Ως πρόσθετη βραχυπρόθεσμη ανακούφιση, η Επιτροπή θα παρουσιάσει ένα στοχευμένο νομοθετικό πακέτο που θα επιτρέπει στα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν πλήρως τη στήριξη που είναι διαθέσιμη στο πλαίσιο των τρεχόντων Στρατηγικών Σχεδίων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Αυτό θα περιλαμβάνει ένα νέο καθεστώς ρευστότητας για τη διευκόλυνση της ταμειακής ροής, μεγαλύτερη ευελιξία στις προκαταβολές και ισχυρότερα κίνητρα για πιο αποδοτικές γεωργικές πρακτικές που μειώνουν και βελτιστοποιούν τη χρήση λιπασμάτων, προωθούν τη μετάβαση σε βιολογικά λιπάσματα και επενδύουν, όπου χρειάζεται, στην ανθεκτικότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων.
Δείτε εδώ αναλυτικά το σχέδιο
Αναλυτικά η ανακοίνωση της Κομισιόν για το σχέδιο δράσης για τα λιπάσματα
Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα: μια πρωτοβουλία για τη στήριξη των αγροτών που αντιμετωπίζουν αυξανόμενο κόστος και έλλειψη λιπασμάτων, την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής και τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τις εισαγωγές. Το Σχέδιο θα συμβάλει άμεσα στη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας και στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει υψηλούς κλιματικούς και περιβαλλοντικούς στόχους.
Οι πρόσφατες διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και η αστάθεια των τιμών έχουν ασκήσει αυξανόμενη πίεση στους αγρότες σε όλη την Ευρώπη, αναδεικνύοντας την ευαλωτότητα της Ευρώπης σε εξωτερικά σοκ στον εφοδιασμό λιπασμάτων. Βασιζόμενο στην ανακοίνωση για τα Λιπάσματα που εγκρίθηκε το 2022, το σημερινό Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα συνδυάζει άμεσα μέτρα στήριξης που αποσκοπούν στην ενίσχυση της οικονομικής προσιτότητας και της ασφάλειας εφοδιασμού, με μακροπρόθεσμες δράσεις για την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής λιπασμάτων, τη βελτίωση της ανθεκτικότητας της εφοδιαστικής αλυσίδας και την επιτάχυνση της μετάβασης σε λιπάσματα βιολογικής βάσης, χαμηλών εκπομπών άνθρακα και κυκλικής οικονομίας.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε: «Με αυτό το Σχέδιο Δράσης επενδύουμε σε μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή βιομηχανία λιπασμάτων, στηρίζουμε τους Ευρωπαίους αγρότες και επιταχύνουμε την καινοτομία σε βιώσιμες, εγχώριες λύσεις. Η συνεχιζόμενη κρίση στα ορυκτά καύσιμα δείχνει ότι η κλιματική ηγεσία και η οικονομική ανθεκτικότητα είναι αλληλένδετες. Γι’ αυτό η Ευρώπη οικοδομεί ένα μέλλον βασισμένο στη βιωσιμότητα, την οικονομική προσιτότητα και τη βιομηχανική ισχύ.»
Στήριξη των αγροτών και βελτίωση της πρόσβασής τους στα λιπάσματα
Η Επιτροπή θα παράσχει στοχευμένη έκτακτη στήριξη στους Ευρωπαίους αγρότες που αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος λιπασμάτων μέσω υφιστάμενων εργαλείων της αγροτικής πολιτικής της ΕΕ. Η Επιτροπή θα προτείνει την κινητοποίηση του προϋπολογισμού της ΕΕ για την ενίσχυση του γεωργικού αποθεματικού με σημαντικό ποσό. Αυτό το χρηματοδοτικό πακέτο θα παρουσιαστεί πριν το καλοκαίρι, ώστε να προσφέρει άμεση ρευστότητα στους αγρότες πριν τον επόμενο κύκλο παραγωγής και να συμβάλει στη διατήρηση της γεωργικής παραγωγής.
Ως πρόσθετη βραχυπρόθεσμη ανακούφιση, η Επιτροπή θα παρουσιάσει ένα στοχευμένο νομοθετικό πακέτο που θα επιτρέπει στα κράτη μέλη να αξιοποιήσουν πλήρως τη στήριξη που είναι διαθέσιμη στο πλαίσιο των τρεχόντων Στρατηγικών Σχεδίων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής. Αυτό θα περιλαμβάνει ένα νέο καθεστώς ρευστότητας για τη διευκόλυνση της ταμειακής ροής, μεγαλύτερη ευελιξία στις προκαταβολές και ισχυρότερα κίνητρα για πιο αποδοτικές γεωργικές πρακτικές που μειώνουν και βελτιστοποιούν τη χρήση λιπασμάτων, προωθούν τη μετάβαση σε βιολογικά λιπάσματα και επενδύουν, όπου χρειάζεται, στην ανθεκτικότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων.
Περαιτέρω δράσεις για τη στήριξη των αγροτών θα επικεντρωθούν στην καλύτερη διαχείριση θρεπτικών στοιχείων, στην υποστήριξη της ανάπτυξης και υιοθέτησης πρακτικών γεωργίας με αποδοτική χρήση θρεπτικών στοιχείων και σε μεγαλύτερη έμφαση στις Γεωργικές Συμβουλευτικές Υπηρεσίες στο πλαίσιο της ΚΑΠ.
Η Επιτροπή θα παρουσιάσει επίσης μέτρα για τη διευκόλυνση της χρήσης χωνευμάτων (digestates), με κατάλληλες περιβαλλοντικές δικλίδες ασφαλείας. Επιπλέον, μετά την επερχόμενη αξιολόγηση της Οδηγίας για τα Νιτρικά, η Επιτροπή θα αποσαφηνίσει ορισμένους κανόνες εφαρμογής, ώστε να ευθυγραμμιστούν καλύτερα με την πραγματικότητα του αγροτικού ημερολογίου στην πράξη.
Ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής, προώθηση της κυκλικής οικονομίας και απανθρακοποίηση
Η Επιτροπή θα λάβει μέτρα για τη στήριξη της εγχώριας βιομηχανίας λιπασμάτων, ώστε να αποτραπεί η αποβιομηχάνιση, να διασφαλιστούν σταθερές προμήθειες και να μειωθεί η εξάρτηση από εισαγωγές. Για την ενίσχυση της κυκλικότητας και τη μείωση των εκπομπών, θα ενθαρρυνθεί η χρήση ευρωπαϊκών εναλλακτικών λύσεων. Αυτές περιλαμβάνουν ευρύτερη χρήση οργανικών λιπασμάτων, λιπασμάτων βιολογικής βάσης και εναλλακτικών προϊόντων έναντι των παραδοσιακών ανόργανων λιπασμάτων. Άλλες κατευθύνσεις περιλαμβάνουν βιομάζα από άλγες, άλλα βελτιωτικά εδάφους, μικροβιακές λύσεις, βιοδιεγέρτες και ανάκτηση αζώτου και φωσφόρου από ιλύ λυμάτων.
Στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), και χωρίς να προδικάζεται το αποτέλεσμα, θα εξεταστούν επιλογές ώστε τυχόν πρόσθετη ευελιξία για τη βιομηχανία λιπασμάτων να συνοδεύεται από την ευθύνη απανθρακοποίησης της παραγωγής, καθώς και από την ενίσχυση της παραγωγής βιολογικών και κυκλικών λιπασμάτων, και τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας και οικονομικής προσιτότητας εγχώριων λιπασμάτων στην Ευρώπη. Αυτό θα διασφαλίσει την προσβασιμότητα και προσιτότητα των λιπασμάτων για τους αγρότες και θα ωφελήσει τελικά την εγχώρια βιομηχανία.
Η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης πώς να δοθούν τα κατάλληλα κίνητρα για τη γεωργία δέσμευσης άνθρακα και τις απορροφήσεις άνθρακα, συνδυάζοντας δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους (κράτη μέλη, ΚΑΠ, Ταμείο Ανταγωνιστικότητας της ΕΕ και έσοδα από το ETS).
Παράλληλα, η Επιτροπή θα μειώσει την περιττή γραφειοκρατία και τα εμπόδια της αγοράς και θα προτείνει νέα μέτρα για την ενίσχυση της ζήτησης βιώσιμων, εγχώριων λιπασμάτων. Αυτό θα βελτιώσει τη λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς, συμπεριλαμβανομένων των ανόργανων προϊόντων.
Για την περαιτέρω απλοποίηση των πρακτικών κυκλικής οικονομίας, η Επιτροπή θα αξιολογήσει μέτρα στο πλαίσιο της αξιολόγησης της Οδηγίας-Πλαισίου για τα Απόβλητα, ώστε να απλοποιηθεί η διαχείριση ζωικών και άλλων υποπροϊόντων.
Η Επιτροπή θα διασφαλίσει επίσης ότι ο τομέας των λιπασμάτων δεν θα υστερεί σε πρόσβαση σε χρηματοδότηση για πράσινη καινοτομία και εκσυγχρονισμό. Υφιστάμενα ταμεία, ιδίως τα ταμεία συνοχής, θα κινητοποιηθούν για τη στήριξη της παραγωγής βιοαερίου και βιομεθανίου, καθώς και επενδύσεων σε υποδομές λυμάτων που μπορούν να ενισχύσουν την αξιοποίηση ιλύος και την ανάκτηση θρεπτικών στοιχείων.
Ενίσχυση της διαφάνειας της αγοράς, της ετοιμότητας και του διαλόγου μεταξύ των ενδιαφερομένων
Μια εύρυθμη αγορά λιπασμάτων απαιτεί μεγαλύτερη διαφάνεια και οργανωμένο διάλογο μεταξύ υπευθύνων χάραξης πολιτικής και φορέων σε όλη την αλυσίδα αξίας. Η Επιτροπή θα ξεκινήσει μια εταιρική πρωτοβουλία της ΕΕ για την αλυσίδα αξίας των λιπασμάτων, φέρνοντας κοντά παραγωγούς λιπασμάτων, αγρότες και κράτη μέλη, ώστε να καθοριστεί μια κοινή πορεία για την αντιμετώπιση των προκλήσεων και τη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλειας σε προσιτές τιμές σε όλη την ΕΕ. Στο πλαίσιο αυτής της εταιρικής σχέσης, θα οργανωθεί τους επόμενους μήνες ένας πρώτος πολιτικός διάλογος με όλους τους εμπλεκόμενους για την ανάπτυξη λύσεων σχετικά με τον εφοδιασμό, την παραγωγή, την εμπορία και τη χρήση λιπασμάτων.
Επιπλέον, η Επιτροπή θα ενισχύσει την παρακολούθηση της αγοράς, τις δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης και θα προτείνει ένα αναλογικό πλαίσιο για τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας τακτικών και επικαιροποιημένων δεδομένων για τα λιπάσματα στην ΕΕ.
Στο πλαίσιο αυτό, θα εκπονηθεί έκθεση για το πώς το κόστος που σχετίζεται με τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) και το Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS) μετακυλίεται στις τιμές λιπασμάτων που πληρώνουν οι αγρότες και τελικά στις τιμές τροφίμων. Το Παρατηρητήριο Αγοράς Λιπασμάτων θα συνεχίσει να λειτουργεί ως κεντρική πλατφόρμα ανάλυσης αγοράς και θα ενισχυθεί με καλύτερη συλλογή δεδομένων για τη λειτουργία της αγοράς, τις τιμές και τα αποθέματα.
Για την ενίσχυση της ετοιμότητας, η Επιτροπή θα αξιολογήσει την αποθεματοποίηση και άλλες επιλογές για τη διασφάλιση βασικών λιπασμάτων και εισροών. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει εποχιακά ή ελάχιστα αποθέματα και, όπου ενδείκνυται, κοινές προμήθειες ή άλλα εργαλεία για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας σε εξωτερικά σοκ και τον περιορισμό της αστάθειας των τιμών.
Η ΕΕ θα συνεχίσει τη διεθνή συνεργασία και τη συνεργασία με υποψήφιες, γειτονικές και εταίρες χώρες παγκοσμίως, ώστε να διασφαλιστεί η διαφάνεια, να προωθηθεί η διαφοροποίηση της προσφοράς λιπασμάτων και εισροών και να διερευνηθούν επενδυτικές ευκαιρίες σε αυτές τις χώρες μέσω αμοιβαία επωφελών συνεργασιών.
Ιστορικό
Τα λιπάσματα είναι απαραίτητα για την αγροτική παραγωγικότητα, τη βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και την επισιτιστική ασφάλεια, και αντιπροσωπεύουν σημαντικό μέρος του κόστους παραγωγής για τους αγρότες. Γεωπολιτικοί κλυδωνισμοί και διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα έχουν οδηγήσει σε απότομη αύξηση των τιμών των λιπασμάτων, ασκώντας ολοένα και μεγαλύτερη πίεση στους αγρότες σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η άνοδος του κόστους των λιπασμάτων ενέχει τον κίνδυνο να αναγκάσει τους αγρότες να μειώσουν τις εφαρμοζόμενες ποσότητες ή να περιορίσουν τις καλλιεργούμενες εκτάσεις, απειλώντας τις αποδόσεις των καλλιεργειών, την παραγωγή τροφίμων και την ανθεκτικότητα του αγροδιατροφικού τομέα της ΕΕ.
Με την επόμενη περίοδο σποράς να πλησιάζει, οι αγρότες χρειάζονται αξιόπιστη πρόσβαση σε επαρκείς ποσότητες προσιτών λιπασμάτων. Ταυτόχρονα, η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει μια πιο ανθεκτική, ανταγωνιστική και κυκλική εγχώρια βιομηχανία λιπασμάτων, ώστε να μειώσει τις στρατηγικές εξαρτήσεις και να ανταποκρίνεται καλύτερα σε μελλοντικούς κλυδωνισμούς.
Ως μέρος της συνεχιζόμενης ανταπόκρισής της στην κατάσταση, η Επιτροπή έχει ήδη λάβει αρκετά μέτρα. Εισήχθη μια εξαίρεση από τους συνήθεις κανόνες υπολογισμού, ώστε να μειωθεί ο αντίκτυπος του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) στα λιπάσματα, καθιστώντας τα το μόνο αγαθό που επωφελείται από μια τέτοια εξαίρεση (χρήση προσαύξησης 1% αντί για 10%, με προοδευτική αύξηση έως 30% για όλους τους άλλους τομείς).
Τον Φεβρουάριο του 2026, η Επιτροπή πρότεινε επίσης προσωρινές δασμολογικές ποσοστώσεις αδασμολόγητης εισαγωγής για ορισμένα βασικά αζωτούχα λιπάσματα και εισροές για την παραγωγή τους (αμμωνία, ουρία). Τον Απρίλιο του 2026, η Επιτροπή υιοθέτησε ένα προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη τομέων που επηρεάζονται από την κρίση στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένης της γεωργίας. Τον ίδιο μήνα, η Επιτροπή συγκάλεσε επίσης έναν υψηλού επιπέδου διάλογο με ενδιαφερόμενους φορείς, με στόχο τη διαμόρφωση του Σχεδίου Δράσης για τα Λιπάσματα και τον εντοπισμό μέτρων για την ενίσχυση της βιωσιμότητας, της ανταγωνιστικότητας και της ανθεκτικότητας του συστήματος λιπασμάτων της ΕΕ.
