Η αγελάδα κηρύσσεται αθώα
Η επίσημη στρατηγική της για την κτηνοτροφία, που παρουσιάστηκε στο Στρασβούργο, βασίζεται στο λεξιλόγιο της πολιτικής «ασφάλειας». Τα κοπάδια στηρίζουν την «στρατηγική αυτονομία». Τα ζώα που βόσκουν προστατεύουν από την εγκατάλειψη γης στην ανατολική πλευρά. Η παραγωγή τροφίμων είναι «ετοιμότητα». Ένας τομέας που ευθύνεται για περίπου τα δύο τρίτα των εκπομπών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων της ΕΕ και που χρησιμοποιεί το ένα τρίτο της γης της δεν αποτελεί πλέον πρόβλημα διαχείρισης, αλλά πλεονέκτημα προς υπεράσπιση. «Η κτηνοτροφία δεν αφορά μόνο τη γεωργία», δήλωσε στους δημοσιογράφους ο Raffaele Fitto, εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Επιτροπής για τη συνοχή και τις μεταρρυθμίσεις. «Πρόκειται για ανταγωνιστικότητα, αφορά την επισιτιστική ασφάλεια... και αφορά το μέλλον της Ευρώπης».
Ένας υπουργός μετράει τα άστρα
Άφησε τα «εργοτάξια» και έπιασε τα μυστήρια του σύμπαντος ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Μαργαρίτης Σχοινάς μιλώντας για ιστορική «συναστρία» εξελίξεων που μπορεί να αλλάξει τον πρωτογενή τομέα. Σωστό τον βρίσκω, καθώς ζούμε ιστορικές στιγμές, με την ΑΑΔΕ στον Τοξότη να ψάχνει τους στόχους, τον Κακαβά να βρυχάται στον Λέοντα, τον Χατζηδάκη με τη Ζέρβα στους Διδύμους και τα UFO του πρώην ΟΠΕΚΕΠΕ στη μαύρη τρύπα.
Ελιές στο φεγγάρι
Φυσικά ο υπουργός διευκρίνησε πως δεν μιλάει με την αστρολογική έννοια της λέξης, αλλά με την ιστορική και την πολιτική της έννοια, αλλά έναν συνειρμό μας επιτρέπεται να κάνουμε. Πριν τα αναφέρει αυτά ο κ. Σχοινάς στη Διακομματική για τον Πρωτογενή Τομέα είχα ξεχάσει πάντως ότι υπάρχει αυτή η Επιτροπή. Όμως, όπως ξέρουν όλοι στο διάστημα ο ήχος δεν ταξιδεύει γι' αυτό και δεν... βγαίνει και τίποτα προς τα έξω από εκεί που μαζεύονται από τον Φεβρουάριο, τα λένε και τα συμφωνούνε (;). Ακόμα πάντως περιμένουμε το πόρισμα για το πώς θα εκτοξεύσουμε τη γεωργία στο φεγγάρι. Έχω πάντως την αίσθηση ότι ο Γιάννης Οικονόμου που προεδρεύει έχει μάθει πολλά και προσπαθεί να τα μεταλαμπαδεύσει. Τον είδα και τότε που είχανε την κουβέντα για τη νέα ΚΑΠ, είχε πει κάποια πετυχημένα. Να δείτε που αν υπάρξει συνδεδεμένη στην ελιά από τη νέα προγραμματική περίοδο, Φθιώτης θα έχει βάλει το χέρι του.
Θέλουν lower οι Βρυξέλλες
Πάντως να παραδεχτώ πως χρησιμοποιεί όμορφα τον λόγο ο κ. Σχοινάς, προσπαθώντας να επισημάνει ότι αυτό το πλάνο που οραματίζεται για τον πρωτογενή τομέα ξεπερνά κόμματα, συνιστώσες, κολεγιές και καμαρίλες, έχοντας δεκαετή ορίζοντα, δηλαδή έως το 2035. Άλλωστε στους διαδρόμους των Βρυξελλών τους αρέσει να ακούνε για «εθνικό consensus» όπως την είπε την εθνική συναίνεση, ενώ όπου σταθεί μας υπενθυμίζει ότι… κοιτάχτε εμείς θα έχουμε την προεδρία τον επόμενο Ιούλιο, μην στείλετε κανέναν τραχανοπλαγιά και γίνουμε ρεζίλι.
Οι τρεις χρόνοι του Φερνάν Μπροντέλ
Πιο πολύ απ’ όλα μου άρεσε πάντως η αναφορά του στον Γάλλο ιστορικό Φερνάν Μπροντέλ, ο οποίος, όπως μας ενημερώνει ο υπουργός, πίστευε ότι η ιστορία δεν εξελίσσεται με έναν ρυθμό, αλλά σε τρεις διαφορετικές χρονικές πραγματικότητες. Η πρώτη είναι ο σύντομος χρόνος, δηλαδή ο χρόνος της καθημερινότητας. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται, οι κρίσεις που ξεσπούν (σ.σ. βλέπε ΟΠΕΚΕΠΕ, ευλογιά των μηρυκαστικών κ.α.), οι ειδήσεις που κυριαρχούν για λίγες ημέρες και ύστερα δίνουν τη θέση τους στις επόμενες.
Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος χρόνος. Ο χρόνος της συγκυρίας. Εκεί όπου οικονομικές εξελίξεις, πολιτικές αποφάσεις (σ.σ. βλέπε νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική), διεθνείς μεταβολές και κοινωνικές ανάγκες αρχίζουν να αλληλεπιδρούν. Είναι ο χρόνος μέσα στον οποίο οι κυβερνήσεις καλούνται να διαβάσουν σωστά τα σημάδια των καιρών. Να αντιληφθούν προς τα πού κινείται ο κόσμος και να τοποθετήσουν τη χώρα τους στην κατάλληλη θέση πριν χαθεί η ευκαιρία.
Και υπάρχει, τέλος, ο μακρύς χρόνος. Ο πιο απαιτητικός από όλους. Είναι ο χρόνος που αλλάζει τις δομές μιας οικονομίας, τον τρόπο που παράγει ένας τόπος, τις συνήθειες μιας κοινωνίας και τελικά την ίδια την ιστορική της διαδρομή.
Από το μηδέν στο άπειρο
Παραφράζοντας λίγο με τη σειρά μου τον τίτλο του βιβλίου του Άρθουρ Καϊσλερ, Το μηδέν και το άπειρο, θα πρέπει να πω ότι κατανόησα απολύτως το συσχετισμό Σχοινά για τον πρώτο, το σύντομο χρόνο, κάτι πήρα μυρουδιά και από τους παραλληλισμούς του για τον δεύτερο χρόνο, της συγκυρίας, δεν κατάλαβα όμως τίποτα από την προσπάθειά του να ερμηνεύσει τον τρίτο χρόνο, τον μακρύ και τον απαιτητικό, όπως τον περιέγραψε ο υπουργός. Γι’ αυτόν και μόνο το λόγο, παραθέτω ολόκληρη την αναφορά του επ’ αυτού και ζητώ τη βοήθειά σας.
Η κατά Σχοινά συναστρία
Και έτσι φτάνουμε, στον τρίτο χρόνο του Μπροντέλ. Στον μακρό χρόνο. Εκεί όπου δεν κρίνονται οι κυβερνήσεις από τις αποφάσεις της ημέρας, αλλά από το αποτύπωμα που αφήνουν στις επόμενες γενιές.
Η ιστορία μάς διδάσκει ότι οι μεγάλες αλλαγές δεν γεννιούνται ποτέ τυχαία. Προηγείται πάντοτε μια σπάνια σύμπτωση εξελίξεων. Μια περίοδος κατά την οποία οικονομικές, κοινωνικές, τεχνολογικές και γεωπολιτικές μεταβολές ευθυγραμμίζονται και δημιουργούν τις προϋποθέσεις για να αλλάξει μια χώρα πορεία.
Αυτό εγώ το ονομάζω συναστρία. Όχι με την αστρολογική έννοια της λέξης, αλλά με την ιστορική και την πολιτική της έννοια.
Τη σπάνια στιγμή κατά την οποία πολλές διαφορετικές εξελίξεις συναντώνται την ίδια χρονική περίοδο και δημιουργούν ένα παράθυρο ευκαιρίας που δύσκολα επαναλαμβάνεται.
Από τον Ρούζβελτ έως τον Μπαλτατζή
Πιστεύω ότι η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια τέτοια συναστρία στον πρωτογενή τομέα, μετά τις περιπέτειες του παρελθόντος. Αποκαθιστούμε, ύστερα από πολλά χρόνια, την αξιοπιστία του συστήματος των αγροτικών ενισχύσεων. Η σχέση εμπιστοσύνης της χώρας με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς αποκαθίσταται σταδιακά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανοίγει τη σημαντικότερη διαπραγμάτευση των τελευταίων ετών για τη νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική. Το κόστος παραγωγής αρχίζει να αποκλιμακώνεται μέσα από συντονισμένες ευρωπαϊκές και εθνικές παρεμβάσεις.
Καθεμία από αυτές τις εξελίξεις, από μόνη της, είναι σημαντική. Όλες μαζί, όμως, συνθέτουν μια ιστορική συγκυρία.
Από το New Deal του Ρούσβελτ, μέχρι τις μεταρρυθμίσεις του Μπαλτατζή, η ιστορία διδάσκει ότι οι μεγάλες μεταρρυθμίσεις δεν γεννιούνται όταν όλα λειτουργούν ιδανικά. Γεννιούνται όταν μια πολιτική ηγεσία αναγνωρίζει ότι η ιστορία της προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία και αποφασίζει να μην την αφήσει να χαθεί.
Πιστεύω βαθιά ότι αυτή είναι η δική μας στιγμή. Η Ελλάδα χρειάζεται τώρα ένα νέο εθνικό συμβόλαιο με την ελληνική παραγωγή.
Ένα σχέδιο που θα κοιτάζει προς το 2035 και όχι προς τις επόμενες εκλογές. Ένα σχέδιο που θα συνδέει τις ευρωπαϊκές πολιτικές με τις εθνικές προτεραιότητες. Που θα επενδύει στο νερό, στις υποδομές, στη γνώση, στην καινοτομία, στους νέους αγρότες, στη μεταποίηση, στις εξαγωγές και κυρίως στην παραγωγή μεγαλύτερης υπεραξίας.
Και αν αξιοποιήσουμε αυτή τη συναστρία όπως της αξίζει, τότε είμαι βέβαιος ότι όταν κάποιος κοιτάξει πίσω, το 2035, δεν θα θυμάται απλώς ότι αυτή ήταν μια περίοδος καλών πληρωμών ή επιτυχημένων διαπραγματεύσεων.
Θα θυμάται ότι ήταν η δεκαετία κατά την οποία η Ελλάδα αποφάσισε να επενδύσει ξανά στην παραγωγή της και να ξανακάνει τον πρωτογενή τομέα έναν από τους μεγάλους πυλώνες της εθνικής της ανάπτυξης.
Μήπως είναι καιρός να ονειρευτούμε;
Παρά τις όποιες αδυναμίες μου να κατανοήσω στην ολότητά τους τα μεγάλα οράματα του Έλληνα υπουργού Γεωργίας, οφείλω να ομολογήσω ότι προτιμώ (σε σχέση με οποιονδήποτε άλλον εξ όσων γνωρίσαμε τα τελευταία χρόνια), έναν υπουργό που επικαλείται εύστοχα την ιστορία και τους ιστορικούς, διαβάζει προσεκτικά το περιβάλλον και τα μηνύματα των καιρών και καταβάλει επίμονη προσπάθεια να μεταλαμπαδεύσει τον οραματισμό του σε μια κοινωνία, όπως είναι των αγροτών σήμερα, η οποία δείχνει να έχει χάσει την έμπνευσή της και εξαντλείται… στο πότε θα πληρωθούμε!
