Η 10η Έκθεση για την Κατάσταση των Ωκεανών του προγράμματος «Κοπέρνικος», η οποία δημοσιεύθηκε την Τετάρτη 30 Οκτωβρίου, βασίζεται σε περισσότερα από 40 χρόνια δεδομένων από δορυφόρους και αισθητήρες. Στην εκπόνησή της συμμετείχαν περισσότεροι από 100 επιστήμονες από διάφορες χώρες, καταγράφοντας τις σημαντικότερες μεταβολές που έχουν σημειωθεί στους ωκεανούς.
Σύμφωνα με την έκθεση, η άνοδος της θερμοκρασίας των υδάτων, η αύξηση της στάθμης της θάλασσας και η υποβάθμιση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων αποτελούν αλληλένδετες εξελίξεις, οι οποίες αποτυπώνουν τις μακροπρόθεσμες αλλαγές που συντελούνται στους ωκεανούς.
Όπως δήλωσε ο Πιερ Μπαουρέλ, γενικός διευθυντής της Mercator Ocean International, η οποία συνέταξε την έκθεση, οι ωκεανοί μεταβάλλονται διαρκώς. Η αύξηση της θερμοκρασίας και της στάθμης της θάλασσας, σε συνδυασμό με την υποβάθμιση των οικοσυστημάτων, αποτελούν βασικές ενδείξεις αυτής της αλλαγής.
Η θερμοκρασία των ωκεανών αυξάνεται
Οι ωκεανοί απορροφούν περίπου το 90% της επιπλέον θερμότητας που προκαλείται από την καύση ορυκτών καυσίμων. Σύμφωνα με την έκθεση, ο ρυθμός θέρμανσής τους έχει διπλασιαστεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες.
Οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας έφτασαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα το 2023, το 2024 και εκ νέου το 2026. Παράλληλα, το 2025 καταγράφηκε νέο ρεκόρ στην απορρόφηση θερμότητας από τους ωκεανούς, για ένατη διαδοχική χρονιά.
Η συσσώρευση θερμότητας συνδέεται με την εμφάνιση θαλάσσιων κυμάτων καύσωνα, την ενίσχυση ισχυρών καταιγίδων, τις επιπτώσεις στη θαλάσσια ζωή και την άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Από το 1999, η μέση παγκόσμια στάθμη της θάλασσας αυξάνεται κατά περίπου 3,8 χιλιοστά τον χρόνο, ενώ συνολικά η άνοδος προσεγγίζει τις τέσσερις ίντσες. Οι ρυθμοί ανόδου έχουν επιταχυνθεί από το 2012, επηρεάζοντας ιδιαίτερα τις παράκτιες περιοχές, όπου κατοικούν εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι.
Την ίδια στιγμή, οι ωκεανοί έχουν γίνει περίπου 17% πιο όξινοι από το 1985, καθώς απορροφούν μεγαλύτερες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα. Η οξίνιση των ωκεανών αποτελεί σημαντική απειλή για τα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Πίεση σε Μεσόγειο και Μαύρη Θάλασσα
Ιδιαίτερα έντονες είναι οι μεταβολές στις ευρωπαϊκές θάλασσες, οι οποίες, σύμφωνα με την έκθεση, βρίσκονται υπό σημαντική πίεση.
Η Μεσόγειος και η Μαύρη Θάλασσα κατέγραψαν το 2024 ρεκόρ σε θαλάσσιους καύσωνες. Ορισμένα από τα επεισόδια διήρκεσαν περισσότερες από 30 ημέρες, με τις θερμοκρασίες του νερού να ξεπερνούν κατά περισσότερο από 4,6 βαθμούς Κελσίου τον μέσο όρο.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα φαινόμενα αυτά δεν αποτελούν μεμονωμένα επεισόδια, αλλά εκδηλώνονται σε ένα περιβάλλον σταθερής θέρμανσης των ωκεανών. Ως αποτέλεσμα, μεταβάλλονται οι συνθήκες στις οποίες αναπτύσσονται και λειτουργούν τα θαλάσσια οικοσυστήματα.
Οι μεγαλύτερες αλλαγές στην Αρκτική
Σημαντικές μεταβολές καταγράφονται και στην Αρκτική, η οποία θερμαίνεται με ιδιαίτερα γρήγορους ρυθμούς. Οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια της θάλασσας έχουν αυξηθεί κατά περίπου 4,2 βαθμούς Κελσίου τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες.
Παράλληλα, η μέση μηνιαία έκταση του θαλάσσιου πάγου μειώθηκε κατά περίπου 190.000 τετραγωνικά μίλια ανά δεκαετία από το 1979 έως το 2025. Η απώλεια αυτή αντιστοιχεί περίπου στην έκταση της Ισπανίας κάθε δέκα χρόνια.
Στην Ανταρκτική, το ιστορικά χαμηλό επίπεδο του θαλάσσιου πάγου το 2022 συνέπεσε με την πρώτη καταγεγραμμένη μαζική αποτυχία αναπαραγωγής αυτοκρατορικών πιγκουίνων. Σύμφωνα με την έκθεση, η εξέλιξη αυτή αποτελεί ένδειξη των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στους βιότοπους ειδών που εξαρτώνται από τον πάγο.
Μεγάλες επιπτώσεις για τα νησιωτικά κράτη
Ιδιαίτερα εκτεθειμένα στις μεταβολές των ωκεανών είναι τα μικρά αναπτυσσόμενα νησιωτικά κράτη. Οι περιοχές αυτές αντιμετωπίζουν την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, ισχυρότερους κυκλώνες και καταιγίδες, καθώς και σημαντικές απώλειες στους κοραλλιογενείς υφάλους.
Η έκθεση επισημαίνει ότι, για τα νησιωτικά κράτη, οι αλλαγές στους ωκεανούς συνδέονται άμεσα με ζητήματα οικονομίας, ανάπτυξης και ασφάλειας. Παράλληλα, αποτελούν ένδειξη των προκλήσεων που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν και άλλες παράκτιες περιοχές στο μέλλον.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν, τέλος, την ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση των ωκεανών, ώστε οι κυβερνήσεις και οι τοπικές κοινωνίες να διαθέτουν τα απαραίτητα δεδομένα για να προετοιμαστούν απέναντι στις αλλαγές που ήδη καταγράφονται.
