελος, ωστόσο, αφορά την υπεραξία. Σήµερα, µεγάλο µέρος της αξίας δηµιουργείται αφού το προϊόν εγκαταλείψει το χωράφι. Εάν όµως η παραγωγή συγκεντρώνεται γεωγραφικά, οργανώνεται συλλογικά και συνδέεται µε κοινή µεταποίηση, πιστοποίηση και εµπορική στρατηγική, µεγαλύτερο ποσοστό αυτής της υπεραξίας µπορεί να παραµείνει στην ίδια την περιοχή και να επιστρέψει στους παραγωγούς.
Σοβαρός σχεδιασµός και διαφάνεια
Βεβαίως, ένα τέτοιο εγχείρηµα απαιτεί σοβαρό σχεδιασµό, διαφάνεια και ευρεία συναίνεση. Οι ζώνες καλλιέργειας δεν µπορούν να αποτελέσουν εργαλείο πελατειακών επιλογών ούτε να µετατραπούν σε µηχανισµό αποκλεισµών. Αντίθετα, οφείλουν να στηρίζονται σε αντικειµενικά επιστηµονικά κριτήρια, να αναθεωρούνται όταν µεταβάλλονται οι κλιµατικές ή οικονοµικές συνθήκες και να λειτουργούν ως αναπτυξιακό εργαλείο για ολόκληρη την αγροτική οικονοµία. Σε µια εποχή όπου η διεθνής ανταγωνιστικότητα εξαρτάται ολοένα περισσότερο από τη συνεργασία, την εξειδίκευση και τη δηµιουργία προστιθέµενης αξίας, οι ζώνες καλλιέργειας θα µπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για µια νέα αγροτική πολιτική, που δεν θα επιδοτεί απλώς την παραγωγή, αλλά θα οργανώνει στρατηγικά την ανάπτυξή της και θα επιτρέπει στον παραγωγό να συµµετέχει ουσιαστικότερα στον πλούτο που δηµιουργεί.
