Το Δουβλίνο, που από την 1η Ιουλίου έχει αναλάβει την εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ και έχει την ευθύνη να συντονίσει τις σχετικές διαπραγματεύσεις, θα ζητήσει από τα κράτη-μέλη να τοποθετηθούν για τομείς του προϋπολογισμού στους οποίους θα πρέπει να κατευθυνθούν περισσότερα ή λιγότερα χρήματα.
Το ερώτημα αναμένεται να τεθεί στη συνάντηση των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων που πραγματοποιείται την Πέμπτη 3 Σεπτεμβρίου στο Δουβλίνο, σύμφωνα με προπαρασκευαστικό έγγραφο που περιήλθε σε γνώση του Politico.
Οι συνομιλίες για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ βρίσκονται εδώ και μήνες σε αδιέξοδο, καθώς καμία από τις δύο βασικές ομάδες κρατών δεν θεωρεί ότι έχει συμφέρον να κάνει πρώτη πίσω από τις θέσεις της.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, πραγματοποιεί περιοδεία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, επιχειρώντας να περιορίσει τις διαφορές μεταξύ των κυβερνήσεων και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για συμφωνία έως το τέλος του έτους. Το χρονοδιάγραμμα θεωρείται κρίσιμο, καθώς οι εθνικές εκλογές σε Γαλλία, Ισπανία και Ιταλία το 2027 θα μπορούσαν να αλλάξουν τους πολιτικούς συσχετισμούς και να καταστήσουν ακόμη δυσκολότερη την επίτευξη συμφωνίας.
Με μόλις τέσσερις μήνες να απομένουν μέχρι τον στόχο για την ολοκλήρωση της διαδικασίας, το Δουβλίνο καλείται να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις για τις προτεραιότητες της Ευρώπης.
Οι «φειδωλοί» ζητούν μικρότερο προϋπολογισμό
Στη μία πλευρά βρίσκονται οι χώρες του βορρά, οι αποκαλούμενοι «φειδωλοί» (frugals), με επικεφαλής τη Γερμανία. Η συγκεκριμένη ομάδα πιέζει για δραστική μείωση της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία προσεγγίζει τα 2 τρισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034.
Οι «φειδωλοί» ζητούν περικοπές της τάξης των εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, υποστηρίζοντας ότι ο προτεινόμενος προϋπολογισμός είναι υπερβολικά μεγάλος και ότι οι αυξημένες ανάγκες της Ευρώπης σε άμυνα, ανταγωνιστικότητα, καινοτομία, μετανάστευση και ασφάλεια απαιτούν διαφορετικές δημοσιονομικές προτεραιότητες.
Μάλιστα, στα τέλη Αυγούστου έξι χώρες καθαρές συνεισφέρουσες στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό — Γερμανία, Δανία, Ολλανδία, Αυστρία, Φινλανδία και Σουηδία — ζήτησαν από κοινού περικοπές αρκετών εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ από την πρόταση της Κομισιόν, επιμένοντας ότι όλες οι κατηγορίες δαπανών θα πρέπει να συμβάλουν στην εξοικονόμηση.
Στον αντίποδα βρίσκεται ένας συνασπισμός κυρίως χωρών της Νότιας και Ανατολικής Ευρώπης, οι λεγόμενοι «φίλοι της συνοχής» (friends of cohesion). Οι χώρες αυτές επιδιώκουν να διατηρηθούν —και σε ορισμένες περιπτώσεις να αυξηθούν— τα κονδύλια για τη γεωργία και τις περιφέρειες που εξακολουθούν να παρουσιάζουν αναπτυξιακές ανάγκες.
Το βασικό τους αίτημα είναι να μην επωμιστούν η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) και η πολιτική συνοχής το μεγαλύτερο βάρος μιας πιθανής ανακατανομής των ευρωπαϊκών πόρων.
Το Δουβλίνο αναζητά τη «σωστή ισορροπία»
Η Ιρλανδία θα ζητήσει από τους υπουργούς των 27 κρατών-μελών που θα συμμετάσχουν στη συνάντηση της Πέμπτης να απαντήσουν στο ερώτημα «ποια ισορροπία θα πρέπει να επιτευχθεί» μεταξύ των διαφορετικών τομέων του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού.
Η ιρλανδική προεδρία ζητά από τις κυβερνήσεις να προσεγγίσουν τη συζήτηση με «πραγματισμό» και με δέσμευση για συμβιβασμό και οικοδόμηση συναίνεσης, ώστε να υποστηριχθεί ο στόχος για επίτευξη ομόφωνης συμφωνίας εντός του 2026.
Η επιλογή της λέξης «ισορροπία» δεν είναι τυχαία, καθώς η διαμάχη δεν αφορά μόνο το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού αλλά και το πού θα κατευθυνθούν τα χρήματα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει διαρθρώσει την αρχική της πρόταση σε τέσσερις μεγάλες κατηγορίες:
- γεωργία και πολιτική συνοχής,
- ανταγωνιστικότητα και ασφάλεια,
- εξωτερική βοήθεια,
- λειτουργικές δαπάνες των ευρωπαϊκών θεσμών.
Ωστόσο, οι κυβερνήσεις διαφωνούν έντονα ως προς το ποσό που θα πρέπει να διατεθεί σε κάθε μία από αυτές τις κατηγορίες.
Άμυνα και ανταγωνιστικότητα απέναντι σε γεωργία και περιφέρειες
Οι περισσότερες βόρειες χώρες επιδιώκουν μεγαλύτερη χρηματοδότηση για άμυνα, καινοτομία και ανταγωνιστικότητα. Οι συγκεκριμένοι τομείς αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα πέμπτο της πρότασης της Κομισιόν, αλλά οι χώρες του βορρά θεωρούν ότι πρέπει να αποκτήσουν μεγαλύτερο βάρος στον επόμενο προϋπολογισμό.
Η λογική τους είναι ότι η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο γεωπολιτικό και οικονομικό περιβάλλον, στο οποίο η ασφάλεια, η αμυντική ικανότητα, η τεχνολογική ανάπτυξη και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής παραγωγικότητας θα πρέπει να αποτελέσουν βασικές προτεραιότητες.
Οι «φίλοι της συνοχής», από την άλλη πλευρά, επιχειρούν να προστατεύσουν τη χρηματοδότηση για τη γεωργία και τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες της ΕΕ.
Οι δύο αυτές κατηγορίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 45% της συνολικής πρότασης της Κομισιόν, γεγονός που εξηγεί γιατί η συζήτηση για το μέλλον τους αποτελεί ένα από τα δυσκολότερα σημεία των διαπραγματεύσεων.
Η Ιρλανδία, προκειμένου να εντοπίσει έναν πιθανό δρόμο συμβιβασμού, θα ζητήσει από τα κράτη-μέλη να εξετάσουν εάν υπάρχουν «συγκεκριμένα στοιχεία που θα πρέπει να αποκτήσουν προτεραιότητα ή, αντίθετα, να υποβαθμιστούν» σε κάθε κατηγορία δαπανών.
Με άλλα λόγια, το Δουβλίνο επιχειρεί να διαπιστώσει πού υπάρχει περιθώριο για ανακατανομή πόρων χωρίς να απαιτηθεί από μία πλευρά να εγκαταλείψει εξ ολοκλήρου τις βασικές της προτεραιότητες.
Έρχεται νέο «nego-box» με συγκεκριμένα ποσά
Η συνάντηση των υπουργών στο Δουβλίνο αναμένεται να αποτελέσει ουσιαστικά μια πρώτη διερεύνηση των διαθέσεων των κρατών-μελών πριν από την παρουσίαση από την ιρλανδική προεδρία ενός νέου «nego-box».
Πρόκειται για το διαπραγματευτικό πλαίσιο στο οποίο θα αποτυπωθούν συγκεκριμένα ποσά για τις επιμέρους κατηγορίες του νέου προϋπολογισμού.
Το νέο έγγραφο αναμένεται να παρουσιαστεί πριν από τη συνεδρίαση των ηγετών της ΕΕ στις 15 Οκτωβρίου, όπου θα επιχειρηθεί να δοθεί νέα πολιτική ώθηση στη διαδικασία. Η Ιρλανδία δεν περιορίζεται, ωστόσο, στις πολυμερείς συζητήσεις.
Ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Άμυνας της χώρας, Τόμας Μπερν, αναμένεται να πραγματοποιήσει σειρά διμερών συναντήσεων με ομολόγους του κατά τη διάρκεια της διήμερης συνάντησης στο Δουβλίνο.
Στόχος των επαφών είναι να διερευνηθούν οι κόκκινες γραμμές των διαφορετικών κυβερνήσεων και να εντοπιστούν σημεία στα οποία θα μπορούσε να υπάρξει συμβιβασμός.
Οι κατ’ ιδίαν διαβουλεύσεις αναμένεται να συνεχιστούν και στις 22 Σεπτεμβρίου στις Βρυξέλλες, σε νέα υπουργική συζήτηση η οποία θα επικεντρωθεί αυτή τη φορά στο συνολικό μέγεθος του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και στους τρόπους χρηματοδότησής του.
Στο τραπέζι οι νέοι «ίδιοι πόροι» της ΕΕ
Ιδιαίτερη σημασία θα έχει η συζήτηση για τους λεγόμενους «ίδιους πόρους» (own resources) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δηλαδή τις πηγές εσόδων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση του επόμενου πολυετούς προϋπολογισμού.
Το ζήτημα της χρηματοδότησης είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το ύψος του προϋπολογισμού. Όσο υψηλότερες είναι οι ανάγκες δαπανών, τόσο μεγαλύτερη είναι η πίεση για εξεύρεση νέων εσόδων ή για αύξηση των συνεισφορών των κρατών-μελών.
Η Ιρλανδία θα επιχειρήσει να κρατήσει ανοιχτό τον διάλογο και στα δύο επίπεδα — τόσο για το ύψος των δαπανών όσο και για τον τρόπο με τον οποίο αυτές θα χρηματοδοτηθούν.
Η κυπριακή πρόταση και οι αντιδράσεις της Γερμανίας
Αφετηρία των νέων συζητήσεων θα αποτελέσει το «nego-box» που παρουσίασε τον Ιούνιο η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου.
Το συγκεκριμένο πλαίσιο προέβλεπε περικοπή περίπου 2% σε σχέση με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η περικοπή αυτή, όμως, κρίθηκε πολύ μικρή από το στρατόπεδο των «φειδωλών», που θεωρεί ότι ο συνολικός προϋπολογισμός θα πρέπει να μειωθεί πολύ περισσότερο.
Γερμανία και σύμμαχοί της άσκησαν παράλληλα κριτική στην κυπριακή πρόταση για τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονταν οι περικοπές μεταξύ των διαφορετικών πολιτικών.
Ειδικότερα, υποστήριξαν ότι η χρηματοδότηση για την ανταγωνιστικότητα μειωνόταν δυσανάλογα, την ώρα που αυξάνονταν τα ποσά που προβλέπονταν για τη γεωργία και την περιφερειακή πολιτική.
Οι αντιδράσεις αυτές έχουν ως αποτέλεσμα να αυξάνεται πλέον η πίεση προς την ιρλανδική προεδρία να επαναφέρει, κατά την άποψη των βόρειων κρατών, τη «σωστή ισορροπία» μεταξύ των παραδοσιακών πολιτικών της ΕΕ και των νέων προτεραιοτήτων.
Η Ιρλανδία βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα δύσκολο πολιτικό εγχείρημα: από τη μία πλευρά καλείται να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των κρατών που ζητούν μικρότερο συνολικό προϋπολογισμό και μεγαλύτερη χρηματοδότηση για άμυνα και ανταγωνιστικότητα και από την άλλη να αποτρέψει μια σύγκρουση με τις χώρες που θεωρούν τη γεωργία και την πολιτική συνοχής αδιαπραγμάτευτες προτεραιότητες.
Το κρίσιμο στοίχημα για την ΚΑΠ
Για τον ευρωπαϊκό αγροτικό κόσμο, το μεγάλο ερώτημα είναι πλέον κατά πόσο η ΚΑΠ θα διατηρήσει το σημερινό της βάρος στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό ή εάν θα βρεθεί αντιμέτωπη με πιέσεις για μεταφορά πόρων προς άλλες προτεραιότητες.
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η νέα δημοσιονομική περίοδος θα αφορά τα έτη 2028-2034 και θα καθορίσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθούν οι αγροτικές ενισχύσεις και η περιφερειακή χρηματοδότηση για ολόκληρη την επόμενη επταετία.
Η ιρλανδική προεδρία έχει δηλώσει ότι στόχος της είναι να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις έως το τέλος του 2026, προτού το πολιτικό σκηνικό του 2027 —και οι εκλογικές αναμετρήσεις σε μεγάλες χώρες της ΕΕ— εισαγάγει νέες αβεβαιότητες. Ο ίδιος ο Τόμας Μπερν έχει επισημάνει ότι υπάρχει χρόνος για συμφωνία μέχρι το τέλος του έτους, αλλά η τελική απόφαση βρίσκεται στα χέρια των κρατών-μελών.
Το επόμενο διάστημα, επομένως, αναμένεται να είναι καθοριστικό. Η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο το εάν ο προϋπολογισμός της ΕΕ θα είναι μικρότερος ή μεγαλύτερος, αλλά ποιο μοντέλο Ευρωπαϊκής Ένωσης θα χρηματοδοτήσει ο νέος επταετής προϋπολογισμός: μια ΕΕ που θα δώσει μεγαλύτερο βάρος στην άμυνα, την ανταγωνιστικότητα και την καινοτομία ή μια ΕΕ που θα εξακολουθήσει να διαθέτει σημαντικό μέρος των πόρων της στη γεωργία και στην οικονομική και κοινωνική συνοχή.
