Αυτό ήταν το κεντρικό ερώτημα του Heat & Climate Extremes Forum, που πραγματοποιήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, στην διάρκεια του οποίου ειδικοί ανέπτυξαν την κλιματική πρόκληση για τις κοινωνίες με διαφορετικές αλλά αλληλένδετες διαστάσεις για την υγεία, την παραγωγή τροφίμων, τις πόλεις, την κοινωνική συνοχή και την οικονομία.
O Γιάννης Πανάγος εκδότης της εφημερίδας Agrenda συντόνισε ένα ενδιαφέρον πάνελ συνομιλητών με θέμα τις αλλαγές στο κλίμα και τις δράσεις που θα πρέπει να αναληφθούν για την επισιτιστική επάρκεια. Κώστας Λαγουβάρδος (Μετεωρολόγος), Δημήτρης Μπιλάλης (Καθηγητής ΓΠΑ), Urska Jez (CEO-Transformation Lighthouse) και Έλενα Δανάλη (Greenpeace), κατέθεσαν ενδιαφέροντα στοιχεία που δείχνουν την ανάγκη και το μοντέλο παραγωγής αγροτικών προϊόντων να εξελιχθεί και μαζί οι διατροφικές μας συνήθειες να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Σε κάθε περίπτωση, τα μοντέλα πρόβλεψης του κλίματος για την προσεχή δεκαετία δικαιολογούν ανησυχία (Κ. Λαγουβάρδος), ωστόσο, η μετανάστευση των καλλιεργειών είναι μια απάντηση, η καινοτομία μπορεί να προσφέρει βιώσιμες λύσεις (Urska Jen) και η μεσογειακή διατροφή δείχνει το δρόμο της ανθεκτικότητας (Ε. Δανάλη).
Την κεντρική ομιλία έδωσε ο Δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, ενώ το Forum ολοκληρώθηκε με την επίσημη έναρξη του HeatLab, ενός νέου πεδίου σύνδεσης, πειραματισμού και συνεργασίας για την κλιματική προετοιμασία, με αφετηρία την Αθήνα και φιλοδοξία όσα δοκιμαστούν εδώ να μπορούν να εμπνεύσουν και να προσαρμοστούν και σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις.
Με κεντρικό θέμα “From Extreme Heat to Systemic Risk: Preparedness. Collaboration. Resilience”, το Forum άνοιξε τη συζήτηση πέρα από την αντιμετώπιση της ακραίας ζέστης ως ενός μεμονωμένου ακραίου φαινομένου. Η υγεία, η παραγωγή τροφίμων, οι πόλεις, η κοινωνική συνοχή και η οικονομία αποτελούν διαφορετικές πλευρές μιας κοινής πρόκλησης: πώς χτίζουμε μεγαλύτερη ανθεκτικότητα πριν χρειαστεί να διαχειριστούμε τις συνέπειες μιας κρίσης.
Η συζήτηση ξεκίνησε από τον κλιματικό κίνδυνο και από το πώς η ακραία ζέστη αλληλεπιδρά με ξηρασίες, πυρκαγιές, πλημμύρες και άλλες αλυσιδωτές επιπτώσεις. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η επιστημονική γνώση, η παρακολούθηση των φαινομένων και τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης ως εργαλεία καλύτερης προετοιμασίας για θεσμούς, πόλεις και πολίτες.
Η ίδια πρόκληση εξετάστηκε στη συνέχεια μέσα από την επισιτιστική ασφάλεια: πώς η κλιματική αβεβαιότητα επηρεάζει τη γεωργία και την παραγωγή τροφίμων και πώς το climate foresight μπορεί να στηρίξει καλύτερες αποφάσεις για την παραγωγή, τις επενδύσεις και τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Στην κοινωνική και ανθρώπινη διάσταση, το ερώτημα μεταφέρθηκε από την ενημέρωση στη δράση. Πώς ενισχύονται η εμπιστοσύνη και η συλλογική ικανότητα; Πώς μπορούν οι κοινότητες να συμμετέχουν ενεργά στην προετοιμασία; Και πώς οι τοπικές πρωτοβουλίες, οι νέες αφηγήσεις και ο πειραματισμός μπορούν να συνδεθούν με πιο μακροπρόθεσμες πολιτικές προσαρμογής;
Η συζήτηση έκλεισε τον κύκλο της με τη χρηματοδότηση της ανθεκτικότητας και ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορούν δημόσιοι, ιδιωτικοί και κοινωφελείς πόροι να επενδύονται περισσότερο στην πρόληψη και την προετοιμασία, πριν από την καταστροφή, και όχι μόνο στην αποκατάσταση μετά από αυτήν.
HeatLab: από τη συζήτηση στη συνεργασία γύρω από την ανθεκτικότητα
Η ημέρα ολοκληρώθηκε με την επίσημη έναρξη του HeatLab, που δημιουργείται στην Αθήνα ως ένα ανοιχτό πεδίο όπου κοινότητες, ερευνητές, δημόσιοι φορείς, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, επιχειρήσεις, επενδυτές και άλλοι φορείς μπορούν να συνδέονται, να ανταλλάσσουν γνώση, να πειραματίζονται και να αναπτύσσουν νέες συνεργασίες και πρακτικές λύσεις γύρω από την προετοιμασία για την ακραία ζέστη και άλλους κλιματικούς κινδύνους.
Από το φθινόπωρο του 2026, το HeatLab θα αναπτυχθεί σταδιακά γύρω από τέσσερις συμπληρωματικές λειτουργίες:
- την υποστήριξη νέων κοινοτικών ιδεών και πιλοτικών δράσεων (Incubator),
- την εξέλιξη πρωτοβουλιών με δυνατότητα μεγαλύτερης εφαρμογής (Accelerator),
- τη δημιουργία νέων διατομεακών συνεργασιών (Catalyst) και
- την ενίσχυση της ανθρώπινης ανθεκτικότητας, με έμφαση στις ψυχολογικές και κοινωνικές διαστάσεις της κλιματικής προετοιμασίας (Space for Human Resilience).
Η Αθήνα αποτελεί το πρώτο πεδίο εφαρμογής και πειραματισμού. Η φιλοδοξία του HeatLab είναι να δοκιμάσει στην πράξη νέους τρόπους συμμετοχής και συνεργασίας, να συγκεντρώσει τη γνώση από όσα λειτουργούν και να δημιουργήσει προσεγγίσεις που θα μπορούν στη συνέχεια να προσαρμοστούν στις ανάγκες άλλων πόλεων και ευρωπαϊκών κοινοτήτων. Σε βάθος χρόνου, στόχος είναι η ανάπτυξη ενός ευρύτερου ευρωπαϊκού δικτύου γύρω από την ανθεκτικότητα στη ζέστη, την κλιματική προετοιμασία και τη συλλογική δράση.
Να σημειωθεί ότι το Heat & Climate Extremes Forum φιλοξενήθηκε από τη Mindworks Lab, σε συνεργασία με το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών (ΕΑΑ) και τη REOS Partners, με την υποστήριξη του European Climate Foundation (ECF).
