Tο πολυαναμενόμενο σχέδιο της Κομισιόν που ήρθε στις 19 Μαΐου ως απάντηση στη σοβαρή κρίση που αντιμετωπίζουν οι αγρότες λόγω της εκτόξευσης του κόστους αυτού του βασικού παραγωγικού μέσου, σύμφωνα με τα αγροτικά λόμπι της ΕΕ τελικά δεν περιλαμβάνει κανένα άμεσο μέτρο που να τους προσφέρει οικονομική ανακούφιση βραχυπρόθεσμα, ιδιαίτερα εν μέσω της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Δείτε εδώ αναλυτικά το σχέδιο
Την ίδια ώρα , το έκτακτο γεωργικό αποθεματικό της Επιτροπής παραμένει απροσδιόριστο ως προς το ποσό και τα κριτήρια επιλεξιμότητας. Το μόνο πλήρως λειτουργικό βραχυπρόθεσμο μέτρο — το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων που εγκρίθηκε στις 29 Απριλίου — ανήκει στα κράτη μέλη. Αυτό όμως σύμφωνα με τις Copa-Cogeca, δεν είναι αρκετό καθώς οι αγρότες πρέπει να γνωρίζουν σήμερα σε ποια υποστήριξη μπορούν να βασίζονται πριν από την επόμενη περίοδο σποράς.
Ξεφυλλίστε σε υψηλή ανάλυση την εβδομαδιαία Agrenda
Οι αγρότες «ανέμεναν τολμηρή δράση», δήλωσε η ευρωβουλευτής Βερόνικα Βρεσιόνοβα, επικεφαλής της επιτροπής γεωργίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. «Οι οδικοί χάρτες δεν πληρώνουν τους λογαριασμούς. Οι αγρότες χρειάζονται δράση, όχι προθέσεις».
Τα λόμπι των αγροτικών προϊόντων προωθούν την ίδια γραμμή. «Οι Ευρωπαίοι αγρότες δεν μπορούν να περιμένουν έναν ακόμη μακροπρόθεσμο οδικό χάρτη, ενώ το κόστος παραγωγής συνεχίζει να αυξάνεται και η ευρωπαϊκή δυναμικότητα λιπασμάτων εξαφανίζεται», δήλωσε ο Χοσέ Μαρία Καστίγια της ASAJA, της μεγαλύτερης οργάνωσης αγροτών της Ισπανίας. «Η τρέχουσα κρίση δεν αφορά μόνο τις τιμές, αλλά και τη στρατηγική αυτονομία, την επισιτιστική ασφάλεια και την επιβίωση της ευρωπαϊκής γεωργίας».
Η Επιτροπή αποτυγχάνει να προσφέρει άμεση ανακούφιση στους αγρότες λένε Copa-Cogeca
Η ανησυχία ήταν έντονη στο Στρασβούργο, όπου αγρότες από όλη την Ευρώπη είχαν συγκεντρωθεί εκ νέου για μια συμβολική κινητοποίηση, μόλις λίγες ώρες πριν από την παρουσίαση του σχεδίου δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα λιπάσματα. Το σχέδιο, που είχε ανακοινωθεί ως απάντηση στη σοβαρή κρίση που αντιμετωπίζουν οι αγρότες λόγω της εκτόξευσης του κόστους αυτού του βασικού παραγωγικού μέσου, τελικά δεν περιλαμβάνει κανένα άμεσο μέτρο που να προσφέρει στους αγρότες ελπίδα οικονομικής ανακούφισης βραχυπρόθεσμα, ιδιαίτερα εν μέσω της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, στερείται σαφών και φιλόδοξων μέτρων μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, ώστε να αντιμετωπιστεί η επιβάρυνση από τις πολλαπλές πολιτικές της ΕΕ που αυξάνουν τεχνητά τις τιμές των λιπασμάτων.
Για όλους τους αγρότες που συγκεντρώθηκαν έξω από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το συμπέρασμα είναι σαφές: αν τις επόμενες εβδομάδες και μήνες οι τιμές των βασικών κατηγοριών λιπασμάτων παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα, η αγροτική κρίση θα μετατραπεί σύντομα σε πληθωρισμό τροφίμων για τους Ευρωπαίους καταναλωτές και σε παγκόσμια επισιτιστική κρίση.
Ύστερα από αρκετά χρόνια λειτουργίας με ζημίες, σε συνδυασμό με τις στάσιμες τιμές των δημητριακών, οι ταμειακές ροές πολλών αροτραίων εκμεταλλεύσεων σε όλη την Ευρώπη δεν θα μπορέσουν να απορροφήσουν ένα σοκ τέτοιου μεγέθους. Υπάρχει, επομένως, επείγουσα ανάγκη για δράση και πρόβλεψη πιθανών ελλείψεων λιπασμάτων, πέρα από τις ήδη απαγορευτικά υψηλές τιμές.
Η απόφαση της Επιτροπής να επισπεύσει τη δημοσίευση του Σχεδίου Δράσης για τα Λιπάσματα είχε αρχικά εκληφθεί ως ενθαρρυντικό μήνυμα και βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Σήμερα, όμως, αντιμετωπίζεται ως βαθιά απογοήτευση: παρότι η Επιτροπή διαθέτει πολλά εργαλεία και μέσα για να παρέμβει άμεσα στην κρίση των λιπασμάτων, τίποτα από όσα ανακοινώθηκαν δεν προσφέρει πραγματική απάντηση.
Επιλέχθηκε να μην τροποποιηθεί το υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ. Από εκείνη τη στιγμή, όλες οι προτάσεις που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση μπορούσαν να εκληφθούν μόνο ως πιθανές μακροπρόθεσμες προθέσεις, παρά τον εκτενή κατάλογο εξαγγελιών. Με βάση το περιεχόμενο του εγγράφου αυτού, είναι δύσκολο να μην αισθανθεί κανείς ότι η Επιτροπή βρίσκεται αποκομμένη από την πραγματικότητα που επικρατεί στο πεδίο.
Το Σχέδιο περιγράφει ορισμένες θετικές μακροπρόθεσμες επιδιώξεις, όπως η επέκταση της εξαίρεσης RENURE στα προϊόντα χώνευσης (digestates), η διευκόλυνση της μεταφοράς θρεπτικών συστατικών μεταξύ περιφερειών, καθώς και πιθανές τροποποιήσεις στις Οδηγίες για τα Νιτρικά και τα Απόβλητα. Η Επιτροπή ανακοίνωσε επίσης ότι εξετάζει πρόσθετα εμπορικά μέτρα, καθώς και την ενίσχυση της διαφάνειας της αγοράς. Ωστόσο, όλα αυτά τα πιθανά μέτρα διατυπώνονται με ιδιαίτερη επιφυλακτικότητα, χωρίς σαφή δέσμευση, και αποτυγχάνουν να προσφέρουν τα λίγα συγκεκριμένα μέτρα που θα μπορούσαν να φέρουν άμεση ανακούφιση — πέρα από τη χρήση υφιστάμενων και ήδη προγραμματισμένων κονδυλίων της ΚΑΠ, στη διακριτική ευχέρεια των κρατών-μελών, κάτι που απέχει πολύ από μια συντονισμένη και κοινή ευρωπαϊκή απάντηση. Επιπλέον, αυτή η προσέγγιση δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στην ένταση της κρίσης του κλάδου ούτε συνοδεύεται από την αναγκαία νέα πρόσθετη χρηματοδότηση.
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι η προσέγγιση του σχεδίου είναι ανισοβαρής μεταξύ αγροτών και βιομηχανίας όσον αφορά το ETS και τον CBAM. Παρότι οι Copa και Cogeca δημοσίευσαν εκτιμήσεις για το δυσβάστακτο κόστος που θα επιφέρει ο CBAM στους αγρότες και τους αγροτικούς συνεταιρισμούς, η τελική εκδοχή του κειμένου δεν αντιμετωπίζει πλέον αυτό το ζήτημα. Αντιθέτως, προτείνει μόνο έναν μηχανισμό χρηματοδότησης μέσω του ETS για την παραγωγή λιπασμάτων χαμηλών εκπομπών άνθρακα, ο οποίος θα ωφελήσει κυρίως τους παραγωγούς λιπασμάτων, ενώ παράλληλα εξετάζει τρόπους ώστε τα έσοδα του ETS να χρησιμοποιηθούν για την επιβράβευση της αποδοτικής χρήσης λιπασμάτων από τους αγρότες. Η πρόταση για το CRCF παρουσιάζει ενδιαφέρον, όμως η διαδικασία πιστοποίησης πιθανότατα θα είναι υπερβολικά γραφειοκρατική ώστε να προσφέρει ουσιαστική στήριξη.
Το Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα που παρουσιάστηκε σήμερα πρέπει να εφαρμοστεί χωρίς περαιτέρω καθυστερήσεις και να συμπληρωθεί από άμεσες και συγκεκριμένες λύσεις που να ανταποκρίνονται στο μέγεθος της κρίσης. Οι Copa και Cogeca καλούν την Επιτροπή και τα κράτη-μέλη να ενεργήσουν αποφασιστικά, αναστέλλοντας τους δασμούς MFN σε όλα τα λιπάσματα (με εξαίρεση τη Ρωσία και τη Λευκορωσία), επιτρέποντας στα κράτη-μέλη να παρεκκλίνουν από τα όρια της Οδηγίας για τα Νιτρικά για την επόμενη καλλιεργητική περίοδο, παρεμβαίνοντας στη ρευστότητα των αγροτών και αναστέλλοντας την επιβάρυνση του CBAM.
Ο ευρωπαϊκός αγροτικός τομέας κατευθύνεται ολοταχώς προς έναν «τοίχο λιπασμάτων», ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση παρακολουθεί και διστάζει εκεί όπου θα έπρεπε να αναλαμβάνει δράση· διαφορετικά, αύριο θα είναι όλοι οι Ευρωπαίοι καταναλωτές εκείνοι που θα βρεθούν με την πλάτη στον τοίχο.
H Κομισιόν δεν έστειλε ηχηρό μήνυμα λέει η Farm Europe
Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το πολυαναμενόμενο Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα. Η Farm Europe χαιρετίζει την αναγνώριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή της κλίμακας της πρόκλησης και της ανάγκης για επείγουσες δράσεις. Ωστόσο, λείπουν βασικά πρακτικά στοιχεία για να σταλεί ένα ισχυρό μήνυμα στους αγρότες και στον κλάδο, όπως το επίπεδο της πιο αναγκαίας έκτακτης ανάγκης μέσω του αποθεματικού κρίσης, καθώς και συγκεκριμένες πολιτικές κατευθύνσεις ενόψει των αναθεωρήσεων του ΣΕΔΕ, όσον αφορά την πορεία των δωρεάν δικαιωμάτων και των CBAM που σχετίζονται με τα λιπάσματα.
Η δέσμευση για τη δημιουργία οδών μεταξύ των εσόδων του CRCF και του ΣΕΔΕ αποτελεί κίνηση προς τη σωστή κατεύθυνση για τη δημιουργία ενός πραγματικού επιχειρηματικού μοντέλου για τη μείωση των εκπομπών μέσω κινήτρων για τους αγρότες, χωρίς η γεωργία να καλύπτεται από το ΣΕΔΕ, αλλά αυτή η δέσμευση θα πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρότερα βραχυπρόθεσμα μέτρα για την υπέρβαση της συνεχιζόμενης κρίσης.
Η πρόθεση να διασφαλιστεί η συνοχή της πολιτικής μεταξύ του σχεδίου δράσης για τα λιπάσματα και της επερχόμενης στρατηγικής για την κτηνοτροφία αποτελεί επίσης θετικό προσανατολισμό του σχεδίου δράσης. Από αυτή την άποψη, η προθυμία προώθησης της μετακίνησης θρεπτικών συστατικών από περιοχές κτηνοτροφίας με διαρθρωτικά πλεονάσματα σε περιοχές με ανάγκες σε θρεπτικά συστατικά εντός της ενιαίας αγοράς αποτελεί ένα καλό βήμα προς τα εμπρός. Η βούληση για την απελευθέρωση του δυναμικού του χωνεμένου υπολείμματος μέσω της επέκτασης του νόμου RENURE, η ενίσχυση της παραγωγής βιομεθανίου, η προώθηση των βιολογικών λιπασμάτων που ανοίγουν το πεδίο για καινοτομία που ενισχύει την κυκλικότητα αποτελούν επίσης βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση.
Στην πράξη, το επίκεντρο της πολιτικής της ΕΕ θα πρέπει να είναι η «αποτελεσματικότητα», απομακρύνοντας από κανονισμούς που αποθαρρύνουν την παραγωγή ή ακόμη και ενθαρρύνουν τις μειώσεις. Η επιλογή των κρατών μελών να ανοίξουν εκ νέου το στρατηγικό τους σχέδιο για την ΚΑΠ με επίκεντρο την αποδοτικότητα είναι ένα θετικό μήνυμα που θολώνει η ανάμειξη νέων πιθανών οικοσυστημάτων με αγροπεριβαλλοντικά μέτρα, ενώ η συμπληρωματικότητα μεταξύ αυτών των παρεμβάσεων θα πρέπει να ενθαρρύνεται, διευκρινίζοντας την περίμετρο της αναθεώρησης των εθνικών στρατηγικών σχεδίων.
Αυτά τα μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα βήματα προς τα εμπρός του σχεδίου δράσης θα πρέπει επειγόντως να συνοδεύονται από βραχυπρόθεσμη ανακούφιση για να διασφαλιστεί η συνέχεια των συστημάτων τροφίμων της ΕΕ που αντιμετωπίζουν ένα σημαντικό σοκ από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος επιδεινώθηκε από το μπλοκάρισμα του Στενού του Ορμούζ. Οι Ευρωπαίοι αγρότες αντιμετωπίζουν μια ολοένα και πιο αφόρητη κατάσταση, η οποία αντικατοπτρίζεται ήδη στις απώλειες γεωργικής γης σε όλη την Ευρώπη. Με τις τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων να παραμένουν 70% πάνω από τα επίπεδα του 2024 τον Απρίλιο του 2026, οι Ευρωπαίοι αγρότες ήδη μειώνουν τις εκτάσεις και εγκαταλείπουν ορισμένες καλλιέργειες, ιδίως το σιτάρι. Το έκτακτο γεωργικό αποθεματικό της Επιτροπής παραμένει απροσδιόριστο ως προς το ποσό και τα κριτήρια επιλεξιμότητας. Το μόνο πλήρως λειτουργικό βραχυπρόθεσμο μέτρο — το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων που εγκρίθηκε στις 29 Απριλίου — ανήκει στα κράτη μέλη. Αυτό δεν είναι αρκετό. Οι αγρότες πρέπει να γνωρίζουν σήμερα σε ποια υποστήριξη μπορούν να βασίζονται πριν από την επόμενη περίοδο σποράς.
