Η πυρκαγιά του 2017 ήταν μια πολύ απτή υπενθύμιση της ευπάθειας των μεσογειακών δασών σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα. Για την Tenuta Paganico, ένα βιολογικό αγρόκτημα περίπου 1.500 εκταρίων στη νότια Τοσκάνη, έθεσε επίσης ένα θεμελιώδες ερώτημα: Πώς μπορείτε να διατηρήσετε μια τόσο μεγάλη, δασική περιοχή υπό ενεργή διαχείριση με την πάροδο του χρόνου; Περίπου 1.100 εκτάρια του αγροκτήματος είναι δασικές εκτάσεις, όπου τα τοπικά βοοειδή Maremmana και οι χοίροι Cinta Senese εκτρέφονται σε ένα εκτεταμένο σύστημα.
Αντί να αντιμετωπίσει την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών ως ξεχωριστή δασική δραστηριότητα, η εκμετάλλευση επέλεξε να την ενσωματώσει στον τρόπο διαχείρισης του τοπίου. Η Silvopastoralism προσέφερε έναν πρακτικό τρόπο συνδυασμού της διαχείρισης των δασών, της βόσκησης των ζώων και της πρόληψης των πυρκαγιών.
Ένα γεωργικό μοντέλο που υποστηρίζεται από την ΚΑΠ
Η προσέγγιση της γεωργικής εκμετάλλευσης όσον αφορά την πρόληψη των δασικών πυρκαγιών συνδέεται στενά με την κοινή γεωργική πολιτική (ΚΓΠ). Η στήριξη της ΚΓΠ προς την Tenuta di Paganico υπερβαίνει κατά πολύ τις επενδυτικές ενισχύσεις. Σημαντικό μέρος συνδέεται με την ετήσια διαχείριση της εκμετάλλευσης, συμπεριλαμβανομένων των εξής:
- Στήριξη της βιολογικής γεωργίας: ετήσιες στρεμματικές ενισχύσεις για τη στήριξη της διατήρησης πρακτικών βιολογικής γεωργίας
- Στήριξη της καλής διαβίωσης των ζώων: πληρωμές που συνδέονται με αναλήψεις υποχρεώσεων που υπερβαίνουν τις ελάχιστες νομικές απαιτήσεις
- Περιοχές που αντιμετωπίζουν φυσικά μειονεκτήματα: αντισταθμιστικές πληρωμές για τη γεωργία σε περιοχές με φυσικούς περιορισμούς
- Γεωργοπεριβαλλοντικά και κλιματικά μέτρα: ενισχύσεις που συνδέονται με περιβαλλοντικές δεσμεύσεις, συμπεριλαμβανομένης της κάλυψης με χορτονομή, της αμειψισποράς και της καλλιέργειας ψυχανθών
- Διατήρηση των τοπικών ζωικών γενετικών πόρων: στήριξη για τη διατήρηση απειλούμενων τοπικών φυλών, συμπεριλαμβανομένων των βοοειδών Maremmana, των χοίρων Cinta Senese και των αλόγων Maremmano
- Άμεσες ενισχύσεις της ΚΑΠ: ενισχύσεις βάσει rea που συνδέονται με επιλέξιμες γεωργικές εκτάσεις
- Συνδεδεμένες ενισχύσεις: στήριξη που συνδέεται με βοοειδή, θηλάζουσες αγελάδες, σφαγέντα βοοειδή, ελαιώνες και μόνιμη κάλυψη με χόρτο
Σημαντικό μέρος της στήριξης της ΚΑΠ συνδέεται με την ετήσια διαχείριση της εκμετάλλευσης και, ειδικότερα, με τη διατήρηση της βιολογικής παραγωγής, των συστημάτων εκτατικής κτηνοτροφίας, της καλής μεταχείρισης των ζώων, των τοπικών φυλών και των επωφελών για το περιβάλλον πρακτικών διαχείρισης της γης.
Αποκατάσταση αντιπυρικών ζωνών και μείωση των καυσίμων
Μετά την πυρκαγιά του Ιουλίου 2017, αρκετές αντιπυρικές ζώνες χρειάζονταν καθαρισμό και συντήρηση. Με τη στήριξη του ΕΓΤΑΑ, το έργο επικεντρώθηκε στην αποκατάσταση παραμελημένων ζωνών πυρόσβεσης και στη μείωση της πυκνότητας βλάστησης σε περιοχές υψηλού κινδύνου.
Συνολικά αποκαταστάθηκαν 5,82 εκτάρια αντιπυρικών ζωνών, ενώ αποψιλώθηκαν 2,29 εκτάρια δάσους.
Άνοιξαν επιπλέον 6,47 εκτάρια παράλληλα με τις αντιπυρικές ζώνες για τη δημιουργία πρόσθετων βοσκοτόπων.
Ένα περιθώριο πλάτους 10 μέτρων αραιώθηκε και στις δύο πλευρές των αντιπυρικών ζωνών, ενθαρρύνοντας την ανάπτυξη παραδοσιακών οπωροφόρων δέντρων.
Τα ζώα ως διαχειριστές τοπίου
Για την Tenuta Paganico, το δασικό έργο ήταν μόνο ένα μέρος της λύσης. Το έργο εξέτασε επίσης τον τρόπο με τον οποίο τα ζώα θα μπορούσαν να συμβάλουν στη μακροπρόθεσμη διαχείριση της βλάστησης.
Τα βοοειδή Maremmana είναι ιδιαίτερα καλά προσαρμοσμένα στις μεσογειακές συνθήκες. Και οι δύο βόσκουν και περιηγούνται, χρησιμοποιώντας χόρτα, θάμνους, φύλλα και άλλη βλάστηση σε δασολιβαδικές περιοχές. Ως εκ τούτου, η παρουσία τους μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της ποώδους και ξυλώδους βλάστησης υπό έλεγχο και στη μείωση της συσσώρευσης βιομάζας.
Η εμπειρία κατέδειξε επίσης ότι ο αποτελεσματικός δασολιβαδισμός δεν αποτελεί απλώς ζήτημα αριθμού ζώων. Η αναπαραγωγή, ο τόπος βόσκησης, ο χρόνος και η διάρκεια πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε σχέση με τα χαρακτηριστικά της γης.
Μία επένδυση, διάφορες λειτουργίες
Το έργο κατέδειξε επίσης τον τρόπο με τον οποίο οι υποδομές πρόληψης δασικών πυρκαγιών μπορούν να αποτελέσουν μέρος της καθημερινής λειτουργίας ενός αγροκτήματος.
Μια υπάρχουσα λίμνη 500 m² αποκαταστάθηκε, ενώ δημιουργήθηκε μια νέα λίμνη 200 m², παρέχοντας πρόσθετο πόσιμο νερό για τα ζώα.
Τα σημεία ύδρευσης, οι αντιπυρικές ζώνες και οι εκτάσεις βόσκησης από κοινού κατέστησαν μέρη της εκμετάλλευσης πιο προσβάσιμα στα ζώα.
Είμαστε περήφανοι όχι τόσο για μια μεμονωμένη παρέμβαση, αλλά για το γεγονός ότι έχουμε αποδείξει ότι η ίδια επένδυση μπορεί να εξυπηρετήσει πολλές λειτουργίες ταυτόχρονα. Οι αντιπυρικές ζώνες μπορούν επίσης να μετατραπούν σε βοσκότοπους· η διαχείριση των δασών μπορεί να παράγει πόρους σίτισης· και τα στρατηγικά σημεία ύδρευσης μπορούν να καταστήσουν τις περιοχές της εκμετάλλευσης πιο προσβάσιμες για το ζωικό κεφάλαιο.
Η εκμετάλλευση έχει επίσης συμμετάσχει σε έργα στο πλαίσιο του πρώην μέτρου 16.2, τα οποία υλοποιήθηκαν μέσω του FAR Maremma στο πλαίσιο του LEADER. Σε αυτές περιλαμβάνονταν η αξιολόγηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της δασολιβαδικής παραγωγής κρέατος και η ανάπτυξη λύσεων σφαγής χοίρων στην εκμετάλλευση για τη βελτίωση της καλής μεταχείρισης των ζώων σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής.
Μοντέλο για ανθεκτικά μεσογειακά τοπία
Η εμπειρία από την Tenuta Paganico δείχνει ότι η πρόληψη των δασικών πυρκαγιών μπορεί να ενσωματωθεί στη μακροπρόθεσμη διαχείριση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και του τοπίου, αντί να βασίζεται μόνο σε μεμονωμένες παρεμβάσεις. Δεν υπάρχει ενιαίο δασολιβαδικό μοντέλο που να μπορεί απλά να μεταφερθεί από τη μία περιοχή στην άλλη. Η προσέγγιση πρέπει να αντικατοπτρίζει τα οικολογικά και γεωργικά χαρακτηριστικά κάθε τόπου.
Στην Tenuta Paganico, αυτό σημαίνει ότι λαμβάνονται υπόψη η βλάστηση, το κλίμα, η τοπογραφία, η διαθεσιμότητα νερού, ο κίνδυνος πυρκαγιάς και οι φυλές ζώων μαζί. Σημαίνει επίσης ότι πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα μέτρα είναι ρεαλιστικά για τους γεωργούς και συμβατά με την πρακτική διαχείριση των δασών και της γεωργικής γης.
Για τις περιοχές της Μεσογείου που αντιμετωπίζουν αυξανόμενη πίεση δασικών πυρκαγιών, η εμπειρία προσφέρει ένα σαφές μάθημα: η διαχείριση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων μπορεί να αποτελεί μέρος της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών. Συνδυάζοντας τη βόσκηση, τη διαχείριση των δασών, τις υποδομές ύδρευσης και τη συντήρηση των αντιπυρικών ζωνών, η γεωργική δραστηριότητα μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία τοπίων πιο προσβάσιμων, με ενεργό διαχείριση και καλύτερα ικανών να αντέξουν τον μελλοντικό κίνδυνο πυρκαγιάς.
