Οι ωκεανοί και οι θάλασσες είναι ζωτικής σημασίας για τον άνθρωπο και αποτελούν σημαντικό οικονομικό πόρο της ΕΕ. Ωστόσο, το θαλάσσιο περιβάλλον της Ευρώπης εμφανίζει σημάδια πίεσης, από μεταβολές στη σύνθεση των θαλάσσιων ειδών και οικοτόπων μέχρι αλλαγές στα συνολικά φυσικά και χημικά χαρακτηριστικά των θαλασσών. Το ΕΕΣ εξέτασε τη σχετική νομοθεσία και με έκθεση ελέγχου που θα δημοσιεύσει προς το τέλος του έτους θα ενημερώσει κατά πόσον οι θαλάσσιες περιοχές της ΕΕ προστατεύονται αποτελεσματικά.
Η ΕΕ μετρά τέσσερις θαλάσσιες περιοχές: τον Βορειοανατολικό Ατλαντικό (με τέσσερις υποπεριοχές), τη Μεσόγειο Θάλασσα (με τέσσερις υποπεριοχές), τη Βαλτική Θάλασσα και τον Εύξεινο Πόντο.
Οι θαλάσσιες περιοχές της ΕΕ φιλοξενούν πλούτο οικοτόπων και ειδών και η σημασία τους για την ΕΕ είναι μεγάλη από οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική άποψη. Σύμφωνα με την έκθεση του 2025 για τη γαλάζια οικονομία στην ΕΕ, ο τομέας της θάλασσας μπορεί να αποφέρει ακαθάριστη προστιθέμενη αξία εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ. Εκατομμύρια Ευρωπαίοι απασχολούνται στο πλαίσιο της «γαλάζιας οικονομίας» και μεγάλο μέρος του πληθυσμού της ΕΕ απολαμβάνει κάθε είδους θαλάσσιες ψυχαγωγικές δραστηριότητες. Κρίσιμη είναι εξάλλου η συμβολή των ωκεανών και των θαλασσών στον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής, δεδομένου ότι απορροφούν περίπου το 90 % της πλεονάζουσας θερμότητας που παγιδεύεται από τα αέρια του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα και περίπου το 25 % του συνόλου των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, συνεισφέροντας έτσι στη μείωση των θερμοκρασιών.
Ωστόσο, ως αποτέλεσμα εξωτερικών παραγόντων, όπως η ρύπανση, η μη βιώσιμη και η παράνομη αλιεία, η υπερεκμετάλλευση και η κλιματική αλλαγή, τα θαλάσσια οικοσυστήματα στην Ευρώπη υποβαθμίζονται, ενώ η πλειονότητα των ομάδων θαλάσσιων ειδών που συναντώνται στις θάλασσές της είναι σε μάλλον κακή κατάσταση.
Η ΕΕ έχει θεσπίσει διάφορες πολιτικές για την προστασία των θαλασσών της και έχει διαθέσει περίπου μισό δισεκατομμύριο ευρώ για συναφείς δράσεις. Για παράδειγμα, ευθυγραμμιζόμενη με τις τιμές-στόχο των Ηνωμένων Εθνών, έθεσε ως στόχο τη διατήρηση και την αποτελεσματική διαχείριση τουλάχιστον του 30 % των θαλάσσιων περιοχών έως το 2030. Το βασικό εργαλείο για την επίτευξη του στόχου αυτού είναι ο προσδιορισμός προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών (ΠΘΠ), με τις οποίες επιδιώκεται η διατήρηση της θαλάσσιας ζωής, των οικοτόπων και των οικοσυστημάτων μέσω της μείωσης των ζημιογόνων ανθρώπινων δραστηριοτήτων.
Κατά την τελευταία δεκαετία, η συνολική κάλυψη των θαλασσών της ΕΕ από ΠΘΠ αυξήθηκε σταδιακά, από 5,9 % το 2012 σε 13,7 % το 2025, αλλά απέχει παρασάγγας από την τιμή-στόχο του 30% για το 2030. Επιπλέον, παρατηρούνται μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την κάλυψη και το μέγεθος των ΠΘΠ. Σημαντικές είναι και οι διαφορές ως προς το επίπεδο «προστασίας» που παρέχουν οι ΠΘΠ, το οποίο κυμαίνεται από αυστηρά προστατευόμενες ζώνες όπου η αλιεία απαγορεύεται έως ελαφρώς προστατευόμενες περιοχές με ελάχιστους περιορισμούς.
Λαμβάνοντας υπόψη όλους αυτούς τους παράγοντες, οι ελέγκτριες και οι ελεγκτές μας κατέβαλαν σημαντικές προσπάθειες για να σας δώσουν μια ακριβή εικόνα της τρέχουσας κατάστασης όσον αφορά την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος της ΕΕ. Εξέτασαν κατά πόσον, μεταξύ του 2021 και του 2025, οι πολιτικές και τα μέτρα της ΕΕ και των κρατών μελών για τις προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές είχαν σχεδιαστεί σωστά και έτυχαν αποτελεσματικής διαχείρισης. Το ΕΕΣ πραγματοποίησε επισκέψεις ελέγχου στη Σουηδία, τη Γαλλία και την Ιρλανδία.
Το κλιμάκιο ελέγχου δεν εστίασε μόνο στην περιβαλλοντική πτυχή, καθώς οι ΠΘΠ έχουν επίσης σημαντικό κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο στις παράκτιες κοινότητες. Μεταξύ άλλων, με τον έλεγχό μας επιχειρήσαμε να απαντήσουμε στα εξής ερωτήματα: αν ελήφθησαν υπόψη οι παράκτιες κοινότητες κατά τον προσδιορισμό των προστατευόμενων περιοχών, αν πραγματοποιήθηκε διαβούλευση κατά τον δέοντα τρόπο με τους διάφορους συμφεροντούχους και αν εντοπίστηκαν νέες οικονομικές ευκαιρίες (ώστε τα μέτρα να είναι βιώσιμα τόσο από περιβαλλοντική όσο και από κοινωνική άποψη).
Οι παρατηρήσεις του ΕΕΣ θα ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο των εν εξελίξει διεργασιών σχετικά με τον τρόπο αναθεώρησης και βελτίωσης της στρατηγικής προσέγγισης όσον αφορά τις θάλασσες της ΕΕ. Πέρυσι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξήγγειλε το ευρωπαϊκό σύμφωνο για τους ωκεανούς, με το οποίο προτείνει ένα ενισχυμένο πλαίσιο διακυβέρνησης, μια ολοκληρωμένη προσέγγιση για την υγεία των θαλασσών και χρηματοδοτική στήριξη για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας των παράκτιων κοινοτήτων, οι οποίες αποτελούν την κινητήρια δύναμη για μια βιώσιμη και ανταγωνιστική γαλάζια οικονομία.
Η έκθεση ελέγχου μας σχετικά με τις προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές στην ΕΕ θα δημοσιευθεί κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2026.
