Οι «ζώνες καλλιέργειας» είναι µια µέθοδος οργάνωσης της αγροτικής παραγωγής που βασίζεται στη διαίρεση του χώρου σε επιµέρους περιοχές µε συγκεκριµένα χαρακτηριστικά και χρήσεις. Κι αυτό γιατί, δεν είναι όλες οι εκτάσεις κατάλληλες για όλες τις καλλιέργειες. Το ζητούµενο είναι, κάθε περιοχή, να αξιοποιείται µε βάση το κλίµα, το έδαφος και τους φυσικούς πόρους, λαµβανοµένων υπόψη βέβαια, και των αντίστοιχων κοινωνικοοικονοµικών παραγόντων. Με ένα µοντέλο αυτής της µορφής, η αγροτική παραγωγή γίνεται πιο αποδοτική και η όλη διαδικασία παραµένει βιώσιµη.
Στην πράξη, οι ζώνες καλλιέργειας λειτουργούν µέσω χωροταξικού σχεδιασµού. Οι αρµόδιες αρχές ή διεθνείς οργανισµοί συλλέγουν δεδοµένα (π.χ. θερµοκρασία, βροχοπτώσεις, τύπος εδάφους, υδατικοί πόροι, κίνδυνοι από φυσικά φαινόµενα) και καθορίζουν ποιες καλλιέργειες είναι καταλληλότερες σε κάθε περιοχή. Στη συνέχεια, αυτές οι ζώνες µπορούν να συνδεθούν µε ανάλογες πολιτικές: επιδοτήσεις, άδειες εγκατάστασης, περιορισµούς χρήσεων γης ή κατευθύνσεις προς τους παραγωγούς.
Ένας σχεδιασµός αυτής της µορφής δεν µένει µόνο στην υπόδειξη των κατάλληλων επιλογών καλλιέργειας. ∆ηµιουργεί συνεκτικούς δεσµούς µεταξύ των παραγωγών, διευκολύνει την εκπαίδευση στο ειδικότερο αντικείµενο, δίνει αφορµές για στενότερη συνεργασία µεταξύ των υποστηρικτών της ίδιας καλλιέργειας – εκτροφής, καλλιεργεί την κοινή κουλτούρα µεταξύ των κατοίκων της αντίστοιχης περιοχής, κάνει πιο εύκολη τη δουλειά της δηµόσιας διοίκησης σε τοπικό επίπεδο και εθνικό επίπεδο.
Σε διεθνές επίπεδο, ένα χαρακτηριστικό παράδειγµα είναι οι αγρο-οικολογικές ζώνες (Agro-Ecological Zones), όπως το σύστηµα GAEZ που αναπτύχθηκε από τον FAO. Αυτό το µοντέλο χαρτογραφεί τη γη παγκοσµίως και αξιολογεί την καταλληλότητα για διάφορες καλλιέργειες µε βάση το παρελθόν, το παρόν και τις προβλέψεις για το κλίµα. Με αυτόν τον τρόπο, οι κυβερνήσεις µπορούν να σχεδιάζουν πολιτικές αγροτικής ανάπτυξης και να προβλέπουν την παραγωγικότητα.
Οι ζώνες καλλιέργειας δεν περιορίζονται µόνο στη γενική χωροθέτηση. Υπάρχουν και πιο εξειδικευµένες µορφές. Για παράδειγµα, στη βιολογική γεωργία χρησιµοποιούνται «ζώνες προστασίας» (buffer zones), δηλαδή ενδιάµεσες εκτάσεις που χωρίζουν βιολογικές από συµβατικές καλλιέργειες, ώστε να αποφεύγεται η επιµόλυνση από φυτοφάρµακα.
Η λειτουργία αυτών των συστηµάτων βασίζεται σε τρία βασικά επίπεδα. Πρώτον, στην επιστηµονική ανάλυση (γεωπονία, κλιµατολογία, οικολογία). ∆εύτερον, στη διοικητική εφαρµογή (νοµοθεσία, χωροταξικά σχέδια, επιδοτήσεις). Και τρίτον, στη συµµετοχή των παραγωγών, οι οποίοι προσαρµόζουν τις καλλιέργειές τους σύµφωνα µε τις ζώνες αυτές. Όταν το σύστηµα λειτουργεί σωστά, µειώνονται οι απώλειες, αυξάνεται η παραγωγικότητα και περιορίζονται οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
