Στο Κιλελέρ και συγκεκριμένα στο μνημείο του Αγρότη, το οποίο δεσπόζει στην είσοδο του χωριού, βρέθηκε το μεσημέρι της Κυριακής 20ης Μαρτίου αντιπροσωπεία της Πανελλήνιας Επιτροπής των Μπλόκων, προκειμένου να καταθέσουν στεφάνι στη μνήμη των κολίγων.
Στεφάνι κατέθεσαν η ΚΕ του ΚΚΕ, η Πανελλήνια Επιτροπή των Μπλόκων, η ΕΟΑΣΝΛ, η ΕΟΑΣ Καρδίτσας, το Εργατικό Κέντρο Λάρισας καθώς και η ΠΑΚ Θεσσαλίας. Η λιτή εκδήλωση ολοκληρώθηκε με τήρηση ενός λεπτού σιγής στη μνήμη των κολίγων, με τον συγκεντρωμένο κόσμο να φωνάζει «αθάνατοι».
Φωτογραφίες: Γιώργος Φακής
Σχετική ανακοίνωση του βουλευτή Λαρίσης Μάξιμου Χαρακόπουλου:
«Σήμερα, στη σκιά του πολέμου στην Ουκρανία, που επηρεάζει παγκοσμίως την οικονομία και τον πρωτογενή τομέα, ο οποίος πλήττεται από την εκτίναξη των τιμών στην ενέργεια και τα αγροτικά εφόδια, το μήνυμα των εξεγερμένων κολίγων της Θεσσαλίας για βελτίωση της ποιότητας ζωής των ανθρώπων της υπαίθρου παραμένει επίκαιρο». Τα παραπάνω τόνισε ο βουλευτής Λαρίσης της Νέας Δημοκρατίας, πρώην αναπληρωτής υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, κ. Μάξιμος Χαρακόπουλος, μετά την εκδήλωση τιμής που διοργανώθηκε από τον δήμο Κιλελέρ στην Νίκαια προς τιμήν του αγρότη Αποστόλη Αθ. Μπατάλα στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 112 χρόνια από την εξέγερση των Θεσσαλών αγροτών.
Στη δήλωσή του ο Θεσσαλός πολιτικός και ιστορικός ερευνητής υπογραμμίζει ότι «ο αγροτικός ξεσηκωμός στη Θεσσαλία στις αρχές του 20ου αιώνα είχε ως στόχο τη διανομή γης. Οι αυθαιρεσίες των τσιφλικάδων που διαδέχθηκαν τους Οθωμανούς γαιοκτήμονες μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας στον εθνικό κορμό, το 1881, οδήγησαν στην εξέγερση των αγροτών που βάφτηκε με αίμα. Ένας από αυτούς που με το αίμα τους έγραψαν ιστορία είναι ο Απόστολος Μπατάλας.
Τσιφλικάδες επιφανείς ομογενείς
Οι αγώνες των κολίγων με πρωτοστάτη τον Μαρίνο Αντύπα ήταν μια διαρκής υπόμνηση στις κυβερνήσεις της εποχής για την ανάγκη επίλυσης του αγροτικού ζητήματος της Θεσσαλίας. Γιατί μπορεί με την Επανάσταση του 1821 και την ανεξαρτησία τις Ελλάδος οι γαίες που ήταν στα χέρια των Οθωμανών, σε Στερεά και Πελοπόννησο, να κηρύχθηκαν “εθνικές γαίες” και εν τέλει, το 1871, να διανεμήθηκαν από την κυβέρνηση Κουμουνδούρου στους αγρότες, δεν συνέβη, όμως, το ίδιο με την ενσωμάτωση της Θεσσαλίας και της Άρτας, δέκα χρόνια αργότερα. Η Ελλάδα ενσωμάτωσε τον θεσσαλικό κάμπο με την δέσμευση της αναγνώρισης της περιουσίας των Οθωμανών, οι οποίοι ήδη, από το 1879 και εν’ όψει της παραχώρησης της Θεσσαλίας από τις Μεγάλες Δυνάμεις στην Ελλάδα άρχισαν να πουλούν τα γαιοκτήματά τους. Αυτά τα αγόρασαν επιφανείς ομογενείς που τα διαχειρίζονταν με επιστάτες, που συχνά χρησιμοποιούσαν μεθόδους απάνθρωπες προς τους κολίγους, οι οποίοι έπαψαν να είναι ακόμη και κύριοι των σπιτιών τους σε αντίθεση με ότι ίσχυε επί οθωμανικής διοίκησης. Στα αξιομνημόνευτα είναι ότι κάποιοι από τους τσιφλικάδες εμφανίζονται ως “εθνικοί ευεργέτες” αλλά συναντά κανείς και αληθινούς ευεργέτες, όπως ο Παύλος Στεφάνοβικ Σκυλίτσης που αποκατέστησε από τον σεισμό τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και παραχώρησε εκτάσεις του στο ελληνικό δημόσιο, εξ ου και το χωριό Στεφανοβίκειο στη Μαγνησία. Αξίζει, επίσης, να ειπωθεί ότι για χρόνια καθυστέρησε η επίλυση του ζητήματος, καθώς πολλοί Θεσσαλοί βουλευτές ήταν οι ίδιοι γαιοκτήμονες.
Η έλευση των προσφύγων έδωσε λύση
Η οριστική επίλυση του αγροτικού ζητήματος και της απαλλοτρίωσης των τσιφλικιών έγινε “επαναστατικό δικαίω” υπό την τεράστια πίεση της αποκατάστασης των 120 μυριάδων προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής από την επαναστατική κυβέρνηση του 1922.
Θέλω να συγχαρώ τον δήμο μας, τον δήμο Κιλελέρ για την πρωτοβουλία της σεμνής αυτής εκδήλωσης γιατί οφείλουμε να τιμούμε τη μνήμη όσων θυσιάστηκαν για το κοινό καλό και γιατί τέτοιες εκδηλώσεις είναι αφορμή για τη νέα γενιά να γνωρίσει την τοπική μας ιστορία».
Για τα ιστορικά γεγονότα της εποχής, που οδήγησαν στον θάνατο του Αποστόλου Μπατάλα, αναφέρθηκε σε ομιλία του, μετά την επιμνημόσυνη δέηση και την κατάθεση στεφάνων, ο δημοτικός σύμβουλος Κιλελέρ κ. Αχιλλέας Χατζούλης.
Εκτός του Μάξιμου Χαρακόπουλου στην εκδήλωση παραβρέθηκαν αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλίας κ. Αποστόλης Μπίλλης, ο “οικοδεσπότης“ δήμαρχος Κιλελέρ και πρόεδρος τις ΠΕΔ Θεσσαλίας κ. Θανάσης Νασιακόπουλος, οι αντιδήμαρχοι κ.κ. Αντώνης Ρετζιάς, Κώστας Φιλιππούλης και Γιάννης Κουκούτσης, δημοτικοί σύμβουλοι, εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας, ο εφημέριος της Νίκαιας, π. Αριστείδης, μέλη της οικογένειας Μπατάλα και άλλοι δημότες».
Νωρίτερα το Agronews έγραφε:
Με ανακοίνωσή της η Πανελλαδική Επιτροπή Μπλόκων αναφέρει ότι θα πραγματοποιηθεί κατάθεση στεφάνων την Κυριακή 20 Μαρτίου στις 12 το μεσημέρι στο μνημείο στο Κιλελέρ κοντά στην Λάρισα.
Επίσης καλεί όποιον άλλον φορέα επιθυμεί να καταθέσει στεφάνι να συμμετάσχει στην εκδήλωση μνήμης και τιμής της ηρωικής εξέγερσης των κολίγων ενάντια στο καθεστώς των τσιφλικιών και υπέρ της λύσης του λεγόμενου αγροτικού ζητήματος.
Ιστορία του Κιλελέρ
Αποτελεί την ιστορία μία σειράς από αιματηρά επεισόδια, που συνέβησαν στις 6 Μαρτίου 1910 και εντάσσονται στη μακρά ιστορία του αγροτικού ζητήματος στη Θεσσαλία. Παρότι έλαβαν χώρα κατά κύριο λόγο στην Λάρισα, πήραν το όνομά τους από το χωριό Κιλελέρ (σήμερα Κυψέλη), από το οποίο δόθηκε το έναυσμα. Η επέτειος αυτή τιμάται κάθε χρόνο και αποτελεί την κορυφαία εκδήλωση της ελληνικής αγροτιάς, που έχει την ευκαιρία να προβάλει τα αιτήματά της.
Το αγροτικό ζήτημα στη Θεσσαλία εμφανίζεται οξυμένο από την επαύριο της ένταξης της περιοχής στην ελληνική επικράτεια το 1881. Οι κολίγοι υπήρξαν οι χαμένοι της ενσωμάτωσης και οι τσιφλικάδες οι μεγάλοι κερδισμένοι. Το λάθος των κυβερνήσεων εκείνης της εποχής ήταν ότι εφάρμοσαν το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο, που ίσχυε στην Παλαιά Ελλάδα, παραγνωρίζοντας τα δικαιώματα των κολίγων, βάσει του οθωμανικού δικαίου.
Επί Τουρκοκρατίας, οι τσιφλικάδες είχαν μόνο το δικαίωμα εισπράξεως των προσόδων επί των μεγάλων εκτάσεων που κατείχαν, ενώ οι κολίγοι είχαν πατροπαράδοτα δικαιώματα επί των κοινόχρηστων χώρων του τσιφλικιού (επί της γης, των οικιών, των δασών και των βοσκοτόπων). Με τη νέα κατάσταση, οι έλληνες πλέον τσιφλικάδες, που διαδέχθηκαν τους οθωμανούς, είχαν δικαιώματα απόλυτης κυριότητας σε όλη την ιδιοκτησία τους, ενώ οι κολίγοι είχαν περιπέσει σε καθεστώς δουλοπαροίκου.
Οι κολίγοι διεκδίκησαν μαχητικά την επαναφορά των πραγμάτων στο προηγούμενο καθεστώς, ενώ έθεταν και θέμα απαλλοτριώσεων. Ο εκσυγχρονιστής Χαρίλαος Τρικούπης, που κυριαρχούσε στην πολιτική σκηνή, ήταν αντίθετος με τη διανομή της γης στους κολίγους, γιατί δεν ήθελε να χάσει τους ξένους επενδυτές και την εισροή νέων κεφαλαίων στην Ελλάδα.
Η κατάσταση άλλαξε δραματικά στην αυγή του 20ου αιώνα, με την ίδρυση των πρώτων αγροτικών συλλόγων σε Λάρισα, Καρδίτσα και Τρίκαλα. Με τη βοήθεια φωτισμένων αστών της εποχής, οι κολίγοι υιοθέτησαν σύγχρονες μορφές πάλης (μαζικές κινητοποιήσεις, συλλαλητήρια στις μεγάλες πόλεις, ψηφίσματα σε Κυβέρνηση, Βουλή και Βασιλιά κ.ά.). Η δολοφονία του Μαρίνου Αντύπα από όργανο των τσιφλικάδων το 1907 χαλύβδωσε το αγωνιστικό τους φρόνημα.
Στις αρχές του 1910, κύριο αίτημα των κολίγων ήταν η απαλλοτρίωση της γης και η διανομή των τσιφλικιών στους καλλιεργητές της, πάνω στη βάση της μικρής οικογενειακής ιδιοκτησίας. Η χώρα βρισκόταν υπό τον αστερισμό του Στρατιωτικού Συνδέσμου και πρωθυπουργός ήταν ο «υπηρεσιακός» Στέφανος Δραγούμης.
Οι κολίγοι είχαν προγραμματίσει το Σάββατο 6 Μαρτίου πανθεσσαλικό συλλαλητήριο στη Λάρισα, με αφορμή τη συζήτηση του αγροτικού νομοσχεδίου στη Βουλή. Από νωρίς το πρωί άρχισαν να συρρέουν στην πόλη διαδηλωτές από τα γύρω χωριά. Στο σιδηροδρομικό σταθμό του Κιλελέρ, κάπου 200 χωρικοί θέλησαν να επιβιβασθούν σε τρένο χωρίς να πληρώσουν εισιτήριο. Ο διευθυντής των Θεσσαλικών Σιδηροδρόμων, Πολίτης, που επέβαινε στο τρένο, τους το αρνήθηκε. Οι χωρικοί οργίστηκαν κι άρχισαν να λιθοβολούν το συρμό, σπάζοντας τα τζάμια των βαγονιών.
Το τρένο απομακρύνθηκε, αλλά σε απόσταση ενός χιλιομέτρου επαναλαμβάνονται οι ίδιες σκηνές από ομάδα 800 χωρικών. Οι άνδρες της στρατιωτικής δύναμης που ευρίσκοντο εντός του τρένου και μετέβαιναν στη Λάρισα για το συλλαλητήριο, διατάχθηκαν από τον επικεφαλής τους να πυροβολήσουν στον αέρα για εκφοβισμό. Οι χωρικοί εξαγριώνονται και τους επιτίθενται με πέτρες και ξύλα. Οι στρατιώτες ξαναπυροβολούν, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο ή κατ' άλλους τέσσερις χωρικοί και να τραυματισθούν πολλοί. Ανάλογα επεισόδια έγιναν και στο χωριό Τσουλάρ (σήμερα Μελία), με δύο νεκρούς χωρικούς και 15 τραυματίες.
Οι συμπλοκές μεταξύ άοπλων διαδηλωτών και δυνάμεων καταστολής επεκτάθηκαν και στη Λάρισα, όταν οι αγρότες πληροφορήθηκαν τα αιματηρά επεισόδια στο Κιλελέρ και το Τσουλάρ. Δύο κολίγοι έπεσαν νεκροί, όταν το ιππικό ανέλαβε δράση. Το συλλαλητήριο έγινε, τελικά, με ειρηνικό τρόπο στις 3 το μεσημέρι στην Πλατεία της Θέμιδος. Ο φοιτητής Γεώργιος Σχοινάς διάβασε το ψήφισμα της συγκέντρωσης, που απεστάλη στη Βουλή και την Κυβέρνηση. Οι αγρότες ζητούσαν άμεση ψήφιση του νομοσχεδίου για την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών, ενώ εξέφρασαν τη βαθιά λύπη και οδύνη τους «για την άδικον επίθεσιν κατά του φιλήσυχου και νομοταγούς λαού, ής θύματα υπήρξαν άοπλοι και αθώοι λευκοί σκλάβοι της Θεσσαλίας».
Για τις ταραχές στο Κιλελέρ, στο Τσουλάρ και τη Λάρισα, πολλά άτομα συνελήφθησαν και προφυλακίστηκαν. Αρκετοί αγρότες αθωώθηκαν στη συνέχεια με βουλεύματα, ενώ συνολικά 62 διαδηλωτές παραπέμφθηκαν σε δίκη. Αθωώθηκαν όλοι στις 23 Ιουνίου 1910, σε μια προσπάθεια εκτόνωσης της κατάστασης.
Η εξέγερση του Κιλελέρ ξεσήκωσε κύμα συμπάθειας σε όλη τη χώρα, ενώ αυξήθηκε η κοινωνική πίεση για την επίλυση του αγροτικού ζητήματος. Η πολιτική εξουσία δεν μπορούσε άλλο να κλείνει τα μάτια. Το πρώτο δειλό βήμα για τη λύση του προβλήματος έγινε το 1911 από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, που διαδέχθηκε τον Στέφανο Δραγούμη στην πρωθυπουργία. Πάρθηκαν ορισμένα νομοθετικά μέτρα υπέρ των κολίγων, αλλά απαλλοτριώσεις δεν έγιναν κι ένας λόγος ήταν οι πόλεμοι που ακολούθησαν. Μόνο μετά το 1923, όταν το πρόβλημα της αποκατάστασης των προσφύγων από την Μικρά Ασία έλαβε εκρηκτικές διαστάσεις, άρχισαν οι απαλλοτριώσεις τσιφλικιών σε μεγάλη κλίμακα.
Με πληροφορίες από SanSimera.gr
